Ο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Διεθνή Λέσχη Συζητήσεων Βαλντάι. Μέρος ΙΙ. Οι ερωτοαπαντήσεις

Δείτε εδώ το Μέρος Ι: Η ομιλία.

Μόσχα, 01/10/2026
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν μίλησε στην ολομέλεια της 23ης ετήσιας συνάντησης της Διεθνούς Λέσχης Συζητήσεων Βαλντάι. Το φετινό θέμα της ήταν “Ευθύνη για το Μέλλον: Όρια του Εφικτού ή Δυνατότητες Χωρίς Όρια;”
Τη διαδικασία ερωτήσεων-απαντήσεων συντόνισε ο Φιόντορ Λουκιάνοφ, Διευθυντής Ερευνών του Ιδρύματος για την Ανάπτυξη και Υποστήριξη της Διεθνούς Λέσχης Συζητήσεων Βαλντάι.

Ίδρυμα Ανάπτυξης & Υποστήριξης της Διεθνούς Ομάδας Συζήτησης Valdai
Μετάφραση – Διευκρινιστικές σημειώσεις: Φλώρα Παπαδέδε

kremlin.ru, 1 Οκτωβρίου 2026

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, σας ευχαριστώ πολύ για την ολοκληρωμένη επισκόπηση όλων αυτών των προβλημάτων, τόσο των ειδικών όσο και των ευρύτερων.

Αναφερθήκατε στον Έγκον Μπαρ.[1] Έζησε μια πολύ μακρά ζωή και πέθανε το 2015. Με άλλα λόγια, υπήρξε μάρτυρας του ξεκινήματος της διολίσθησης της Ευρώπης σε μια πραγματική στρατιωτική και πολιτική κρίση. Γνωρίζουμε ότι ήταν βαθιά προβληματισμένος από τα γεγονότα που εκτυλίσσονταν στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Ως κάποιος που αρχικά παρατηρούσατε και στη συνέχεια συμμετείχατε στις ευρωπαϊκές διεργασίες, μπορείτε ίσως να προσδιορίσετε, ή να εντοπίσετε με ακρίβεια, μια χρονική στιγμή κατά την οποία τα ιδανικά για τα οποία μιλούσε τότε ο Μπαρ χάθηκαν;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Δεν έγραψε γι’ αυτά.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Μίλησε γι’ αυτά.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Θέλω να τονίσω για άλλη μια φορά ότι αυτό που μόλις αφηγήθηκα προέρχεται από τα [σοβιετικά] αρχεία – από τις συνομιλίες του με εκπροσώπους της σοβιετικής ηγεσίας στη Βόννη και τη Μόσχα.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Πότε έγινε ανέφικτο το όραμα που είχε διατυπώσει τότε, με το οποίο οι Σοβιετικοί ηγέτες πιθανότατα συμφωνούσαν;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Αυτό ακριβώς είναι το θέμα. Δεν ήταν τόσο ότι συμφωνούσαν. Άκουγαν, άκουγαν και δεν έκαναν τίποτα. Ξέρετε, αυτό ώθησε τον Μπαρ να πει κάτι που με σόκαρε. Είπε: «Ποτέ δεν πίστευα ότι στην ηλικία μου θα χρειαζόταν να εισηγηθώ μια τέτοια θέση στη Μόσχα. Εάν η σοβιετική ηγεσία δεν κάνει τίποτα, παρά μένει παθητικός θεατής (αυτό είπε πάνω-κάτω), δεν θα ξαναέρθω στη Μόσχα. Δεν θα με ξαναδείτε εδώ».

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Όπως και να έχει, ήρθε αυτή η στιγμή;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ποια στιγμή;

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Η στιγμή που όλα αυτά έγιναν ανέφικτα.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Μα φυσικά! Μόλις διαλύθηκε η Σοβιετική Ένωση –το είπα άλλωστε και στην ομιλία μου– οι επιθετικοί κύκλοι του ΝΑΤΟ, στους οποίους είχε αναφερθεί ο Μπαρ, το εξέλαβαν ουσιαστικά ως σύνθημα. Θεώρησαν ότι δεν έπρεπε να συμπεριλάβουν τη Ρωσία, όπως το έθεσα, στην οικογένεια των πολιτισμένων εθνών της Ευρώπης και του Κόσμου, αλλά να το εκμεταλλευτούν για να τη διαλύσουν περαιτέρω. Από εκεί ξεκίνησαν όλα. Από αυτό ακριβώς ξεκίνησαν όλα.

Είπαν ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί προς ανατολάς – και αμέσως μας εξαπάτησαν και άρχισαν να το κάνουν. Υπήρξαν πέντε ή έξι κύματα επέκτασης. Κι ας έλεγε συνεχώς η Σοβιετική Ένωση και μετά η Ρωσία: «Όχι, μην το κάνετε, αφού είχαμε συμφωνήσει». Δεν τους ένοιαζε καθόλου, έκαναν ό,τι θεωρούσαν σκόπιμο, ακριβώς προς την κατεύθυνση για την οποία μιλούσε ο Μπαρ: προς την απομόνωση της Ρωσίας και, στη συνέχεια, τη διάλυση της ίδιας της Ρωσίας, της ίδιας της Ομοσπονδίας.

Υπήρξε υποστήριξη του αυτονομισμού στον Καύκασο και, στην πραγματικότητα, υποστήριξη μέσω εργαλείων τρομοκρατίας. Αφού τρομοκράτες πολεμούσαν εκεί. Όλοι γνώριζαν ότι προέρχονταν από το Ισλαμικό Κράτος, από το ISIS. Όλοι καταδίκαζαν με αποτροπιασμό αυτό που έκαναν σε άλλα μέρη του κόσμου, αλλά στη Ρωσία επιτρεπόταν. Έκαναν σαν να μην ήξεραν τίποτα γι’ αυτό –πράγμα αξιοσημείωτο– και απλώς έκλειναν τα μάτια.

Και σε άλλους τομείς επίσης, θυμάμαι πολύ έντονα τις συζητήσεις μου με εκπροσώπους διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών και πολιτικών κύκλων εκείνη την εποχή. Έμενα απλώς κάθε φορά με το στόμα ανοιχτό. Ήταν ξεκάθαρο ότι βρισκόταν σε εξέλιξη μια εσκεμμένη στρατηγική. Αυτό είναι όλο. Από εκεί και πέρα, όλα πήραν την κάτω βόλτα. Αυτή η ατιμωρησία και η απόλυτη ασυδοσία εκ μέρους της Δύσης – να πού οδήγησαν όλα αυτά.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Με άλλα λόγια, όταν κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του 2000 υπήρχαν πολύ εντατικές επαφές με τους Ευρωπαίους, νέες ιδέες, οι τέσσερις κοινοί χώροι και ούτω καθεξής – όλα αυτά ήταν μάταια, έτσι δεν είναι;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ξέρετε, στη Δύση επικράτησαν οι δυνάμεις που επεδίωκαν να πολεμήσουν τη Ρωσία μέχρι τέλους, αυτό είναι όλο. Το έχω ξαναπεί αυτό και όλοι γνωρίζουμε –και επικρίνουμε– τον ΟΗΕ για την αναποτελεσματικότητά του, για το ένα και για το άλλο. Από πού ξεκίνησαν όμως όλα; Με την επίθεση του ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία. Ναι, υπήρχε μια σοβαρή εσωτερική σύγκρουση. Αλλά δικαιολογούσε αυτό την εξαπόλυση μιας στρατιωτικής επιχείρησης στο έδαφος ενός ανεξάρτητου κράτους στην καρδιά της Ευρώπης, χωρίς την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ; Δικαιολογούσε τον βομβαρδισμό της πρωτεύουσας, του Βελιγραδίου; Γιατί; Χωρίς καμία απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, χωρίς την έγκρισή του, εξαπολύθηκε ένας μεγάλος πόλεμος. Έτσι ξεκίνησαν όλα. Φυσικά, όλοι σε όλο τον κόσμο το είδαν αυτό. Αν όμως επιτρέπεται σε μία χώρα να το κάνει, τότε επιτρέπεται και σε όλους τους άλλους να το κάνουν. Αυτό είναι όλο.

Το σύστημα που διαμορφώθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο βασιζόταν στην ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των νικητριών χωρών. Στη συνέχεια διέλυσαν τη Σοβιετική Ένωση –αυτή η ισορροπία καταστράφηκε και οι δυτικές χώρες σκέφτηκαν: «Και γιατί να τηρούμε αυτούς τους κανόνες, που υπογράφηκαν μαζί με τη Σοβιετική Ένωση, εφόσον η Σοβιετική Ένωση δεν υπάρχει πια; Τώρα θα φτιάχνουμε τους κανόνες στα μέτρα μας, όπως θέλουμε, με σκοπό να πετυχαίνουμε τα συμφέροντά μας στη διεθνή σκηνή». Και αυτό ήταν όλο. Έτσι ξεκίνησε αυτή η διαδικασία και υλοποιούνταν βήμα-βήμα με αυτόν τον τρόπο.

Εξάλλου, θυμάμαι πώς ο Μπόρις Νικολάγιεβιτς Γιέλτσιν προσπαθούσε να έρθει σε συμφωνία για τη Γιουγκοσλαβία, να επιλύσει αυτά τα προβλήματα, λέγοντας ότι ναι, πρέπει φυσικά να λάβουμε υπόψη τις προσδοκίες των λαών που ζουν σε αυτή την περιοχή, ας το κάνουμε ειρηνικά. Εκείνοι –συγχωρήστε μου την απρέπεια– δεν έδιναν δεκάρα, έκαναν ό,τι ήθελαν με τη χρήση βίας. Και αυτό ήταν όλο. Κάθε βήμα έκτοτε αποτελεί μια μορφή πίεσης –στρατιωτικής, οικονομικής ή χρηματοπιστωτικής. Όλα αυτά ήταν μια συζήτηση από θέση ισχύος.

Εμείς έπρεπε να ζήσουμε με αυτή την πραγματικότητα γιατί, φυσικά, όλες οι διεργασίες αποσύνθεσης που εξελίσσονταν σε ολόκληρη την πρώην Σοβιετική Ένωση είχαν άμεσο αντίκτυπο, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, στη νέα Ρωσία –τη Ρωσική Ομοσπονδία. Κι αναγκαστήκαμε να αντιμετωπίσουμε τις συνέπειες και παλέψαμε να αποκαταστήσουμε, να ενισχύσουμε τη δική μας πλέον ρωσική κρατική υπόσταση, την οικονομία, τις Ένοπλες Δυνάμεις και ούτω καθεξής. Δεν είχαμε τον χρόνο να διαπραγματευτούμε με τους κορυφαίους παγκόσμιους παίκτες για τους κανόνες συμπεριφοράς στη διεθνή σκηνή. Ήμασταν προσηλωμένοι στον εαυτό μας, στην ενίσχυση της δικής μας χώρας. Αυτό είναι όλο. Και κάπως έτσι η κατάσταση επιδεινώθηκε.

Κι αυτοί συνέχισαν να κινούνται τυφλά πάνω σε αυτές τις ράγες, όλο και πιο μακριά, και έφτασαν μέχρι την Ουκρανία. Πρόεδρος ήταν ο Γιανουκόβιτς εκείνη την εποχή. Δεν θα τον αξιολογήσω τώρα. Ο λαός της Ουκρανίας μπορεί κάλλιστα να είχε κάθε λόγο να λέει ότι δεν έπρεπε να είναι πρόεδρος. Εντάξει. Όμως είχε συμφωνήσει στα πάντα, συμπεριλαμβανομένης της διεξαγωγής νέων εκλογών –και μάλιστα πρόωρων. Το μόνο που χρειαζόταν ήταν να πάνε στις κάλπες και να λύσουν το πρόβλημα. Όμως όχι – κρίθηκε απολύτως απαραίτητο να στήσουν πραξικόπημα.

Όταν ρώτησα μερικούς από τους Ευρωπαίους ομολόγους μου, «Γιατί το κάνατε; Ήταν προφανές ότι ο Γιανουκόβιτς θα έχανε την εξουσία στις επόμενες εκλογές, πόσο μάλλον σε πρόωρες», μου έλεγαν «Ναι, είναι αλήθεια». «Τότε γιατί το κάνατε;» Και η απάντηση ήταν: «Ε, έτσι έτυχε».

«Έτσι έτυχε» – τι είδους εξήγηση είναι αυτή; Απομάκρυναν από την εξουσία ένα πρόσωπο που υποστήριζε την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά τασσόταν κατά της ένταξής της στο ΝΑΤΟ. Τον ανέτρεψαν και τα γεγονότα άρχισαν να παίρνουν ανεξέλεγκτη τροπή: η ρωσοφοβία οργίασε, ξέσπασαν εχθροπραξίες στη νοτιοανατολική Ουκρανία και αναγκαστήκαμε να επέμβουμε για να προστατεύσουμε τον λαό της Κριμαίας. Και έτσι συνεχίστηκε, βήμα προς βήμα. Μετά ήρθαν οι συμφωνίες του Μινσκ, τις οποίες, όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, κανείς τους δεν είχε την πρόθεση να τηρήσει. Στην πραγματικότητα, το δήλωσαν ανοιχτά: δεν είχαν σκοπό ποτέ να εφαρμόσουν τις συμφωνίες του Μινσκ.

Αυτό κράτησε οκτώ χρόνια – οκτώ χρόνια, καταλαβαίνετε; Καθ’ όλη αυτή την περίοδο, δεν αναγνωρίζαμε τη ΛΔΛ[2] και τη ΛΔΝ[3]. Τελικά όμως έγινε σαφές ότι η κατάσταση δεν μπορούσε να συνεχιστεί άλλο και τις αναγνωρίσαμε. Αφού το πράξαμε, είχαμε το δικαίωμα να συνάψουμε συνθήκες φιλίας και αμοιβαίας βοήθειας μαζί τους. Ήταν αυτό παραβίαση του διεθνούς δικαίου; Όχι, δεν ήταν. Έτσι, συνάψαμε αυτές τις συνθήκες.

Και από τη στιγμή που τις υπογράψαμε, είχαμε το δικαίωμα να παράσχουμε βοήθεια και υποστήριξη όταν μας το ζήτησαν; Φυσικά και το είχαμε. Και αυτό ακριβώς κάναμε. Όταν ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ επισκέφθηκε τη Μόσχα, του εξέθεσα ολόκληρη αυτή την αλληλουχία των γεγονότων και ρώτησα: “Πού είναι το λάθος;”. Με κοίταξε, έκανε μια παύση και είπε: “Καλά, εντάξει… αλλά και πάλι εσύ επιτίθεσαι”. Και εκεί τελείωσαν όλα.

Όμως κανείς δεν θέλει να εξετάσει πώς φτάσαμε στην πραγματικότητα σε αυτή την πλήρους κλίμακας, θερμή φάση της σύγκρουσης. Ή μάλλον, όλοι καταλαβαίνουν απόλυτα πώς φτάσαμε ως εδώ, απλώς δεν θέλουν να το παραδεχθούν. Αυτό είναι το πρόβλημα. Και όλα ξεκίνησαν από εκείνα για τα οποία μιλούσε ο Έγκον Μπαρ. Εκείνος έβλεπε πού οδηγούσε το πράγμα.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Ακολουθώντας αυτή την τροχιά, όπως είπατε, έχουμε φτάσει τώρα σε μια ενδιαφέρουσα καμπή: ασκήσεις του ΝΑΤΟ λαμβάνουν χώρα στη Βαλτική Θάλασσα, συνοδευόμενες από πολύ αυστηρές δηλώσεις και απειλές που στρέφονται κατά του Καλίνινγκραντ.[4] Εν τω μεταξύ, η ρωσική πλευρά έχει δηλώσει ότι, εάν παραστεί ανάγκη –συγκεκριμένα, σε περίπτωση απόπειρας αποκλεισμού του Καλίνινγκραντ– θα χρησιμοποιήσει κάθε μέσο που έχει στη διάθεσή της, συμπεριλαμβανομένων ακόμη και των πυρηνικών όπλων. Πρόκειται για πραγματική κλιμάκωση; Βρισκόμαστε στο χείλος του πολέμου ή απλώς προσπαθούμε να εκφοβίσουμε ο ένας τον άλλον;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Δεν προσπαθούμε να εκφοβίσουμε κανέναν. Αυτό που μόλις αναφέρατε –η δήλωση του Υπουργείου Εξωτερικών και οι επιστολές που απέστειλε σε ορισμένες χώρες– δεν αποτελεί εκφοβισμό. Συνιστά μια απάντηση στις απόπειρες εκφοβισμού εναντίον μας.

Στο κάτω-κάτω, δεν είμαστε εμείς που κάνουμε όλες αυτές τις δηλώσεις περί ανάγκης, πιθανότητας ή προετοιμασίας για έναν πόλεμο με τη Ρωσία το 2029 ή το 2030. Αυτές οι δηλώσεις προέρχονται από Δυτικούς και Ευρωπαίους πολιτικούς. Τις ακούμε συνεχώς. Συνεχώς. Και έπειτα υπάρχουν συγκεκριμένες πράξεις: η μία άσκηση μετά την άλλη στη Βαλτική Θάλασσα, ακολουθούμενη από απόπειρες κατακράτησης των πλοίων και των σκαφών μας. Όλα αυτά συνιστούν κλιμάκωση, όπως είπα στην ομιλία μου. Όλα αυτά είναι κλιμάκωση.

Στη συνέχεια αρχίσαμε να ακούμε δηλώσεις σχετικά με την Περιφέρεια του Καλίνινγκραντ. Η δήλωση του Υπουργείου Εξωτερικών και οι επιστολές που εστάλησαν ήταν απόλυτα δικαιολογημένες. Εάν φτάσουμε σε μια άμεση επίθεση κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας –στην προκειμένη περίπτωση, στο Καλίνινγκραντ, αν και θα μπορούσε δυνητικά να αφορά και άλλα εδάφη– το ζήτημα της χρήσης από τη Ρωσία όλων των όπλων που έχει στη διάθεσή της θα εγειρόταν αναπόφευκτα και άμεσα. Αυτό είναι αναπόφευκτο.

Και δεν έχει καμία σχέση με το ποιος κατέχει τη θέση του Ανώτατου Γενικού Διοικητή ή του Προέδρου της Ρωσίας. Το θέμα είναι το εξής: όπως αντιλαμβάνομαι, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ μίλησε για 300 εκατομμύρια ανθρώπων στην Ευρώπη και ούτω καθεξής.[5] Ναι, ακριβώς γι’ αυτό θα πρέπει αναπόφευκτα να εξετάσουμε το ενδεχόμενο χρήσης όλων των δυνάμεων και των μέσων που έχουμε στη διάθεσή μας.

Γιατί; Πρώτον, κατανοούμε ότι θα βρισκόμασταν αντιμέτωποι με έναν αντίπαλο με διπλάσιο πληθυσμό από τον δικό μας. Διαθέτει τεράστιο οικονομικό και στρατιωτικό δυναμικό. Ναι, δεν θα είχαμε στη διάθεσή μας μια τεράστια γκάμα δυνάμεων και μέσων για να αντιμετωπίσουμε μια τέτοια απειλή. Θα έπρεπε να βασιστούμε στα ανταγωνιστικά μας πλεονεκτήματα σε αυτόν τον αγώνα. Και ποια είναι αυτά; Η αλήθεια είναι ότι διαθέτουμε τέτοια πλεονεκτήματα στα μέσα που έχουμε για να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας. Ναι, φυσικά, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι πυρηνικές δυνάμεις. Το συνειδητοποιούμε απόλυτα και το γνωρίζουμε πλήρως. Κανείς άλλος όμως δεν διαθέτει τα είδη των δυνατοτήτων κρούσης που έχει η Ρωσία σήμερα. Και αυτά είναι τα ανταγωνιστικά μας πλεονεκτήματα.

Πώς μπορούμε λοιπόν να αντιμετωπίσουμε έναν επιτιθέμενο; Δεν απειλούμε κανέναν. Απλώς δηλώνουμε ότι δεν έχουμε και τόσα πολλά μέσα για να αμυνθούμε. Και, παρεμπιπτόντως, ούτε η επιστολή, ούτε η δήλωση του Υπουργείου Εξωτερικών αναφέρουν τη χρήση πυρηνικών όπλων. Μιλούν, όπως μόλις το διατύπωσα, για τη χρησιμοποίηση όλων των δυνάμεων και μέσων που διαθέτει η χώρα μας. Όσο για το πώς θα συμβεί κάτι τέτοιο στην πράξη, θα το αποφασίσουμε εμείς οι ίδιοι.

Φ. Λουκιάνοφ: Αλλά ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ που αναφέρατε αντέδρασε σε αυτό, θα έλεγα, πολύ ψύχραιμα. Είπε ότι δεν το θεωρούν σοβαρό.

Β. Πούτιν: Σωστά. Αν δεν θεωρεί κανείς σοβαρές τις απειλές τους εναντίον μας.

Φ. Λουκιάνοφ: Ένα ακόμη θέμα τότε, για να τελειώνουμε με αυτό. Πριν από μερικές εβδομάδες, το Υπουργείο Άμυνας…

Βλαντίμιρ Πούτιν: Παρεμπιπτόντως, Φιόντορ, με συγχωρείτε που διακόπτω, αλλά νομίζω ότι αντιλαμβάνεστε τι κρύβεται πίσω από τη διαρκή κλιμάκωση των εντάσεων από πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Υπαγορεύεται από τη σοβαρή επιδείνωση της οικονομικής και εσωτερικής πολιτικής τους κατάστασης.

Απλώς κοιτάξτε τι συμβαίνει στις οικονομίες τους, στην κοινωνική τους πολιτική και στο βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων στις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες. Υπό αυτές τις συνθήκες, έχουν απεγνωσμένη ανάγκη να αποσπάσουν την προσοχή της κοινής γνώμης από τα εσωτερικά προβλήματα και να τη στρέψουν σε εξωτερικά ζητήματα.

Μόλις πριν αναγκάστηκα να απαντήσω στα ερωτήματα που μου θέσατε. Και πιστεύω ότι αυτού ακριβώς του είδους την απάντηση περίμεναν να ακούσουν από εμάς, επειδή τώρα θα την αρπάξουν, θα την απομονώσουν και θα καπηλευτούν αυτό το επιχείρημα, ότι δηλαδή η Ρωσία τους απειλεί με πυρηνικά όπλα. Θα το χρησιμοποιήσουν για να αποπροσανατολίσουν τους πολίτες τους από το γεγονός ότι είναι οι ίδιοι που ακολουθούν μια επιθετική πολιτική απέναντι στη Ρωσία και ωθούν τον λαό τους προς ένα επικίνδυνο κατώφλι αντιπαράθεσης.

Δεν απειλούμε κανέναν. Δεν έχουμε καμία πρόθεση να επιτεθούμε σε κανέναν, είτε το 2029, είτε το 2030, είτε το 2050. Αν όμως υποστούμε επίθεση, δεν θα έχουμε άλλη επιλογή από το να απαντήσουμε. Οι άνθρωποι στις ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να το κατανοήσουν αυτό ξεκάθαρα και να διαχωρίσουν τη δική μας θέση από εκείνη των σημερινών πολιτικών ηγετών τους. Μου φαίνεται, ωστόσο, ότι κατανοούν τη διαφορά. Μπορούμε να το δούμε στα εκλογικά αποτελέσματα και στο δημόσιο αίσθημα σε όλες τις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Αρχίζω να νιώθω σαν συνεργός στους εσωτερικούς πολιτικούς χειρισμούς των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Πιστεύω ότι το κάνουν εσκεμμένα. Είναι ευφυείς άνθρωποι που διαμορφώνουν τα μηνύματά τους, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων δηλώσεών τους, με τέτοιο τρόπο ώστε να παράγουν το συγκεκριμένο εσωτερικό πολιτικό αποτέλεσμα που επιθυμούν.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Υπάρχει ένα ακόμη σημείο που αφορά αυτή τη ρητορική – ή την απουσία της. Πριν από λίγες εβδομάδες, το Υπουργείο Άμυνας δημοσίευσε μια λίστα με ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις που εμπλέκονται στην κατασκευή και την προμήθεια όπλων στην Ουκρανία, προσδιορίζοντάς τις ρητά ως πιθανούς στόχους. Αυτό επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια σε αρκετές περιπτώσεις και σε διάφορα επίπεδα, συμπεριλαμβανομένου του Υπουργείου Εξωτερικών.

Ας υποθέσουμε ότι, κάποια στιγμή, μια τέτοια προειδοποίηση πρέπει να μετουσιωθεί σε πράξη και να πραγματοποιηθεί ένα πλήγμα εναντίον μιας από αυτές τις μεγάλες εγκαταστάσεις. Αυτό πιθανότατα θα εκλαμβανόταν ως επίθεση από τη Ρωσία και θα μπορούσε να οδηγήσει στην ενεργοποίηση της ρήτρας συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ. Είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι τέτοιο;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Το να προμηθεύουν χώρες όπλα σε άλλες χώρες δεν είναι κάτι καινούργιο. Πρόκειται για ένα ζήτημα στρατιωτικο-τεχνικής συνεργασίας και δεν μας προκαλεί καμία ανησυχία. Ωστόσο, η εμπλοκή άλλων χωρών σε άμεσες πολεμικές επιχειρήσεις αποτελεί ασφαλώς πηγή ανησυχίας.

Τι εννοώ; Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι πλήγματα βαθιά μέσα στο ρωσικό έδαφος δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν απρόσκοπτα από τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις χωρίς δορυφορικές πληροφορίες και τεχνική βοήθεια από Δυτικούς ειδικούς. Αυτό συνιστά απειλή για όλους. Σημαίνει ότι αυτές οι χώρες εμπλέκονται στον πόλεμο εναντίον της Ρωσίας, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετες απειλές για το μέλλον.

Δεν υπάρχει τίποτα θετικό στην παροχή όπλων σε ζώνες συγκρούσεων. Όλες οι χώρες παγκοσμίως γενικά προσπαθούν να αποφεύγουν κάτι τέτοιο. Η προμήθεια όπλων σε εμπόλεμες ζώνες θεωρείται ανάρμοστη. Για παράδειγμα, εμείς δεν λαμβάνουμε όπλα από κανέναν. Βασιζόμαστε αποκλειστικά στη δική μας αμυντική βιομηχανία και στις δικές μας οικονομικές δυνατότητες.

Η Ουκρανία, όπως γνωρίζω και όπως γνωρίζουν όλοι, δεν μπορεί να υπάρξει μόνη της. Στην πραγματικότητα χάνει στοιχεία της κρατικής της υπόστασης. Κατά την άποψή μου, είναι προφανές: κυβερνάται απ’ έξω. Και όταν κάποιος επιδιώκει να μας πολεμήσει μέσω τρίτων –στην προκειμένη περίπτωση μέσω του ουκρανικού καθεστώτος, το οποίο στέλνει τους δικούς του ανθρώπους (αν και αμφιβάλλω αν τους θεωρεί καν δικούς του) στη γραμμή του πυρός, ουσιαστικά στην εξόντωσή τους– όταν κάποιος αρχίζει να μας πολεμά μέσω τρίτων, αυτό αποτελεί, φυσικά, απειλή. Δεν λέω ότι σκοπεύουμε να εξαπολύσουμε πλήγματα αύριο εναντίον του εδάφους ή των εγκαταστάσεων των χωρών που προμηθεύουν όπλα στην Ουκρανία. Πρόκειται όμως για μια απειλή την οποία οφείλουμε να κατανοήσουμε ξεκάθαρα, να αξιολογήσουμε και να έχουμε κατά νου.

Και, φυσικά, οι Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις και οι στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών πρέπει να κατανοούν από πού προέρχονται αυτές οι απειλές. Το παρακολουθούμε στενά.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Σας ευχαριστώ. Όμως ο Έγκον Μπαρ, φυσικά, αν ζούσε για να δει το σήμερα, θα είχε τρομοκρατηθεί απόλυτα βλέποντας πόσο μακριά έχουν φτάσει τα πράγματα.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Δεν ξέρω. Δεν τον γνώριζα προσωπικά. Επιτρέψτε μου να επαναλάβω: όταν διάβασα αυτά που είχε πει –να το πω σε απλή γλώσσα; Το ρωσικό κοινό θα με καταλάβει, παρόλο που ακούγεται αντιδιπλωματικό– τρελάθηκα εντελώς. Εντυπωσιάστηκα από το πόσο ευφυής και καταρτισμένος ήταν, από το πόσο μακριά στο μέλλον μπορούσε να δει. Και πόσο πολύ σκεφτόταν τόσο το μέλλον της δικής του χώρας, της Γερμανίας, όσο και το μέλλον της Ευρώπης συνολικά.

Άλλωστε, διάβασα το απόσπασμά του. Είπε ότι η διαίρεση της Ευρώπης έπρεπε να υπερκεραστεί και πρότεινε έναν τρόπο επίλυσης του προβλήματος. Θα μπορούσε κανείς να διαφωνήσει με αυτό. ‘Ήταν επίκαιρο ζήτημα εκείνη την εποχή. Ίσως σήμερα να μην είναι πλέον τόσο επίκαιρο, αλλά σκεφτόταν πώς να ξεπεραστεί αυτή η διαίρεση. Και τι είπε; Ότι αν αποτυγχάναμε να την υπερβούμε, το ΝΑΤΟ θα απορροφούσε ουσιαστικά ολόκληρη την περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης, αφήνοντας τη Σοβιετική Ένωση απομονωμένη. Και αυτό θα ήταν κακό για ολόκληρο τον κόσμο – αυτό ήταν το επιχείρημά του. Ήταν ασφαλώς ένας ευφυής άνθρωπος. Μόνο θαυμασμό μπορεί να νιώσει κανείς για τη διορατικότητά του. Είπε ότι αυτό θα συνέβαινε. Και αυτό ακριβώς συνέβη. Η εκτίμησή του για την κατάσταση τότε και οι προβλέψεις του για το μέλλον δεν μπορούν παρά να εμπνέουν σεβασμό.

Δυστυχώς, όπως ανέφερα, κανείς δεν τον άκουσε. Κανείς δεν άρχισε να εργάζεται για να ξεπεραστεί αυτός ο διαχωρισμός σε μπλοκ. Η Ρωσία, από την πλευρά της, έκανε ανεπιτυχείς προσπάθειες να ενταχθεί στην αποκαλούμενη κοινότητα των πολιτισμένων χωρών, αλλά εξωθούνταν έξω από αυτήν κάθε φορά. Επιπλέον, συνέχισαν να μας ροκανίζουν από όλες τις πλευρές, επιδιώκοντας, όπως έχω ήδη πει, να ολοκληρώσουν τη διάλυση της ιστορικής Αυτοκρατορίας.

Αυτό ήταν που οδήγησε στη σύγκρουση που βλέπουμε σήμερα, επειδή τελικά χώθηκαν στην Ουκρανία. Είπαμε χίλιες φορές: μην το κάνετε, σταματήστε, σταματήστε. Αλλά όχι – προχωρούσαν όλο και πιο πέρα, όλο και πιο βαθιά. Και ορίστε πού βρισκόμαστε: ιδού το αποτέλεσμα.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Μετανιώνετε που, ως Πρόεδρος, αφιερώσατε χρόνο και προσπάθεια πίσω στη δεκαετία του 2000 προσπαθώντας να εντάξετε τη Ρωσία σε αυτό το σύστημα;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Όχι, δεν μετανιώνω. Διότι διαφορετικά όλοι μας –όχι μόνο εγώ, όλοι μας, ολόκληρη η χώρα– θα πιστεύαμε ότι κάπου υστερήσαμε, ότι κάτι αφήσαμε μισό, ότι έπρεπε τελικά να κάνουμε κάτι παραπάνω, να κάνουμε κάποιες υποχωρήσεις εδώ ή εκεί, να προτείνουμε κάτι ακόμα. Όμως εμείς τα κάναμε όλα, τα προτείναμε όλα και καταλάβαμε ότι δεν μας θέλουν εκεί. Απλώς μας είπαν “όχι”, αυτό είναι όλο. Και παράλληλα συνέχιζαν να μας χτυπούν αλύπητα, να ροκανίζουν συνεχώς όλο τον ζωτικό μας χώρο με τρόπο αρκετά σκληρό, αρκετά ξεδιάντροπο και επιθετικό. Ε, και στο τέλος τα πράγματα έφτασαν στη σημερινή κατάσταση.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Σας ευχαριστώ.

Συνάδελφοι, θα περάσουμε τώρα σε ερωτήσεις από το κοινό. Παρακαλώ κάντε νόημα αν επιθυμείτε να λάβετε τον λόγο.

Ας δώσουμε τον λόγο στον Βαντίμ Βοϊνίκοφ, μιας και ξεκινήσαμε με το Καλίνινγκραντ.

Βαντίμ Βοϊνίκοφ: Σας ευχαριστώ πολύ.

Κύριε Πρόεδρε, το ερώτημά μου αφορά την ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Εκπροσωπώ το Καλίνινγκραντ, το Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο της Βαλτικής και αυτό το ζήτημα μας απασχολεί ιδιαίτερα.

Πρόσφατα, λαμβάνουν χώρα ανησυχητικές εξελίξεις στους ωκεανούς του κόσμου: επιθέσεις σε υποθαλάσσιες υποδομές και απόπειρες κατακράτησης δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων. Αυτό, φυσικά, φέρνει στην επιφάνεια μια ολόκληρη σειρά προβλημάτων, συμπεριλαμβανομένων νομικών, όπου ορισμένοι ασυνείδητοι δρώντες στις διεθνείς σχέσεις καταχρώνται τα εργαλεία που έχουν αναπτυχθεί βάσει του διεθνούς δικαίου, τα οποία επί δεκαετίες χρησιμοποιούνταν και τηρούνταν καταρχήν από όλα τα κράτη.

Αναφέρομαι στο γεγονός ότι ορισμένες χώρες ανακαλούν σημαίες, παίζοντας το παιχνίδι άλλων κρατών, ενώ άλλες ακινητοποιούν πλοία χωρίς καμία νομική βάση. Με άλλα λόγια, αυτοί οι μηχανισμοί ουσιαστικά υφίστανται κατάχρηση για την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων πολιτικών και οικονομικών σκοπιμοτήτων.

Σε αυτό το πλαίσιο, έχω μια ερώτηση: είναι πλέον έτοιμη η παγκόσμια πλειοψηφία να προσαρμόσει αυτούς τους διεθνείς κανόνες στις νέες προκλήσεις; Φυσικά, λέγονται πολλά σήμερα για την απώλεια της σημασίας του διεθνούς δικαίου. Πιστεύω όμως ότι, εκτός από το διεθνές δίκαιο, δεν διαθέτουμε κανέναν άλλο νομικό μηχανισμό για την επίλυση αυτών των προβλημάτων. Είναι η Ρωσία έτοιμη να καταθέσει μια τέτοια πρωτοβουλία; Σας ευχαριστώ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Τασσόμαστε υπέρ της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Είμαστε ενάντια σε κάθε περιορισμό.

Χρειάζεται να επινοήσουμε κάτι νέο; Δεν το νομίζω. Χρειάζεται απλώς να συμμορφωνόμαστε με όσα ήδη υπάρχουν. Μπορεί να επινοήσουμε κάτι νέο, αλλά μετά τι; Αν κανείς δεν τηρεί αυτούς τους νέους κανόνες, ποιος τους χρειάζεται;

Υπάρχει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, έτσι δεν είναι; Νομίζω ότι είναι από το 1982 ή το 1986. Είναι από το 1982, σωστά; Το 1982. Πρέπει απλώς να συμμορφωνόμαστε με αυτήν. Αυτή ισχύει για όλους τους τομείς και για όλες τις περιοχές του κόσμου.

Μιλήσατε για απόπειρες κατακράτησης των πλοίων μας. Ναι, αυτό αποτελεί φυσικά παραβίαση. Ήμουν στην Άπω Ανατολή –σίγουρα θα το είδατε– αλλά οι ωκεανοί του κόσμου δεν τελειώνουν στις περιοχές της Βαλτικής και του Βόρειου Ατλαντικού. Υπάρχουν και άλλες περιοχές των παγκόσμιων ωκεανών. Και εμείς θα ενεργήσουμε συμμετρικά – ίσως στη Βαλτική και στον Ατλαντικό, ή ίσως στον Ειρηνικό, κάπου αλλού, στον Ινδικό Ωκεανό, δεν ξέρω. Όπου είναι πιο συμφέρον για εμάς, εκεί θα ενεργήσουμε.

Ποιος το χρειάζεται αυτό; Κανείς δεν το χρειάζεται. Αλλά και αυτό είναι ένα από τα στοιχεία επιθετικής συμπεριφοράς απέναντι στη Ρωσία. Πρέπει να σταματήσει. Εμείς δεν κάνουμε τέτοια πράγματα. Δεν επιτιθέμεθα σε κανέναν. Δεν καταλαμβάνουμε τα πλοία κανενός. Πρέπει να σταματήσει.

Όσον αφορά τη Μαύρη Θάλασσα –έχω ήδη μιλήσει γι’ αυτό στο παρελθόν, αλλά θα το επαναλάβω εδώ για αυτό το κοινό– ναι, γίνονται εχθροπραξίες στη Μαύρη Θάλασσα. Πλήττουμε πολεμικά σκάφη και πλοία που μεταφέρουν στρατιωτικό υλικό και σχεδόν ποτέ δεν έχουμε πέσει έξω στις εκτιμήσεις μας, επειδή όποτε χτυπάμε έναν στόχο, ακολουθούν δευτερεύουσες εκρήξεις. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει στρατιωτικό φορτίο στο πλοίο.

Αλλά οι αρχές του Κιέβου άρχισαν να χτυπούν τα δεξαμενόπλοιά μας και άλλα πλοία που μετέφεραν μη στρατιωτικό φορτίο – απολύτως πολιτικά, εμπορικά αγαθά. Όπως είπα, όταν ξεκίνησαν –ανακοινώνοντάς το δημόσια στις αρχές Ιουνίου, χωρίς τον παραμικρό δισταγμό– ακινητοποίησαν 40 από τα πλοία μας μόνο μέσα στις πρώτες δέκα ημέρες και κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης προκάλεσαν ζημιές σε περισσότερα από 100. Και τι συνέβη; Αρχίσαμε να ανταποδίδουμε τα πλήγματα. Τώρα, βομβαρδιζόμαστε με εκκλήσεις από παντού: «Αχ, σας παρακαλούμε, σταματήστε». Εκείνοι όμως ήταν που το ξεκίνησαν. Φάε, φασίστα, τη χειροβομβίδα από το Σοβιετικό στρατιώτη![6] Όταν το έκαναν αυτοί ήταν καλά, τώρα δεν τους αρέσει.

Η ίδια ιστορία συμβαίνει και με τα διυλιστήρια πετρελαίου μας. Άρχισαν να χτυπούν τα διυλιστήριά μας και δήλωσαν ανοιχτά τον στόχο τους: να πλήξουν την οικονομία μας. Τα κατάφεραν; Εν μέρει. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς μας, χάσαμε περίπου το 1% του ΑΕΠ. Και το έκαναν αυτό σκόπιμα – βάζοντας στο στόχαστρο μη στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Και λοιπόν, τι συνέβη; Έλαβαν την ανάλογη απάντηση.

Αρχίσαμε να πλήττουμε εγκαταστάσεις που είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομία τους. Δεν το ξεκινήσαμε εμείς αυτό. Τώρα, με δική τους παραδοχή, ουσιαστικά δεν τους έχει απομείνει μεταλλουργική βιομηχανία. Αυτή η βιομηχανία, παρεμπιπτόντως, είναι διπλής χρήσης, επειδή η παραγωγή της χρησιμοποιείται για περισσότερα πράγματα από απλές ράγες ή δομικά υλικά. Όπλα και οτιδήποτε άλλο χρησιμοποιείται [στον πόλεμο] κατασκευάζονταν στο παρελθόν από μέταλλο που παραγόταν σε τοπικά εργοστάσια. Όχι όμως πια. Και ο προϋπολογισμός τους δεν λαμβάνει πλέον έσοδα από ορισμένα άλλα αγαθά. Τώρα έχουν προβλήματα.

Ή μας λένε: «Τι θα λέγατε να σταματήσουν εκείνοι να χτυπούν τα διυλιστήρια πετρελαίου σας και εσείς να σταματήσετε να χτυπάτε τα πλοία τους; Αφήστε τους να εξάγουν πολιτικά φορτία αγροτικών προϊόντων». Τι γίνεται όμως με τα δικά μας πολιτικά φορτία, όπως το πετρέλαιο και τα προϊόντα πετρελαίου; Ας υποθέσουμε ότι σταματούν τα πλήγματα και υπάρχει περισσότερο διαθέσιμο ντίζελ –που είναι τόσο απαραίτητο στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα. Εμείς θα είχαμε περισσότερο, αλλά ήδη κολυμπάμε στο ντίζελ έτσι κι αλλιώς. Ωστόσο, δεν θα έφτανε στις παγκόσμιες αγορές, επειδή ισχύουν απαγορεύσεις και κυρώσεις κατά του πετρελαίου και των πετρελαϊκών προϊόντων μας. Υπάρχουν κυρώσεις στις ασφαλίσεις και το κόστος των ναύλων αυξάνεται. Πώς, λοιπόν, θα έφτανε το ντίζελ μας στην παγκόσμια αγορά ενόσω παραμένουν οι κυρώσεις; Απλώς δεν θα έφτανε. Και ως αντάλλαγμα, θα αναμενόταν από εμάς να σταματήσουμε να πλήττουμε στόχους που είναι οικονομικά ευαίσθητοι για εκείνους. Θα συμφωνήσετε: είναι εντελώς παράλογο. Όλα αυτά μπορούν να συζητηθούν, αλλά η συζήτηση πρέπει να βασίζεται σε μια ισορροπία συμφερόντων.

Όσον αφορά το δίκαιο της θάλασσας, επιτρέψτε μου να επαναλάβω αυτό που είπα εξαρχής: υποστηρίζουμε την ελευθερία της ναυσιπλοΐας σε όλες τις περιοχές του κόσμου και τη συμμόρφωση με όλους τους διεθνείς κανόνες σε αυτόν τον τομέα.

Θέλω να κλείσω επαναλαμβάνοντας αυτό που είπα στην αρχή: δεν νομίζω ότι χρειάζεται να επινοήσουμε νέους κανόνες, πρέπει να τηρούμε αυτούς που ήδη υπάρχουν.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Επομένως, η απάντηση στις εκκλήσεις που καταφθάνουν από παντού –όπως το θέσατε– είναι προς το παρόν «όχι».

Βλαντίμιρ Πούτιν: Αυτό όμως δεν σχετίζεται αυστηρά με το δίκαιο της θάλασσας.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Όχι, όχι για το δίκαιο της θάλασσας. Αλλά νωρίτερα αναφέρατε την έκκληση που έρχεται από παντού.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Α. Όχι, πράγματι.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Όχι. Σας ευχαριστώ. Επομένως, σχετικά με το θέμα του δικαίου της θάλασσας, ο καθηγητής Ντεχσιρί από το Ιράν ασχολείται άμεσα με αυτόν τον τομέα.

Μοχαμάντ Ρεζά Ντεχσιρί: Σας ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε. Είμαι από το Ιράν.

Γνωρίζετε ότι μετά την παράνομη επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του ισραηλινού καθεστώτος εναντίον του Ιράν, προέκυψαν πολλά προβλήματα: η επιθετικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών και στη συνέχεια η ανταλλαγή πυρών μεταξύ των δύο πλευρών – μεταξύ του Ιράν και των νότιων περιοχών του Περσικού Κόλπου.

Συνεπώς, τώρα το κύριο ερώτημα είναι ποια είναι η ρωσική θέση σχετικά με το μέλλον των ρυθμίσεων ασφαλείας στην περιοχή. Ποια είναι η θέση και η προσέγγισή σας; Σας ευχαριστώ πολύ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Όσον αφορά την εκτίμησή μας για τα γεγονότα που εξελίσσονται, το Υπουργείο Εξωτερικών έχει αναλύσει τη θέση μας με μεγάλη λεπτομέρεια σε πολυάριθμες περιπτώσεις και σε διάφορα πλαίσια.

Πολύ πρόσφατα, ο Υπουργός Εξωτερικών μας αναφέρθηκε σε αυτό το ζήτημα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, οπότε δεν χρειάζεται να επαναλάβω όσα έχουν ήδη ειπωθεί. Η θέση μας είναι ανοιχτή και δημόσια και ποτέ δεν διστάσαμε να τη διατυπώσουμε ξεκάθαρα.

Όσον αφορά την επιθετικότητα, αναφέρθηκα ήδη σε αυτό, αλλά θα ήθελα να το τονίσω άλλη μια φορά. Αυτό που συμβαίνει στην Ουκρανία είναι επίσης μια πράξη επιθετικότητας της συλλογικής Δύσης εναντίον της Ρωσίας, η οποία πραγματοποιείται μέσω του ουκρανικού εθνικιστικού καθεστώτος. Κι αυτό, επίσης, είναι επιθετικότητα.

Είμαστε αντίθετοι στην επιθετικότητα σε όλες της τις μορφές. Πιστεύουμε ότι όλα τα ζητήματα πρέπει να επιλύονται ειρηνικά, μέσω διαπραγματεύσεων. Ελπίζουμε ότι τα στενά θα παραμείνουν ανοιχτά και ότι οι κυρώσεις κατά του Ιράν, τις οποίες το Ιράν πολύ σωστά επιδιώκει να άρει, θα καταργηθούν. Μόλις αρθούν αυτές οι κυρώσεις, δεν θα υπάρχει κανένας λόγος να περιοριστεί η διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ – ή, για την ακρίβεια, από τα άλλα στενά των οποίων την ακτογραμμή ελέγχουν οι Ανσάρ Αλλάχ.[7] Αυτή είναι η θέση μας.

Όσον αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η θέση μας είναι γνωστή και δεν την έχουμε κρύψει. Πιστεύω ότι η Ρωσία διαδραμάτισε έναν πολύ σημαντικό και ουσιαστικό ρόλο στην επίλυση της προηγούμενης κρίσης και συνέβαλε στη σύναψη της JCPOA.[8] Εκείνη την εποχή επιτεύχθηκε μια ρύθμιση, με τη σύμφωνη γνώμη των Ιρανών φίλων μας, βάσει της οποίας προτείναμε μέρος του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν να μεταφερθεί σε ρωσικό έδαφος. Και αυτή η ρύθμιση λειτούργησε. Η πρότασή μας παραμένει στο τραπέζι και σήμερα.

Προτείναμε να αξιοποιήσουμε αυτή τη θετική εμπειρία και να μεταφέρουμε εμπλουτισμένο ουράνιο από το Ιράν στη Ρωσική Ομοσπονδία. Πρέπει να σημειώσω ότι αρχικά όλοι συμφώνησαν σε αυτό – οι Ιρανοί, οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί. Στη συνέχεια όμως, οι Ηνωμένες Πολιτείες σκλήρυναν τη στάση τους, επιμένοντας ότι το υλικό θα έπρεπε να απομακρυνθεί από το Ιράν, αλλά να μεταφερθεί αποκλειστικά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Ιράν, επακόλουθα, σκλήρυνε επίσης τη στάση του.

Ένας από τους εταίρους μας, ο κ. Λαριτζανί, ο οποίος αργότερα έχασε τη ζωή του –μια μεγάλη απώλεια, γιατί ήταν ένας σκεπτόμενος άνθρωπος με τον οποίο ήταν δυνατόν να επιτευχθούν συμφωνίες– ήρθε να με δει προσωπικά και είπε: «Όχι, δεν είμαστε πλέον διατεθειμένοι να στείλουμε το ουράνιό μας πουθενά. Αντ’ αυτού, προτείνουμε εσείς, η Ρωσία, να ιδρύσετε μια κοινοπραξία στο Ιράν για να μειώσουμε το επίπεδο εμπλουτισμού, με άλλα λόγια, να αραιώσουμε το υλικό εκεί». Του είπα ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ ήταν απίθανο να συμφωνήσουν σε μια τέτοια διευθέτηση, αλλά ότι η επιλογή παρέμενε ανοιχτή. Εκεί βρίσκονται τα πράγματα σήμερα.

Παρ’ όλα αυτά, οι προτάσεις μας παραμένουν στο τραπέζι. Εάν όλοι όσοι εμπλέκονται σε αυτή τη διαδικασία καταλήξουν τελικά στο συμπέρασμα ότι αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να βοηθήσει στην εκτόνωση των εντάσεων, έστω και σε κάποιο βαθμό, είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε μπροστά με αυτό το έργο.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Σας ευχαριστώ. Κύριε Σεργκέι Καραγκάνοφ, παρακαλώ.

Σεργκέι Καραγκάνοφ: Κύριε Πρόεδρε, είμαστε όλοι ευτυχείς που ενεργούμε τόσο αποφασιστικά εναντίον του σημερινού καθεστώτος στην Ουκρανία, τους τελευταίους δύο μήνες. Ελπίζουμε ότι σύντομα θα απελευθερώσουμε ένα σημαντικό μέρος της Ουκρανίας από αυτό το καθεστώς. Αυτό όμως θα θέσει και πάλι το ερώτημα που αντιμετωπίσαμε μετά τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο. Θα ήθελα να σας υπενθυμίσω ότι οι ουκρανικές περιοχές αποκαταστάθηκαν πρώτα και άμεσα, ακόμη και πριν από τις γειτονικές περιοχές στη Ρωσία. Για παράδειγμα, η περιοχή του Χαρκόβου ανοικοδομήθηκε πολύ πιο γρήγορα από την περιοχή του Μπριάνσκ. Το Ντονμπάς αποτέλεσε εξαίρεση, φυσικά. Θα πρέπει να αποκαταστήσουμε τα απελευθερωμένα εδάφη ή να επικεντρωθούμε στους δικούς μας, πολύ πιο ενδιαφέροντες τομείς ανάπτυξης; Ή μήπως θα έπρεπε να μεταφέρουμε αυτές τις επιχειρήσεις στη Σιβηρία;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ποιες επιχειρήσεις;

Σεργκέι Καραγκάνοφ: Αυτές που κείτονται σε ερείπια τώρα, αλλά μπορούν να ανοικοδομηθούν.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Στο δικό μας έδαφος;

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Όχι, στο ουκρανικό έδαφος.

Σεργκέι Καραγκάνοφ: Στο απελευθερωμένο έδαφος.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ξέρετε, θα πρέπει ασφαλώς πρώτα και κύρια να αντιμετωπίσουμε τα δικά μας ανακύπτοντα ζητήματα. Αυτό αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα.

Αν όμως εννοείτε τα εδάφη που πρέπει και θα ενσωματωθούν στο ρωσικό κράτος, θα πρέπει να ανοικοδομήσουμε την οικονομία και την κοινωνική τους σφαίρα. Το τι ακριβώς θα κάνουμε εκεί, είναι ένα διαφορετικό θέμα.

Πάρτε για παράδειγμα τα ανθρακωρυχεία. Δεν ήταν ξεκάθαρο τι έπρεπε να γίνει με αυτά όταν αποτελούσαν μέρος της Ουκρανίας, πράγμα που σήμαινε προβλήματα με την αποδοτικότητά τους. Εμείς θα ενεργήσουμε με βάση πρακτικά κριτήρια και το γεγονός ότι οι άνθρωποι που ζουν σε αυτά τα εδάφη είναι πλήρη μέλη και πολίτες της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Θα κάνουμε ό,τι είναι απαραίτητο για να ανεβάσουμε το βιοτικό τους επίπεδο στον μέσο ρωσικό όρο, το συντομότερο δυνατό και σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της υγειονομικής περίθαλψης, της εκπαίδευσης, της οικονομίας και των εισοδημάτων των πολιτών.

Συνολικά, τα καταφέρνουμε αρκετά καλά σε αυτόν τον τομέα στην Κριμαία, καθώς και στις Δημοκρατίες του Ντονιέτσκ και του Λουγκάνσκ και των περιοχών της Ζαπορόζιε και της Χερσώνας που ελέγχουμε. Όσο για το τι πρέπει να ανοικοδομηθεί και ποιες επιχειρήσεις πρέπει να μετεγκατασταθούν, θα εξετάσουμε αυτά τα ζητήματα αποκλειστικά με βάση την οικονομική σκοπιμότητα.

Όταν πρόκειται για τη διασφάλιση της ασφάλειας της βιομηχανίας μας, συμπεριλαμβανομένων των αμυντικών επιχειρήσεων, μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι ήδη το σκεφτόμαστε αυτό και όταν κατασκευάζουμε νέες επιχειρήσεις σε αυτόν τον τομέα, λαμβάνουμε υπόψη τις σύγχρονες μεθόδους πολέμου, κάνοντας ό,τι είναι απαραίτητο για να χωροθετήσουμε αυτές τις εγκαταστάσεις στις ασφαλέστερες δυνατές περιοχές. Η κατασκευή τους βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Ευχαριστώ. Κύριε Φενγκ Γουέι, παρακαλώ, εδώ.

Φενγκ Γουέι: Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε. Εκπροσωπώ τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.

Τόσο η Ρωσία όσο και η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας είναι δύο σπουδαίοι πολιτισμοί, επομένως είναι εξαιρετικά σημαντικό να προωθήσουμε τη μεγαλύτερη αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των λαών μας. Ο Πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, πρότεινε μια παγκόσμια πολιτισμική πρωτοβουλία. Η Ρωσία, επίσης, παρουσίασε την ιδέα των κρατών-πολιτισμών.

Κατά τη γνώμη σας, κύριε Πρόεδρε, ποια είναι τα βασικά κοινά στοιχεία αυτών των δύο ιδεών που προτείνονται από τις δύο χώρες; Γιατί οι χώρες μας δίνουν τόσο μεγάλη προτεραιότητα σε πολιτισμικά ζητήματα στο πλαίσιο της στρατηγικής τους ατζέντας; Με ποιον τρόπο μπορούμε να εμβαθύνουμε αυτόν τον διαπολιτισμικό διάλογο, ώστε ο κόσμος να κατανοήσει καλύτερα τόσο τη Ρωσία όσο και την Κίνα; Ευχαριστώ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Όσον αφορά τη σταθεροποιητική πτυχή της οικοδόμησης των διεθνών σχέσεων, μου φαίνεται ότι τόσο εμείς όσο και η Κίνα μοιραζόμαστε μια κοινή αντίληψη ότι, όταν μιλάμε για τη Ρωσία ως κράτος-πολιτισμό ή για την Κίνα ως κράτος-πολιτισμό, εννοούμε πρωτίστως την ανάγκη να προστατεύσουμε τις παραδοσιακές μας αξίες, την ιστορία μας και τις παραδόσεις μας. Θα επιδιώξουμε να εξασφαλίσουμε τον σεβασμό προς τις χώρες μας ακριβώς από αυτή την ανθρωπιστική σκοπιά.

Φυσικά, τα υποκείμενα του διεθνούς δικαίου είναι τα κράτη. Ταυτόχρονα όμως, ο πολιτισμικός διάλογος μεταξύ κρατών όπως η Ρωσία και η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας είναι τεράστιας σημασίας. Εξάλλου, πάνω απ’ όλα, πρόκειται για επικοινωνία στον ανθρωπιστικό τομέα και αυτό φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά. Βλέπουμε αυτή τη διαδικασία, για παράδειγμα, μέσα από ένα πολύ απλό παράδειγμα: τη διεξαγωγή θεματικών ετών –το Έτος Εκπαίδευσης, το Έτος Πολιτισμού και το Έτος Κινηματογράφου. Όλα αυτά μας ενώνουν.

Υποστηρίζουμε την ιδέα του Προέδρου της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ. Αυτή η πολιτισμική διάσταση της σχέσης μας αποτελεί δική του πρωτοβουλία. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μου στο Πεκίνο, υπογράψαμε μια κοινή διακήρυξη προς αυτή την κατεύθυνση και, χωρίς καμία αμφιβολία, θα εργαστούμε προς αυτόν τον σκοπό. Η Κίνα και η ηγεσία της αντιμετωπίζουν τις δικές μας πρωτοβουλίες προς αυτή την κατεύθυνση με την ίδια προσοχή και τον ίδιο σεβασμό. Το γνωρίζουμε αυτό και είμαστε ευγνώμονες στους φίλους μας στην Κίνα. Χωρίς αμφιβολία, θα εργαστούμε μαζί για την επίτευξη των κοινών μας στόχων.

Ο ρόλος και η σημασία της Κίνας στις διεθνείς υποθέσεις συνεχίζουν να αυξάνονται. Οι φιλικές σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ της Ρωσίας και της Κίνας –όπως έχω ήδη πει πολλές φορές– αποτελούν έναν εξαιρετικά σημαντικό σταθεροποιητικό παράγοντα στην παγκόσμια πολιτική.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, εσείς και ο Πρόεδρος Σι –όλοι γνωρίζουν ότι μοιράζεστε μια πολύ ισχυρή αμοιβαία κατανόηση. Ωστόσο, παρ’ όλα αυτά, είστε εκπρόσωποι διαφορετικών πολιτισμών. Έχετε νιώσει ποτέ κάποιο πολιτισμικό εμπόδιο – όπου χρειάζεται να του εξηγήσετε κάτι που, για παράδειγμα, κάποιος από τον δικό μας πολιτισμό θα το καταλάβαινε αμέσως, ενώ για εκείνον απαιτείται εξήγηση;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ξέρετε, θα σας δώσω ένα πολύ απλό παράδειγμα. Όχι, δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο. Επιπλέον –αν και εγώ, δυστυχώς, δεν μιλώ ακόμα κινεζικά και ο φίλος μου ο Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ, δεν μιλά ακόμα ρωσικά– πρόσφατα ήμασταν μαζί στην Ινδία και βρεθήκαμε οι δυο μας στο λεγόμενο «δωμάτιο κράτησης»,[9] όπου όλοι…  Ε, έτσι το λένε.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Θα είχε ενδιαφέρον να βλέπαμε αυτό το «δωμάτιο κράτησης». (Γέλια.)

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ε, είναι απλώς μια αίθουσα στην οποία συγκεντρώνονται οι ηγέτες προτού προχωρήσουν για να χαιρετήσουν τον οικοδεσπότη της εκδήλωσης –στην προκειμένη περίπτωση, τον Πρωθυπουργό Μόντι. Εκείνος χαιρέτησε τους πάντες και κάθε επικεφαλής αντιπροσωπείας προχωρά από εκεί προς την κύρια αίθουσα.

Λοιπόν, που λέτε. Μείναμε οι δυο μας με τον Πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ: αυτός κι εγώ, χωρίς μεταφραστές. (Γέλια στην αίθουσα.) Ξέρετε, το αξιοπερίεργο είναι ότι αρκούσε να πει εκείνος ή εγώ μία και μόνο λέξη και χωρίς μεταφραστές και χωρίς να γνωρίζουμε τη γλώσσα ο ένας του άλλου, καταλαβαινόμασταν μεταξύ μας.

Ορίστε λοιπόν. Υπάρχουν εμπόδια; Όχι, δεν υπάρχει κανένα. (Χειροκρότημα.)

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Ήθελα απλώς να πω ότι οι λέξεις «δεν ξέρει ακόμη ρωσικά» και «δεν ξέρει ακόμη κινεζικά» είναι καθησυχαστικές. Ωστόσο, είναι σαφές ότι, όπως φαίνεται, δεν υπάρχει πλέον καμία τέτοια ανάγκη.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Όπως έχω ήδη πει, τα εγγόνια μου θα είναι οι διερμηνείς μου – μιλούν κινεζικά.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Ευχαριστώ πολύ. Επόμενος στο βήμα είναι ο κύριος Ταισούκε Αμπίρου.

Ταισούκε Αμπίρου: Ευχαριστώ. Ταισούκε Αμπίρου, Ίδρυμα Ειρήνης Σασακάουα,[10] Ιαπωνία.

Κύριε Πρόεδρε, στα μέσα Αυγούστου επισκεφθήκατε το νησί Ιτουρούπ[11] για πρώτη φορά και επιβεβαιώσατε για άλλη μια φορά τη θέση της Ρωσίας όσον αφορά την κυριαρχία της πάνω σε αυτά τα νησιά. Πριν από δύο χρόνια, στην ολομέλεια του Φόρουμ Βαλντάι, αναφέρατε την Ιαπωνία ως έναν φυσικό εταίρο και δηλώσατε ότι η Ρωσία ήταν έτοιμη να οικοδομήσει σχέσεις με την Ιαπωνία με ορίζοντα τα επόμενα πέντε και πενήντα χρόνια.

Παρεμπιπτόντως, στα τέλη Αυγούστου επισκέφθηκα επίσης τη Σαχαλίνη και αντάλλαξα απόψεις με εκπροσώπους της κυβέρνησης της Περιφέρειας της Σαχαλίνης και με το προσωπικό ενός εργαστηρίου θαλάσσιων ερευνών.

Κατά τη διάρκεια αυτών των συναντήσεων, επιβεβαιώθηκε για άλλη μια φορά η πεποίθησή μου ότι υφίσταται μια τεράστια προοπτική συνεργασίας μεταξύ της Ιαπωνίας και της Ρωσίας σε τομείς όπως η ανάπτυξη των φυσικών πόρων, η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, η οικονομική επιστήμη, η ανάπτυξη της Διαδρομής του Βόρειου Θαλάσσιου Περάσματος[12] και ούτω καθεξής.

Και τώρα η ερώτησή μου. Τι σημασία έχουν οι σχέσεις με την Ιαπωνία για τη Ρωσία στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης στρατηγικής της στην περιοχή της Ασίας-Ειρηνικού; Ομολογουμένως, προς το παρόν πρέπει να αναγνωριστεί ότι οι ρωσοϊαπωνικές σχέσεις βρίσκονται σε μια πολύ δύσκολη κατάσταση. Ωστόσο, πώς βλέπετε τις ρωσοϊαπωνικές σχέσεις αφού ξεπεραστούν οι τρέχουσες δυσκολίες; Ευχαριστώ.

Βλαντιμίρ Πούτιν: Βλέπω τις ρωσοϊαπωνικές σχέσεις ως καλές, σχέσεις καλής γειτονίας και γεμάτες με συγκεκριμένο περιεχόμενο, από αυτό ακριβώς που μόλις αναφέρατε. Την οικονομία, την οικολογία, την κοινή επιστημονική έρευνα και ούτω καθεξής.

Αναφέρατε τις δηλώσεις μου σχετικά με την Ιαπωνία (πότε ήταν αυτό – πριν από δύο χρόνια, σωστά;). Έκτοτε, τίποτα δεν έχει αλλάξει στις προσεγγίσεις της Ρωσίας απέναντι στην Ιαπωνία. Όμως η στάση της Ιαπωνίας απέναντι στη Ρωσία έχει αλλάξει. Δεν ήμασταν εμείς που επιβάλαμε κυρώσεις στην Ιαπωνία. Η Ιαπωνία ήταν εκείνη που επέβαλε κυρώσεις στη Ρωσική Ομοσπονδία. Επιπλέον, ακούμε μάλλον σκληρές δηλώσεις από ορισμένους ανώτατους Ιάπωνες ηγέτες. Εμείς δεν έχουμε επιτρέψει στον εαυτό μας τίποτα παρόμοιο. Δεν το κάναμε αυτό.

Ενδιαφερόμαστε για τη συνεργασία με την Ιαπωνία. Ταυτόχρονα, ανησυχούμε για τα σχέδια της Ιαπωνίας για στρατιωτικοποίηση – δεν μπορώ να μην το αναφέρω αυτό. Ανησυχούμε για την πολιτική δημιουργίας στρατιωτικο-πολιτικών μπλοκ στην περιοχή – είμαι υποχρεωμένος να το αναφέρω αυτό. Αλλά, όπως το θέσατε, μετά την υπέρβαση των σημερινών δυσκολιών, πώς βλέπουμε τις σχέσεις με την Ιαπωνία; Επαναλαμβάνω για άλλη μια φορά: τις βλέπουμε ως σχέσεις καλής γειτονίας και αμοιβαία επωφελείς και έχουμε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος.

Παρεμπιπτόντως, ένας αριθμός μεγάλων ιαπωνικών εταιρειών, παρά όλες τις πολιτικές προκλήσεις, συνέχισε να εργάζεται στη Ρωσία. Και παρά τα σαφώς μη φιλικά βήματα που έλαβε η ιαπωνική κυβέρνηση, εμείς όχι μόνο δεν εμποδίζουμε τους Ιάπωνες εταίρους μας, αλλά τους υποστηρίζουμε, ακριβώς όπως υποστηρίζουμε όλους εκείνους που συνεχίζουν να συνεργάζονται με την Ρωσική Ομοσπονδία. Και σκοπεύουμε και είμαστε έτοιμοι να ενεργήσουμε με τον ίδιο τρόπο και στο μέλλον. Ελπίζουμε ότι, από την πλευρά της ιαπωνικής άρχουσας τάξης, από την πλευρά της ιαπωνικής πολιτικής άρχουσας τάξης, από την πλευρά της Ιαπωνίας συνολικά, μια παρόμοια διάθεση για αμοιβαία, κοινή εργασία προς το συμφέρον και των δύο χωρών θα επικρατήσει κάποια στιγμή.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, μόλις πριν αναφέρατε το «δωμάτιο κράτησης». Μου πέρασε ξαφνικά από το μυαλό – αν βρισκόσασταν σε ένα παρόμοιο «δωμάτιο κράτησης», ας πούμε, στη σύνοδο κορυφής του APEC[13] – όχι μόνο οι δυο σας, αλλά οι τρεις σας, μαζί με τον Πρόεδρο Τραμπ εκεί. Θα καταλαβαινόσασταν χωρίς λόγια, ή απλώς με έναν υπαινιγμό;

Βλαντιμίρ Πούτιν: Θα ήταν πιο δύσκολο. (Γέλια, ζωηρές αντιδράσεις στο ακροατήριο.)

Τούτου λεχθέντος, έχω μια αρκετά καλή, μακροχρόνια σχέση με τον Πρόεδρο Τραμπ. Του είμαι ευγνώμων για τις προσπάθειές του να επιλύσει την ουκρανική κρίση, για παράδειγμα. Όπως έχω ήδη πει πολλές φορές, είμαι πεπεισμένος ότι το κάνει ειλικρινά.

Είμαστε ευγνώμονες στην Πρώτη Κυρία των Ηνωμένων Πολιτειών για το έργο της στον ανθρωπιστικό τομέα. Μιλώ εντελώς ειλικρινά, χωρίς καμία ειρωνεία. Αυτό αφορά τις ανταλλαγές κρατουμένων και την επίλυση ορισμένων άλλων ανθρωπιστικών ζητημάτων. Όπως και να έχει όμως, όλα όσα σκοτεινιάζουν τις σχέσεις μας με τις Ηνωμένες Πολιτείες –και αυτοί οι παράγοντες που τις σκοτεινιάζουν και τις καταστρέφουν δεν προέκυψαν χθες, ούτε σήμερα, αλλά έχουν προκύψει κατά τη διάρκεια δεκαετιών– θα θέλαμε πολύ να αποτελέσουν παρελθόν. Θα θέλαμε πολύ αυτοί οι παράγοντες που μας χωρίζουν να ανήκουν στο παρελθόν και να αναδυθούν νέες προοπτικές για αμοιβαία επωφελή συνεργασία.

Όσο για μια πιθανή τριμερή συνάντηση που υπαινιχθήκατε, γνωρίζω ότι τα μέσα ενημέρωσης μιλούν γι’ αυτήν. Είμαστε απολύτως υπέρ. Υπάρχει όμως μια επιφύλαξη: χρειαζόμαστε μια ατζέντα. Πρέπει να καταλάβουμε ποια θα ήταν η ατζέντα για οποιαδήποτε τριμερή συνάντηση, για ποιο πράγμα θα μιλούσαμε. Αλλά σε γενικές γραμμές, κάθε διάλογος είναι καλό πράγμα.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Ευχαριστώ. Ο κύριος Αλεξάνταρ Ράκοβιτς.

Αλεξάνταρ Ράκοβιτς: Κύριε Πρόεδρε, είμαι ο Αλεξάνταρ Ράκοβιτς, ιστορικός από το Βελιγράδι της Σερβίας.

Πώς αξιολογείτε τις προοπτικές του ουδέτερου γεωπολιτικού καθεστώτος της Σερβίας; Αυτό είναι επίσης σημαντικό στο πλαίσιο των επικείμενων εκλογών στη Σερβία. Ευχαριστώ.

Βλαντιμίρ Πούτιν: Χαιρετίζουμε την πολύ συγκρατημένη στάση της Σερβίας σε μια σειρά από βασικά και πολύ ευαίσθητα ζητήματα. Και εκτιμούμε ιδιαίτερα το γεγονός ότι η Σερβία απέφυγε να λάβει οποιεσδήποτε αποφάσεις για κυρώσεις κατά της Ρωσίας.

Γνωρίζετε τη θέση μας για τη Σερβία. Μου προκαλεί έκπληξη, ειλικρινά, γιατί τις τελευταίες δεκαετίες η συλλογική Δύση συμπεριφέρθηκε στον σερβικό λαό τόσο άδικα και τόσο ασύμμετρα. Διαίρεσαν τον σερβικό λαό σε πολλά κομμάτια. Οι Σέρβοι βρέθηκαν σε διαφορετικά κράτη. Μόλις συναντήθηκα με τον Μίλοραντ Ντόντικ.[14] Οι Δυτικοί συνέταξαν κάποτε τη Συμφωνία του Ντέιτον[15] και τώρα κανείς τους δεν θέλει να την εφαρμόσει. Και συχνά, επιβάλλουν τις αποφάσεις στους Σέρβους.

Τώρα οι Σέρβοι είναι ένα διαιρεμένο έθνος στην Ευρώπη – και μάλιστα με τη βία. Αυτό είναι άδικο και είναι κακό, διότι κάθε αδικία οδηγεί σε δυσκολίες και συγκρούσεις. Όμως η σημερινή σερβική ηγεσία –συμπεριλαμβανομένου του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος υπηρέτησε ως πρόεδρος και, ελπίζω, σύντομα θα γίνει πρωθυπουργός– ασκεί μια συγκρατημένη πολιτική και δείχνει προθυμία να συνεργαστεί με τη Ρωσία. Ασφαλώς το χαιρετίζουμε αυτό και θα ανταποκριθούμε αναλόγως.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Δεν σας αναστάτωσε η επίσκεψη του Ζελένσκι στο Βελιγράδι;

Βλαντιμίρ Πούτιν: Οι κοπέλες αναστατώνονται με διάφορα. Εμείς δεν αναστατωνόμαστε – κάνουμε πολιτική.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: (Γέλια.) Ευχαριστώ. Ο κύριος Γκούπτα έχει τον λόγο.

Άρβιντ Γκούπτα: Καλησπέρα, Κύριε Πρόεδρε. Άρβιντ Γκούπτα από το Διεθνές Ίδρυμα Βιβεκανάντα[16] στο Νέο Δελχί. Σας ευχαριστώ πολύ για την παρουσίασή σας.

Θα ήθελα απλώς να κάνω μερικές ερωτήσεις και να συνεχίσω τη συζήτηση σχετικά με το «κράτος-πολιτισμό» που αναφέρατε. Η πρώτη μου ερώτηση είναι: δεδομένου αυτού του συνολικού γεωπολιτικού περιβάλλοντος που διαμορφώνεται, το οποίο περιγράψατε τόσο γλαφυρά, βλέπετε τους πολιτισμούς να φέρνουν τους ανθρώπους πιο κοντά ή υπάρχει πλέον μια αντίφαση ανάμεσα στο «κράτος-πολιτισμό» και στο «έθνος-κράτος»; Αυτή είναι η πρώτη μου ερώτηση.

Η δεύτερη ερώτησή μου αφορά τις σχέσεις Ινδίας-Ρωσίας. Επισκεφθήκατε πρόσφατα το Νέο Δελχί για μια πολύ επιτυχημένη Σύνοδο Κορυφής των BRICS και είχατε μερικές πολύ καρποφόρες συνομιλίες με τον Πρωθυπουργό Μόντι.

Ο Πρωθυπουργός Μόντι έχει μιλήσει συχνά για το ότι δεν θα έπρεπε να γίνονται πόλεμοι και ότι οι ατέρμονοι πόλεμοι πρέπει να τελειώσουν. Συζητήσατε αυτά τα τρέχοντα σενάρια μαζί του και με άλλους ηγέτες; Και τους ενημερώσατε για τη σοβαρότητα της κατάστασης;

Η τρίτη ερώτησή μου αφορά συγκεκριμένα τις σχέσεις Ινδίας-Ρωσίας. Πραγματοποιήσατε μια πολύ επιτυχημένη επίσκεψη πέρυσι στο Νέο Δελχί και συζητήθηκαν αρκετές νέες ιδέες. Όμως ένα από τα ζητήματα μεταξύ της Ινδίας και της Ρωσίας είναι αυτό της συνδεσιμότητας.

Είχαμε ορισμένα ζητήματα που αφορούν τον διεθνή διάδρομο μεταφορών μέσω του Ιράν, όπου έπρεπε να ολοκληρωθούν κάποια έργα, κάτι που δεν έχει συμβεί ακόμα. Ο Διεθνής Διάδρομος Μεταφορών Βορρά-Νότου[17] πιθανότατα δεν λειτουργεί στο μέγιστο των δυνατοτήτων του. Επίσης, συζητάμε για τον Ανατολικό Θαλάσσιο Διάδρομο[18] που συνδέει το Τσενάι με το Βλαδιβοστόκ. Ποια είναι η πρόοδος σε αυτόν;

Η τελική μου ερώτηση…

Φιόντορ Λουκιάνοφ (στα αγγλικά): Συγγνώμη, αρκετά.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Παρακαλώ, να συνεχίσει. Αυτό είναι ντικτάτ.[19] Δώσε πίσω το μικρόφωνο.

(Γέλια στην αίθουσα.)

Φιόντορ Λουκιάνοφ : Δόξα τω Θεώ. Έχουμε τις δικές μας παραδόσεις.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Θα είμαι σύντομος έτσι κι αλλιώς.

Άρβιντ Γκούπτα: Με λίγα λόγια, η Ινδία και η Ρωσία έχουν τεράστιες προοπτικές για τη βελτίωση ή την ανάπτυξη των σχέσεών τους. Στον τομέα των αναδυόμενων τεχνολογιών, πιστεύετε ότι υπάρχει τώρα η προοπτική για μια ενδεχομένως διακυβερνητική συμφωνία μεταξύ της Ινδίας και της Ρωσίας για τις αναδυόμενες τεχνολογίες, η οποία θα φέρει κοντά τους ημιαγωγούς, την τεχνητή νοημοσύνη, τις κβαντικές τεχνολογίες και παρόμοιους τομείς, έτσι ώστε να σημειώσουμε ταχεία πρόοδο; Σας ευχαριστώ πολύ.

Βλαντιμίρ Πούτιν: Θα προσπαθήσω πραγματικά να απαντήσω σύντομα.

Όσον αφορά τα «κράτη-πολιτισμούς», δεν τα θεωρούμε ως κάτι που χωρίζει τους ανθρώπους, αλλά ως κάτι που τους ενώνει και τους συμπληρώνει.

Η Ινδία είναι μια πραγματικά εντυπωσιακή χώρα ως προς την κλίμακα και την ποικιλομορφία της. Λίγοι άνθρωποι συνειδητοποιούν, όπως μου είπε ο ίδιος ο κ. Μόντι, ότι από έναν πληθυσμό 1,5 δισεκατομμυρίου, μόνο 600 εκατομμύρια Ινδοί μιλούν τα Χίντι ως μητρική γλώσσα. Η πλειοψηφία μιλάει άλλες γλώσσες και όλοι ζουν μαζί. Είναι αξιοσημείωτο και προκαλεί θαυμασμό.

Υπάρχει κάτι μοναδικό στον ινδικό πολιτισμό –ένα μείγμα ιδιαιτερότητας και ενότητας– που σίγουρα αποτελεί ένα παράδειγμα άξιο μίμησης. Πιστεύω ότι αντλώντας από την ινδική εμπειρία, μπορούμε να οικοδομήσουμε σχέσεις μεταξύ διαφορετικών εθνών και χωρών με διαφορετικούς πολιτισμούς, ιστορίες και παραδόσεις. Δεν βλέπω καμία αντίφαση εδώ.

Όσον αφορά τη θέση του Πρωθυπουργού Μόντι για τον τερματισμό των πολέμων και παρόμοια ζητήματα, μπορώ να πω ότι είναι ένας από εκείνους τους παγκόσμιους ηγέτες που, παρά την πολύ θερμή, ακόμη και φιλική, προσωπική μας σχέση, θέτει σταθερά το ζήτημα του τερματισμού της σύγκρουσης στην Ουκρανία. Το αναφέρει κάθε φορά που συναντιόμαστε. Δείχνει έντονο ενδιαφέρον για το θέμα και έχει εξαιρετικές ιδέες που αποσκοπούν στην εξεύρεση αμοιβαία αποδεκτών –θα ήθελα να τονίσω το «αμοιβαία»– λύσεων. Υπό αυτή την έννοια, ο Πρωθυπουργός διατηρεί ασφαλώς μια ουδέτερη θέση, παραμένοντας παράλληλα προσηλωμένος στο να δει τη σύγκρουση να τελειώνει. Απλώς θεωρώ καθήκον μου να το δηλώσω αυτό ανοιχτά. Είμαστε επίσης ευγνώμονες στον Πρωθυπουργό για τις ιδέες του –δεν θα μπω σε λεπτομέρειες τώρα– και για τη δέσμευσή του να επιλυθεί αυτή η σύγκρουση, μεταξύ άλλων, ειρηνικά και το συντομότερο δυνατό.

Όσον αφορά πιθανά κοινά έργα, οι εργασίες για τις διασυνδέσεις Βορρά – Νότου, καθώς και για τη Διαδρομή του Βόρειου Θαλάσσιου Περάσματος και τον Ανατολικό Θαλάσσιο Διάδρομο βρίσκονται σε εξέλιξη.

Για παράδειγμα, μόλις πρόσφατα ένα κινεζικό πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και ένα νοτιοκορεατικό σκάφος πραγματοποίησαν δοκιμαστικά ταξίδια εκεί. Συζητάμε επίσης τις δυνατότητες με τους Ινδούς φίλους μας. Τασσόμαστε υπέρ της κοινής χρήσης τέτοιων πολλά υποσχόμενων διεθνών διαδρόμων.

Όσον αφορά τη Διαδρομή του Βόρειου Θαλάσσιου Περάσματος, οι όγκοι των ναυτιλιακών μεταφορών κατά μήκος αυτής αυξάνονται σταθερά. Επαναλαμβάνω, θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι αυτό δεν θα προκαλέσει κανενός είδους σύγκρουση. Είμαστε απολύτως ανοιχτοί στη συνεργασία με οποιαδήποτε χώρα ενδιαφέρεται να χρησιμοποιήσει αυτούς τους διαδρόμους, όχι επειδή δημιουργούν ανταγωνισμό, ας πούμε, στη Διώρυγα του Σουέζ ή λόγω της τρέχουσας δύσκολης κατάστασης στη Μέση Ανατολή ως επακόλουθο των εχθροπραξιών. Όχι. Απλώς οι όγκοι του παγκόσμιου εμπορίου αυξάνονται και οι νέες ευκαιρίες πρέπει να ανταποκρίνονται στις νέες απαιτήσεις. Πιστεύω και η εμπειρία το επιβεβαιώνει, ότι αυτή η ανάπτυξη θα συνεχιστεί.

Όσον αφορά τον Διάδρομο Μεταφορών Βορρά–Νότου, μπορώ να σας πω ότι αυτό δεν εξαρτάται μόνο από εμάς. Είμαστε έτοιμοι να παράσχουμε την απαραίτητη χρηματοδότηση. Το ζήτημα είναι οι Ιρανοί φίλοι μας να ολοκληρώσουν το δικό τους μέρος της εργασίας σε αυτό το στάδιο. Δεν υπάρχει κανένα μυστικό εδώ: η γη κατά μήκος της προτεινόμενης διαδρομής πρέπει απλώς να απαλλοτριωθεί. Θα ήθελα να επισημάνω ότι μέρος της διαδρομής πρόκειται να διέλθει από το Αζερμπαϊτζάν. Διατηρούμε επαφή με τον Πρόεδρο Αλίγιεφ και ούτε εκεί υπάρχουν ζητήματα. Το Αζερμπαϊτζάν συμφωνεί με την υλοποίηση του έργου και το θεωρεί πολλά υποσχόμενο. Έχουμε διαθέσει τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους και είμαστε έτοιμοι να κάνουμε αυτή την κοινή προσπάθεια.

Όσον αφορά τις προοπτικές συνεργασίας με την Ινδία σε διάφορους οικονομικούς τομείς πέρα από τις μεταφορές, έχετε απόλυτο δίκιο: η υψηλή τεχνολογία είναι ο πιο πολλά υποσχόμενος τομέας για κοινή εργασία. Αντιμετωπίζουμε συγκεκριμένες προκλήσεις, όπως οι εμπορικές ανισορροπίες, αλλά και εδώ προτείνουμε και εφαρμόζουμε μέτρα που ξεπερνούν τις παραδοσιακές, γραμμικές προσεγγίσεις. Συνήθως, κατά τη διοργάνωση εκθέσεων, κοινών συμποσίων, εμπορικών εκθέσεων και παρόμοιων εκδηλώσεων, μια χώρα παρουσιάζει αγαθά που επιθυμεί να εξάγει. Ωστόσο, με τη συμφωνία των Ινδών φίλων μας και την υποστήριξη του Πρωθυπουργού Μόντι, διοργανώνουμε εκδηλώσεις στις οποίες οι Ινδοί εισαγωγείς μπορούν να παρουσιάσουν τα αγαθά που θα μπορούσαν να φέρουν στη ρωσική αγορά. Είμαστε έτοιμοι να συνεχίσουμε αυτή την εργασία. Όπως και να έχει, βλέπουμε μεγάλες προοπτικές για συνεργασία στους τομείς της υψηλής τεχνολογίας. Ευχαριστώ.

Κάρεν Χάλμπεργκ: Κύριε Πρόεδρε, καλησπέρα σας. Είμαι η Κάρεν Χάλμπεργκ από την Αργεντινή, η Γενική Γραμματέας των Διασκέψεων Πάγκουος[20] για την Επιστήμη και τις Παγκόσμιες Υποθέσεις. Σας ευχαριστώ πολύ που εξηγήσατε και μοιραστήκατε τις απόψεις σας για διάφορα θέματα.

Θα ήθελα να θίξω το ζήτημα των πυρηνικών όπλων. Έχω μια πρόταση σχετικά με μια τριμερή συνάντηση που αναφέρατε με τις ΗΠΑ και την Κίνα. Ήθελα να πω αν, μετά την πολύ χρήσιμη πρωτοβουλία σας, η οποία δεν λήφθηκε υπόψη —δηλαδή την πρωτοβουλία παράτασης του μορατόριουμ για τη συνθήκη New START,[21] η οποία τελικά δεν πραγματοποιήθηκε, αλλά θα ήταν μια εξαιρετική ιδέα για τη μείωση των κινδύνων.

Η ερώτησή μου είναι, έχετε κάποιο σχέδιο να ηγηθείτε ή να συνδιοργανώσετε μια ατζέντα για τη μείωση των κινδύνων από τα πυρηνικά όπλα; Για παράδειγμα, λαμβάνοντας υπόψη την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), τον κίνδυνο της AI σε σχέση με τα πυρηνικά όπλα, το γεγονός ότι πρέπει να υπάρχει μια ανθρώπινη ή σημαντική ανθρώπινη λήψη απόφασης σε αυτόν τον κύκλο. Ή για παράδειγμα, η διατήρηση των επικοινωνιών ή η μείωση της κατάστασης υψηλού συναγερμού των πυρηνικών όπλων, κ.λπ.

Επομένως, η ερώτηση είναι: έχετε κάποια ιδέα ή μπορείτε να μου πείτε πώς μπορούμε να μειώσουμε τον κίνδυνο των πυρηνικών όπλων, κυρίως μεταξύ των τριών κρατών που διαθέτουν τον μεγαλύτερο αριθμό; Σας ευχαριστώ πολύ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Η απάντηση θα είναι σύντομη. Δεν ήμασταν εμείς που αποχωρήσαμε από όλες τις διεθνείς συμφωνίες και συνθήκες που αποτελούσαν τη βάση για τη συγκράτηση της κούρσας των εξοπλισμών και τη μη διάδοση των πυρηνικών. Δεν ήμασταν εμείς που εγκαταλείψαμε αυτές τις συνθήκες. Υπό το ένα ή το άλλο πρόσχημα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν εκείνες που το έκαναν. Αυτό ίσχυσε και για τη START III[22]. Λοιπόν, έτσι έχουν τα πράγματα. Δεν αποχωρήσαμε εμείς.

Επιπλέον, επιτρέψτε μου να σας ενημερώσω –προφανώς δεν είναι μυστικό και ίσως έχει αναφερθεί κάπου– ότι είχαμε προτείνει στην κυβέρνηση Ομπάμα, ήδη από τότε, να επαναλάβουμε τον διάλογο για αυτά τα ζητήματα. Στην αρχή δεν έλεγαν τίποτα και στο τέλος-τέλος, περίπου τρεις μήνες προτού η κυβέρνηση εκείνη αποχωρήσει από την εξουσία, λάβαμε ξαφνικά μήνυμα ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ ήταν έτοιμη για έναν τέτοιο διάλογο. Μετά όμως αποχώρησαν από την εξουσία και όλα σταμάτησαν πάλι. Δεν είμαστε αντίθετοι στην επανάληψη αυτού του διαλόγου. Ποτέ δεν ήμασταν. Τον προτείναμε τότε και τον προτείνουμε και τώρα. Ωστόσο, δεν υπάρχει απάντηση. Αφού δεν υπάρχει… κι όπως λέμε, αν δεν υπάρχει και δίκη δεν υπάρχει.[23]

Επομένως, δεν είναι ότι η Ρωσία έχει ζωτικό συμφέρον για αυτό –όχι. Αναπτύσσουμε τις πυρηνικές μας δυνάμεις: οι Στρατηγικές Πυραυλικές μας Δυνάμεις, όπως έχω ήδη πει, είναι εκσυγχρονισμένες σχεδόν κατά 98%. Καμία πυρηνική δύναμη δεν έχει αυτό το επίπεδο εκσυγχρονισμού –καμία. Έχουμε επίσης νέα, σύγχρονα συστήματα. Υπάρχει το [υπερηχητικό] όχημα ολίσθησης, το οποίο εμφανίστηκε πριν από μερικά χρόνια. Υπάρχει το σύστημα διείσδυσης στην αντιπυραυλική άμυνα, ένα εντελώς νέο σύστημα και όπλα ενδιάμεσου βεληνεκούς —υψηλής τεχνολογίας, τα πλέον σύγχρονα, τα οποία άλλες χώρες δεν διαθέτουν ακόμη.

Φυσικά, όλες οι πυρηνικές δυνάμεις είναι χώρες υψηλής τεχνολογίας. Όλες θα αποκτήσουν αυτά τα συστήματα μια μέρα. Αλλά όχι ακόμα. Προς το παρόν, μόνο εμείς τα διαθέτουμε. Ωστόσο, κατανοούμε τις απειλές για τις οποίες μιλάτε. Κατανοούμε ότι πρέπει, τελικά, να υπάρξουν μηχανισμοί αποτροπής και ότι πρέπει να υπάρξουν κάποιες συμφωνίες. Δεν θα μπω τώρα στις λεπτομέρειες του ποιος έχει τι στα αποθέματά του, τι έχει καταστραφεί και τι όχι, ή ποια σιλό σφραγίζονται και πού. Αυτό είναι θέμα για ειδικούς –τεχνικούς και στρατιωτικούς.

Τούτου λεχθέντος, είμαστε έτοιμοι αν η τρέχουσα κυβέρνηση -και λαμβάνουμε μηνύματα ότι το ενδιαφέρον για αυτό κατ’ αρχήν αναζωπυρώνεται– αν η τρέχουσα κυβέρνηση των ΗΠΑ επιθυμεί να το κάνει αυτό, είμαστε έτοιμοι να επαναλάβουμε αυτόν τον διάλογο αύριο κιόλας. Απολύτως.

Θα πρέπει να μιλήσετε μαζί τους. Ίσως ακούσουν εσάς. Οκέι;

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Ευχαριστώ. Ο κύριος Λορέντζο Πατσίνι.

Λορέντζο Πατσίνι: Σας ευχαριστώ, Κύριε Πρόεδρε. Είμαι από την Ιταλία, μια χώρα η οποία αυτή τη στιγμή δεν έχει καλές σχέσεις με τη Ρωσία. Ως Ευρωπαίος, θα ήθελα να μάθω ποιους όρους θα έθετε η Ρωσία για ένα νέο σύστημα ασφάλειας για τις ευρωπαϊκές χώρες.

Επίσης, υποθέτοντας μια πιθανή Ευρώπη της μετά-Ευρωπαϊκής Ένωσης εποχής, θα αφήνατε την ευρωπαϊκή ήπειρο να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης Ευρασίας ή να αυτοπροσδιοριστεί με τους λαούς της σε έναν διαρκή ανταγωνισμό ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία; Σας ευχαριστώ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Σε τελική ανάλυση, η Ιταλία είναι μέρος της Ευρώπης και εγώ μιλώ για μια ευρασιατική εταιρική σχέση. Επομένως, φυσικά, βλέπουμε –και θα συνεχίσουμε να βλέπουμε– την Ιταλία ως έναν ευρασιατικό εταίρο.

Το αν θα επιβιώσει η ΕΕ ή το αν η Ιταλία θα παραμείνει μέλος της ή όχι –αυτό δεν είναι δική μας δουλειά. Δεν ανακατευόμαστε, ούτε επιθυμούμε να εμπλακούμε σε αυτή τη συζήτηση. Γνωρίζουμε ότι τη στιγμή που θα το κάνουμε, θα ισχυριστούν ότι θέλουμε να διαλύσουμε την ΕΕ – παρόλο που δεν έχουμε καμία επιθυμία να καταστρέψουμε τίποτα. Θέλουμε να οικοδομούμε και να συνεργαζόμαστε, όχι να καταστρέφουμε.

Δεν έχουμε απολύτως κανέναν προκαταρκτικό όρο για την επανέναρξη ή την αποκατάσταση των σχέσεων είτε με την Ευρώπη ως σύνολο, είτε με συγκεκριμένες ευρωπαϊκές χώρες. Ορισμένοι πολιτικοί υποστηρίζουν ότι δεν πρέπει να επιτραπεί στη Ρωσία να συνεργάζεται με μεμονωμένες χώρες, ότι όλοι πρέπει να ενεργούν μαζί και ότι καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν πρέπει να επιτρέπεται να εγκαθιδρύσει διάλογο με τη Ρωσία από μόνη της.

Αυτό ισοδυναμεί με ένα ντικτάτ που ξεπερνά ακόμη και αυτό που βλέπαμε κατά τη σοβιετική εποχή – κάτι που έχω αναφέρει και στο παρελθόν. Τότε, τουλάχιστον, υπήρχε ένα ενιαίο κράτος και οι σοβιετικές δημοκρατίες αποτελούσαν μέρος ενός ενοποιημένου –και, στην πραγματικότητα, αυστηρά συγκεντρωτικού– συνόλου. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θεωρητικά, αυτό δεν συμβαίνει, όμως στην πράξη συμβαίνει. Κάποιος απαγορεύει σήμερα σε μεμονωμένες χώρες να οικοδομούν σχέσεις με τη Ρωσία. Σε εμάς κανείς δεν το απαγορεύει. Είμαστε έτοιμοι.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Μήπως, αφού επιβάλλουν έτσι κι αλλιώς απαγορεύσεις, θα έπρεπε απλώς να τους διαλύσουμε, ώστε να είναι πιο εύκολο να συνδιαλεγόμαστε με μεμονωμένες χώρες;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Δεν υπάρχει ανάγκη για αυτό. Θα διαλυθούν και μόνοι τους, τα καταφέρνουν και χωρίς τη βοήθειά μας.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Κατάλαβα. Σας ευχαριστώ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ο συνάδελφός μας από την Ιταλία γνωρίζει καλύτερα από εμάς. Άλλωστε, κάθε πρόβλημα ξεκινά από την οικονομία. Πόσο μεγάλο είναι το εθνικό χρέος της Ιταλίας; 140 τοις εκατό. Και το έλλειμμα; Λοιπόν, είναι πιθανώς κάπου γύρω στο τέσσερα ή πέντε τοις εκατό. Όχι, όχι, όχι τρία – υψηλότερο, υψηλότερο. Πόσο; Λοιπόν εντάξει, τρία. (Παρατήρηση από το ακροατήριο.) Όχι, όχι, όχι, αυτό είναι πολύ υψηλό. Στην πραγματικότητα –όπως επισημαίνει ο συνάδελφός μας– είναι γύρω στο τρία τοις εκατό. Όμως σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι υψηλότερο, ορισμένες πλησιάζουν το πέντε.

Συνολικά, κατανοούμε τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές χώρες – τις προκλήσεις με τις οποίες έρχονται αντιμέτωπες. Δεν θέλουμε να το σχολιάσουμε ή να το επικρίνουμε αυτό τώρα. Εναπόκειται στις ίδιες τις χώρες, σε μια ενωμένη Ευρώπη και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποφασίσουν πώς θα δομήσουν τις σχέσεις τους.

Κατά την άποψή μας, πολλά πράγματα έγιναν –και συνεχίζουν να γίνονται– εσφαλμένα, με σοβαρές συνέπειες για τις οικονομίες όλων των ευρωπαϊκών χωρών. Τώρα πιθανόν δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για τέτοιες συζητήσεις, αλλά αποτελεί γεγονός. Τα προβλήματα συσσωρεύονται. Οι πολίτες των κορυφαίων ευρωπαϊκών εθνών αισθάνονται τον αντίκτυπο άμεσα. Το βιοτικό επίπεδο πέφτει και η ανεργία αυξάνεται.

Αυτό, φυσικά, υπονομεύει τα ίδια τα θεμέλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αλλά δεν είναι δική μας δουλειά, δεν ανακατευόμαστε. Είμαστε έτοιμοι να ξεκινήσουμε έναν διάλογο, είτε με την ΕΕ ως σύνολο, εάν το επιθυμεί, είτε με μεμονωμένες χώρες, χωρίς προϋποθέσεις. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να υπάρχουν προϋποθέσεις ούτε από τη δική τους πλευρά.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, καθώς αρχίσαμε να μιλάμε για την ευρωπαϊκή οικονομία, εκδώσατε πρόσφατα μερικές οδηγίες για τη μεταφορά σημαντικών ευρωπαϊκών περιουσιακών στοιχείων στη δική μας διοίκηση. Φυσικά, εκείνοι το εξέλαβαν αυτό ως κάτι που προσεγγίζει τη ληστεία ή την κρατικοποίηση. Πού βρίσκεται η αλήθεια;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Στην πραγματικότητα, όλα αυτά είναι ψέματα και προκλήσεις. Δεν παίρνουμε τίποτα από κανέναν, ούτε κλέβουμε, ούτε κρατικοποιούμε τίποτα. Εκείνοι πάγωσαν ξαφνικά τα αποθέματά μας σε χρυσό και ξένο συνάλλαγμα, συμπεριλαμβανομένων των αποθεμάτων της Κεντρικής Τράπεζας και τώρα φαίνεται μάλιστα ότι χρησιμοποιούν τα έσοδα που παράγονται από αυτά τα αποθέματα για τη χρηματοδότηση του πολέμου. Πιστεύω ότι αυτό είναι απολύτως απαράδεκτο.

Δεν έχουμε κρατικοποιήσει τίποτα και κανέναν. Ναι, θέτουμε ορισμένες επιχειρήσεις υπό προσωρινή εξωτερική διοίκηση.[24] Εν τω μεταξύ, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν απλώς κατασχέσει τεράστιες δικές μας επιχειρήσεις σε κατάφωρη παραβίαση –και θέλω να το τονίσω αυτό– κάθε υπαρκτού κανόνα. Πάρτε τη Γερμανία, για παράδειγμα. Έτσι έχει η κατάσταση, βλέπετε;

Πήραν περιουσιακά στοιχεία από την Γκαζπρόμ, τη Ροζνέφτ και άλλες εταιρείες μας… Δείτε τι συμβαίνει με τη Λουκόιλ. Λοιπόν, τι γίνεται τώρα; Δημιουργούμε συνθήκες που θα μας επιτρέψουν να απαντήσουμε εάν οι εταιρείες μας κρατικοποιούνταν ή υποβάλλονταν σε αυτό που ισοδυναμεί με καθαρή ληστεία. Αυτός είναι ο λόγος για τη θέση των επιχειρήσεων που αναφέρατε υπό εξωτερική διοίκηση.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Επομένως, υπό ένα ευνοϊκό σενάριο, θα τα έπαιρναν πίσω;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ναι, θα τα έπαιρναν.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Σας ευχαριστώ.

Ματζίντ Εχσάν: Κύριε Πρόεδρε, είμαι ο Ματζίντ Εχσάν από το Πακιστάν. Σας ευχαριστώ πολύ για την εξαιρετικά ολοκληρωμένη κοσμοθεωρία που παρουσιάσατε.

Η ερώτησή μου αφορά το πώς οραματίζεστε έναν πολυπολικό κόσμο. Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το πιο πιθανό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα διαμορφωθεί αυτός ο πολυπολικός κόσμος; Θα πρόκειται για τρεις πόλους, με τις ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο και τη Ρωσία και την Κίνα στο ανατολικό ημισφαίριο, υπό ένα νέο σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης; Ή μήπως βρισκόμαστε μπροστά, σε ένα χειρότερο σενάριο, σε ένα ακόμα Σιδηρούν Παραπέτασμα ανάμεσα στο ανατολικό και το δυτικό ημισφαίριο, με έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Όσον αφορά το νέο Σιδηρούν Παραπέτασμα, δεν είμαστε εμείς τώρα εκείνοι που προσπαθούν να σηκώσουν αυτό το παραπέτασμα, αλλά η δυτική κοινότητα. Η Δύση είναι εκείνη που το κάνει αυτό. Οι κυρώσεις είναι αναρίθμητες. Υφίστανται χιλιάδες και χιλιάδες από αυτές. Πόσες κυρώσεις υπάρχουν; Αρκετές χιλιάδες κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας. Οι συναντήσεις με Ρώσους εκπροσώπους απαγορεύονται και γίνονται προσπάθειες απομόνωσης της Ρωσίας εντός των διεθνών οργανισμών – όλα αυτά ισοδυναμούν με μια προσπάθεια να σηκωθεί ένα «Σιδηρούν Παραπέτασμα». Όμως αυτή τη φορά δεν προέρχεται από τη δική μας πλευρά, όπως συνέβη κατά τη σοβιετική εποχή, αλλά από τη Δύση.

Γνωρίζουμε πολύ καλά πώς κατέληξε η προσπάθεια της Σοβιετικής Ένωσης να δημιουργήσει ένα τέτοιο παραπέτασμα: σε αποτυχία. Κάθε προσπάθεια να σηκωθεί ένα τέτοιο παραπέτασμα οπουδήποτε, ειδικά στον σημερινό κόσμο, είναι καταδικασμένη να αποτύχει.

Όσο για το πώς οραματιζόμαστε έναν πολυπολικό κόσμο, αυτός δεν μπορεί να είναι διπολικός, τριπολικός ή τετραπολικός. Πρέπει να είναι πολυσυλλεκτικός και πραγματικά πολυπολικός. Ο κόσμος μας είναι, φυσικά, πολύ πιο περίπλοκος από το να αποτελείται από δύο ή ακόμη και τρία μπλοκ. Πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα όλων των συμμετεχόντων στις διεθνείς σχέσεις.

Και, όπως έχουμε πει επανειλημμένα, υπάρχει μια θεμελιώδης αρχή: η ασφάλεια ορισμένων δεν μπορεί να επιτευχθεί εις βάρος της ασφάλειας των άλλων. Αυτός είναι ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους που πιστεύουμε ότι πρέπει να υποστηρίζουν τη μελλοντική παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Δεν μπορούμε ακόμη να πούμε πώς θα μοιάζει αυτή η τάξη, όπως έχω πει από αυτό ακριβώς το βήμα, αλλά πρέπει να αγωνιστούμε για να αναζητήσουμε απαντήσεις μαζί. Τουλάχιστον, πρέπει να εργαστούμε μαζί για να βρούμε τα θεμέλια αυτής της μελλοντικής παγκόσμιας τάξης και να το κάνουμε αυτό χωρίς καμία προϋπόθεση. Μόλις το είπα αυτό απαντώντας στον συνάδελφό σας από την Ιταλία.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Ευχαριστώ. Ο κύριος Μοχαμάντ Μαράντι.

Μοχαμάντ Μαράντι: Σας ευχαριστώ πολύ, Κύριε Πρόεδρε. Είναι χαρά και τιμή μου που βρίσκομαι εδώ. Είμαι ο Σεγιέντ Μοχαμάντ Μαράντι από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης. Σας είμαι πολύ ευγνώμων που αναφέρατε τον Δρ Λαριτζανί, ο οποίος μαρτύρησε κατά την επίθεση εναντίον του ιρανικού λαού. Εργάστηκε πολύ σκληρά στον αγώνα κατά του ISIS και της Αλ Κάιντα. Ανησυχούσε πολύ για την ευημερία του παλαιστινιακού λαού και ηγήθηκε της αντίστασης ενάντια στην επιθετικότητα κατά της χώρας μας μετά το μαρτύριο του Αγιατολλάχ Χαμενεΐ.

Προφανώς και θα υπερασπιστούμε τη χώρα μας και θα βγούμε νικητές. Θυμόμαστε τα παιδιά του Μινάμπ που σφαγιάστηκαν την πρώτη μέρα του πολέμου, τα παιδιά του Λαμέρντ που σφαγιάστηκαν την πρώτη μέρα του πολέμου και τους αμέτρητους ανθρώπους που έχουν τραυματιστεί ψυχικά από αυτή την επιθετικότητα.

Όμως, η ρίζα της αιτίας είναι η γενοκτονία στην Παλαιστίνη, παράλληλα με την ανεξαρτησία του ιρανικού λαού. Αυτή η γενοκτονία δεν σταματά. Κάθε μέρα ακούμε για νέες σφαγές και πρόθεση είναι η εξόντωση του παλαιστινιακού λαού. Και όσοι εναντιώνονται σε αυτή την εξόντωση, απειλούνται τώρα και οι ίδιοι με εξόντωση. Τι μπορεί να γίνει για να σωθούν τα παιδιά της Γάζας; Ευχαριστώ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Αυτό είναι ένα από τα πιο οξεία και ευαίσθητα ανθρωπιστικά ζητήματα. Για την τραγωδία που εκτυλίσσεται στη Γάζα, είμαστε όλοι πλήρως ενήμεροι και καλά πληροφορημένοι για την κατάσταση εκεί.

Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες. Η θέση της Ρωσικής Ομοσπονδίας στο Παλαιστινιακό ζήτημα είναι γνωστή. Δεν υπόκειται σε παροδικές ή καιροσκοπικές σκοπιμότητες – δεν υπόκειται. Θεμελιωδώς, το Παλαιστινιακό ζήτημα, εάν πρόκειται να μιλήσουμε για την πιθανότητα μιας μακροπρόθεσμης διευθέτησης, πρέπει να βασιστεί σε όλα τα ψηφίσματα που έχουν υιοθετηθεί προηγουμένως από το Συμβούλιο Ασφαλείας και τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και ο ακρογωνιαίος λίθος και το θεμέλιο αυτής της διευθέτησης πρέπει να είναι η ίδρυση ενός πλήρως κυρίαρχου Παλαιστινιακού κράτους. Αυτό είναι όλο.

Όσον αφορά τον Δρ Λαριτζανί, έχω ήδη δηλώσει ότι, παράλληλα με όλους τους χαρακτηρισμούς και τις νομικές κρίσεις που έχει επανειλημμένα παράσχει το Υπουργείο Εξωτερικών μας, θεωρώ ότι η δολοφονία του ήταν κι ένα σοβαρό λάθος. Ο Δρ Λαριτζανί –με τον οποίο γνωριζόμουν πολύ καλά προσωπικά– ήταν ένας άκρως εποικοδομητικός άνθρωπος, έτοιμος να αναζητήσει αμοιβαία αποδεκτούς συμβιβασμούς, πρωτίστως, φυσικά, προς το συμφέρον του ιρανικού λαού.

Επομένως, πέρα από, επαναλαμβάνω, όλες τις νομικές κρίσεις, αυτό αποτελεί αναμφίβολα ένα σοβαρό λάθος, επειδή μια προσωπικότητα τέτοιου βεληνεκούς είναι απαραίτητη σήμερα για την αναζήτηση συμβιβασμών και λύσεων ικανών να φέρουν την ειρήνη στην περιοχή του Περσικού Κόλπου.

Ειλικρινά, ολόκληρος ο κόσμος παρακολουθεί στενά αυτά τα γεγονότα και θαυμάζει το κουράγιο, τον ηρωισμό και το σθένος του ιρανικού λαού, καθώς και το βαθύ του απόθεμα, για να το θέσω έτσι, σε στελέχη υψηλού βεληνεκούς –τόσο στην κρατική διακυβέρνηση όσο και στις ένοπλες δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων των Φρουρών της Επανάστασης– ανθρώπους έτοιμους για αυτοθυσία χάριν του μέλλοντος του έθνους τους.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Ευχαριστώ πολύ. Θα ήθελα με την ευκαιρία να σημειώσω ότι η Λέσχη Βαλντάι, φυσικά, συγκλονίστηκε βαθύτατα από τη δολοφονία του Αλί Λαριτζανί, διότι όλοι θυμόμαστε έντονα πώς, πριν από μια δεκαετία ή και λιγότερο, συμμετείχε σε μία από τις συνεδριάσεις μας και, πρέπει να ειπωθεί, έκανε βαθιά εντύπωση σε όλους με την ικανότητά του να διατυπώνει τις θέσεις του, την πειστικότητα και τη διάνοιά του. Πρόκειται, φυσικά, για μια πραγματικά τραγική απώλεια.

Μπ. Σάρμα  [Ινδός στρατηγικός αναλυτής και απόστρατος Υποστράτηγος]: Σας ευχαριστώ πολύ, Κύριε Πρόεδρε. Η ερώτησή μου αφορά τους BRICS. Υπήρξε μια πολύ θετική και επικεντρωμένη στον Παγκόσμιο Νότο διακήρυξη στο Δελχί. Έχει επίσης διαμορφωθεί ένας αριθμός μηχανισμών. Όμως οι κύριες χώρες των BRICS έχουν διαφορετικά οικοσυστήματα και ίσως μια ελαφρώς διαφορετική προοπτική.

Μία από τις προθέσεις που δηλώθηκαν ήταν η ευθυγράμμιση των θέσεων των διαφόρων χωρών. Επομένως, πρόκειται αυτό να αποτελέσει μια ετήσια τελετουργία σε επίπεδο ανώτατης ηγεσίας ή πρόκειται να κάνετε κάτι περισσότερο – να δώσετε λίγο μεγαλύτερη ώθηση σε αυτή τη σπουδαία πρωτοβουλία;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Όπως έχω πει πολλές φορές, οι BRICS γεννήθηκαν στη Ρωσία. Ξεκίνησαν ως μια συνάντηση των ηγετών της Ρωσίας, της Ινδίας και της Κίνας –γνωστή ως RIC– και αργότερα προσχώρησαν η Βραζιλία, η Νότια Αφρική και οι άλλες χώρες που είναι μέλη σήμερα. Μόλις δήλωσα από αυτό εδώ το βήμα ότι μια ομάδα όπως οι BRICS μπορεί πράγματι να αποτελέσει το πρωτότυπο για τη μελλοντική παγκόσμια τάξη πραγμάτων.

Μπορούμε να δούμε ότι σήμερα αντιπροσωπεύει σχεδόν το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού και το μερίδιο των BRICS στην παγκόσμια οικονομία αυξάνεται συνεχώς. Αυτό συμβαίνει χρόνο με τον χρόνο, μπορούμε να το δούμε και τα στατιστικά στοιχεία το επιβεβαιώνουν. Επομένως, πράγματι, το πιο σημαντικό πράγμα είναι οι αρχές που διέπουν τη συγκρότηση και τη λειτουργία των BRICS, με όλα τα μέλη να είναι ίσα και κανένα να μην κυριαρχεί. Αυτό είναι που τις καθιστά ελκυστικές. Ωστόσο, δεν διαθέτουν το χαρακτηριστικό που κατέχει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ: τις δεσμευτικές αποφάσεις. Για τα Ηνωμένα Έθνη, αυτό αποτελεί γενικά ένα αποτελεσματικό εργαλείο και μηχανισμό.

Είναι δύσκολο να πει κανείς σήμερα πώς θα εξελιχθούν οι BRICS μέσα στη νέα αρχιτεκτονική των διεθνών σχέσεων, αλλά είναι απολύτως σαφές ότι αποτελούν ένα χρήσιμο εργαλείο και μηχανισμό, δεδομένων των αρχών που μόλις προανέφερα.

Ωστόσο, οι BRICS δεν αφορούν μόνο τις επίσημες συναντήσεις μεταξύ των εθνικών ηγετών. Στο πλαίσιο τους αναπτύσσονται επίσης σύγχρονοι χρηματοπιστωτικοί μηχανισμοί. Όταν συναντώνται εκπρόσωποι των επιχειρήσεων, μπορούν να βρουν πολύ ενδιαφέροντα, σημαντικά και πολλά υποσχόμενα κοινά έργα. Υπάρχει επίσης ανθρωπιστική συνεργασία σε διάφορες τέχνες, η οποία είναι κρίσιμη επειδή φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά.

Για παράδειγμα, προτείναμε τη δημιουργία μιας νέας επενδυτικής πλατφόρμας στο πλαίσιο των BRICS. Αυτή η πλατφόρμα όχι μόνο θα βοηθούσε στην ανάπτυξη των οικονομιών των κρατών-μελών, αλλά θα μπορούσε επίσης να λειτουργήσει αποτελεσματικά και σε άλλες χώρες –εκείνες με ραγδαία αυξανόμενο πληθυσμό και αναπτυσσόμενες οικονομίες που πασχίζουν να ανεβάσουν το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων τους στα παγκόσμια επίπεδα. Αυτό κρύβει μεγάλες προοπτικές, ιδιαίτερα αν αναλογιστούμε την εν εξελίξει διαδικασία αστικοποίησης σε αυτές τις χώρες. Σύγχρονα συστήματα διακανονισμού ικανά να διεκπεραιώνουν συναλλαγές μεταξύ των χωρών των BRICS και των εταιρειών τους, ανεξάρτητα από εξωτερικές παρεμβάσεις, θα μπορούσαν να είναι εξαιρετικά πολύτιμα και να προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες.

Βήμα-βήμα, σταδιακά, τούβλο-τούβλο,[25] όλα αυτά βοηθούν στην οικοδόμηση μιας νέας αρχιτεκτονικής. Η πρόοδος θα συνεχιστεί με αυτόν τον σταδιακό τρόπο. Δεν υπάρχει λόγος να προτρέχουμε, θα μπορούσε μάλιστα να αποβεί και επικίνδυνο. Πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα ζητήματα και τις προκλήσεις καθώς ανακύπτουν.

Χουιγιάο Ουάνγκ: Σας ευχαριστώ, Κύριε Πρόεδρε. Το όνομά μου είναι Χουιγιάο Ουάνγκ. Είμαι από το Κέντρο για την Κίνα και την Παγκοσμιοποίηση ως ιδρυτής και πρόεδρός του.

Αναφέρατε ότι πρόκειται να πάτε στο APEC. Είδαμε στην πραγματικότητα ότι είχατε μια πολύ επιτυχημένη σύνοδο κορυφής πέρυσι με τον Πρόεδρο Τραμπ. Και είχατε μια πολύ επιτυχημένη σύνοδο κορυφής με τον Πρόεδρο Σι φέτος. Φυσικά, ο Πρόεδρος Σι μόλις επέστρεψε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου είχε επίσης μια πολύ επιτυχημένη σύνοδο κορυφής.

Επομένως, αναρωτιέμαι, ξέρετε, όταν θα γίνει το APEC, μπορεί να υπάρξει αυτή η πιθανή τριμερής σύνοδος κορυφής. Προσδοκάτε από την Κίνα να διαδραματίσει έναν μεγαλύτερο ρόλο, για παράδειγμα, στην προώθηση της ειρήνης, στην επίτευξη ειρήνης, ή στη διατήρηση της ειρήνης ή ως εγγυήτρια δύναμη, οτιδήποτε, έτσι ώστε αυτό να διευκολύνει πραγματικά τη σύνοδο κορυφής να είναι επιτυχής; Σας ευχαριστώ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι η σύνοδος κορυφής θα στεφθεί με επιτυχία. Όσον αφορά τον ρόλο της Κίνας, πρώτον, η άσκηση πίεσης, πόσο μάλλον η επίλυση αναδυόμενων προβλημάτων με στρατιωτικά μέσα, δεν αποτελούσε ποτέ μέρος της κινεζικής φιλοσοφίας ή πολιτικής σκέψης. Η Κίνα ανέκαθεν επεδίωκε να επιλύει ζητήματα και προβλήματα με ειρηνικά μέσα. Αυτό το βλέπουμε να αντανακλάται στις πολιτικές της Κίνας υπό την ηγεσία του Προέδρου Σι Τζινπίνγκ.

Μπορεί η Κίνα να διαδραματίσει κάποιον ρόλο τώρα; Ασφαλώς. Αυτό οφείλεται πρωτίστως στις αυξανόμενες οικονομικές και στρατιωτικές της δυνατότητες, καθώς και στην επιθυμία της να διευρύνει το πεδίο της ελεύθερης συνεργασίας. Η Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» του Προέδρου Σι Τζινπίνγκ στοχεύει ακριβώς σε αυτό. Αναπτύσσουμε αυτή την πρωτοβουλία παράλληλα με την Κίνα, ευθυγραμμίζοντάς την με τις πρωτοβουλίες της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένης της Εταιρικής Σχέσης της Μεγάλης Ευρασίας. Εργαζόμαστε μαζί και αυτό αποδίδει θετικά αποτελέσματα.

Όσο για μια πιθανή τριμερή συνάντηση κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής του APEC, λοιπόν, όπως έχω ήδη αναφέρει, αυτό είναι βεβαίως δυνατό. Σε μεγάλο βαθμό, αυτό θα εξαρτηθεί από την Κίνα ως οικοδέσποινα της εκδήλωσης. Επαναλαμβάνω όμως: οι συναντήσεις είναι πάντα επωφελείς καθώς επιτρέπουν την ανταλλαγή απόψεων και την αποσαφήνιση των θέσεων. Το πιο σημαντικό πράγμα είναι να ξεχωρίσουμε τα ζητήματα που θα μπορούσαν να θέσουν τα θεμέλια για μια τέτοια τριμερή σύνοδο κορυφής. Το κλειδί είναι να καθοριστεί η ατζέντα για αυτές τις διαπραγματεύσεις.

Ωστόσο, αυτό αναμφίβολα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τους οικοδεσπότες της εκδήλωσης – στην προκειμένη περίπτωση, τον Πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ.

Τάχα Οζχάν: Κύριε Πρόεδρε, σας ευχαριστώ. Τάχα Οζχάν, Ινστιτούτο της Άγκυρας,[26] Τουρκία.

Συνήθως στην Τουρκία, δεν αποτελεί έναν από τους επίσημους ορισμούς, αλλά όταν κοιτάζουμε τις πολιτικές των ΗΠΑ απέναντι στη Ρωσία, λέμε ότι η πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στη Ρωσία έχει καταστεί όμηρος κυρίως της Ευρώπης και ορισμένων κυρίως χωρών. Με την ίδια λογική, λέμε επίσης ότι η πολιτική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή έχει καταστεί όμηρος εδώ και δεκαετίες από το Ισραήλ.

Μόλις απαντήσατε στην ερώτηση του κ. Μοχαμάντ Μαράντι στο πλαίσιο του Ισραήλ και της Παλαιστίνης, του Παλαιστινιακού ζητήματος. Όμως εκεί που έχουμε φτάσει τώρα είναι ότι το Ισραήλ έχει επιτεθεί σε τουλάχιστον πέντε χώρες και βιώνουμε μια απειλή από το Ισραήλ άμεσα, από τους υπουργούς και άλλα ονόματα, εναντίον της Τουρκίας.

Και μιλάμε πλέον για κάτι περισσότερο από το Παλαιστινιακό ζήτημα ως ένα ισραηλινό πρόβλημα. Πώς βλέπετε αυτό το πρόβλημα στο εγγύς μέλλον; Ευχαριστώ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Θα σας ζητούσα να διευκρινίσετε: αναφέρεστε στο ζήτημα του Ισραήλ ή στο ζήτημα της Παλαιστίνης; Δεν κατάλαβα απόλυτα την ερώτησή σας.

Τάχα Όζχαν: Λέω το «πρόβλημα του Ισραήλ».

Βλαντίμιρ Πούτιν: Όσον αφορά το ζήτημα του Ισραήλ, αυτό εναπόκειται στον ίδιο τον ισραηλινό λαό να το καθορίσει. Όλα τα ζητήματα που αφορούν το Ισραήλ θα πρέπει να αποφασίζονται από τον λαό του Ισραήλ μέσω της κανονικής δημοκρατικής εκλογικής διαδικασίας. Από όσο γνωρίζω, οι εκλογές για την Κνεσέτ [το κοινοβούλιο] πλησιάζουν σύντομα και οι Ισραηλινοί ψηφοφόροι θα έχουν προφανώς την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για αυτό το θέμα.

Σχετικά με το Παλαιστινιακό ζήτημα, το έχω πει και στο παρελθόν και θα το επαναλάβω: μπορεί να επιλυθεί μόνο μέσω της ίδρυσης ενός πλήρως κυρίαρχου Παλαιστινιακού κράτους.

Όσο για την ιδέα ότι η πολιτική των ΗΠΑ για την Παλαιστίνη υπαγορεύεται από το Ισραήλ, θα τολμούσα να πω, σε καμία περίπτωση. Γνωρίζω τη θέση της Τουρκίας σε αυτά τα ζητήματα. Ωστόσο, η τρέχουσα ηγεσία των ΗΠΑ καθοδηγείται πρωτίστως από τα δικά της συμφέροντα. Γνωρίζοντας τον Πρόεδρο Τραμπ, δεν έχω καμία αμφιβολία γι’ αυτό. Το ερώτημα του ποιος επηρεάζει ποιον και πώς σταθμίζονται αυτά τα συμφέροντα, είναι ένα εντελώς ξεχωριστό ζήτημα.

Το ίδιο ισχύει και για την επιρροή των ευρωπαϊκών χωρών στην πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στη Ρωσία. Προφανώς, είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, επομένως αναπόφευκτα επηρεάζουν τη θέση των ΗΠΑ σε κάποιο βαθμό. Όμως η ηγεσία των ΗΠΑ έχει τη δική της αντίληψη για το πώς θα πρέπει να δομούνται αυτές οι σχέσεις. Επομένως, ναι, υπάρχει επιρροή – σχεδόν σίγουρα υπάρχει και υπήρχε πάντα. Αλλά σε τελική ανάλυση, οι Ηνωμένες Πολιτείες καθοδηγούνται από τα δικά τους εθνικά συμφέροντα, ιδιαίτερα υπό τον Πρόεδρο Τραμπ.

Παρεμπιπτόντως, το ίδιο ισχύει και για τις σχέσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης. Αρκεί να κοιτάξετε τις αποφάσεις που λαμβάνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με την οικονομική συνεργασία με την Ευρώπη – αποφάσεις που, για να το θέσω κομψά και χωρίς να θίξω κανέναν, θα μπορούσαν να περιγραφούν ως πραγματιστικές. Μπορούμε να δούμε τι συμβαίνει και το αντιλαμβανόμαστε -ξέρετε σε τι αναφέρομαι. Επομένως, ναι, η επιρροή ασφαλώς υπάρχει, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες καθοδηγούνται πρώτα και κύρια από τα δικά τους συμφέροντα.

Προηγουμένως, υπό τον Πρόεδρο Μπάιντεν, πιστεύω ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ ασκούσε πράγματι μεγαλύτερη επιρροή στη στάση της Ευρώπης απέναντι στη Ρωσία. Ωστόσο, καθώς τα γεγονότα εξελίσσονταν, η δυναμική άρχισε τελικά να παίρνει τη δική της πορεία.

Τώρα, προφανώς, οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες τηρούν μια πολύ πιο επιθετική στάση απέναντι στη Ρωσία από ό,τι οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν τον τερματισμό της σύγκρουσης, πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως προανέφερα, φαίνεται να προεξάρχουν σε αυτή την επιθετική προσέγγιση. Αντιμέτωπες με δυσμενείς οικονομικές τάσεις στο εσωτερικό τους, με μια ολοένα και πιο επισφαλή θέση των αρχουσών πολιτικών τους τάξεων και με τη μεταβαλλόμενη κοινή γνώμη, φαίνεται τώρα να προκαλούν αντιπαράθεση με τη Ρωσία και να τροφοδοτούν περαιτέρω κρίσεις μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης. Το κάνουν αυτό ακριβώς για να δικαιολογήσουν τις προετοιμασίες για πόλεμο και να συσπειρώσουν γύρω τους όσο το δυνατόν περισσότερους υποστηρικτές, επιτρέποντάς τους έτσι να παραμείνουν στην εξουσία.

Η λογική είναι πολύ απλή. Είμαι πεπεισμένος ότι αυτό εξηγεί ένα σημαντικό μέρος του σκεπτικού πίσω από τη συμπεριφορά των ευρωπαϊκών χωρών απέναντι στη Ρωσική Ομοσπονδία. Ωστόσο, θεωρώ ότι είναι υπερβολικό να ισχυριστεί κανείς ότι κάποια εξωτερική δύναμη υπαγορεύει την πολιτική των ΗΠΑ στον έναν ή τον άλλον τομέα.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, αναφέρατε τα εθνικά συμφέροντα. Στην ομιλία σας, θίξατε λεπτομερώς το ζήτηση της τεχνητής νοημοσύνης. Όπως γνωρίζουμε, εισάγεται σταδιακά σε πολλές σφαίρες της ζωής, για παράδειγμα, στη στρατιωτική σφαίρα, όπως αναφέρατε. Κάποιου είδους τεχνητή νοημοσύνη αναδύεται επίσης και στην πολιτική. Θα μπορούσε μήπως στο εγγύς μέλλον να διατυπώνει τα εθνικά συμφέροντα με μεγαλύτερη ακρίβεια από ό,τι οι άνθρωποι, υπολογίζοντας τι χρειάζεται η χώρα με βάση τεράστιους όγκους δεδομένων;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ξέρετε, οι συνάδελφοί μου και εγώ συζητήσαμε αυτό το θέμα χθες και ορίστε το συμπέρασμα στο οποίο καταλήξαμε: οι δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης είναι τεράστιες. Είναι αναμφίβολα ένα εργαλείο που θα μεταμορφώσει κάθε πτυχή της ανθρώπινης ζωής τα επόμενα χρόνια. Και αναπτύσσεται τόσο γρήγορα, που είναι δύσκολο να προβλεφθούν οι συνέπειες.

Ωστόσο, οι ειδικοί υπολογίζουν τον αριθμό των συνδέσεων μεταξύ των στοιχείων γνώσης στην τεχνητή νοημοσύνη σε πέντε τρισεκατομμύρια, ενώ ο αριθμός των αντίστοιχων συνδέσεων στον ανθρώπινο εγκεφαλικό φλοιό –στον ανθρώπινο εγκέφαλο, επαναλαμβάνω– υπολογίζεται σε περίπου χίλια τρισεκατομμύρια. Βλέπετε; Πέντε τρισεκατομμύρια από τη μία πλευρά –στην τεχνητή νοημοσύνη– έναντι χιλίων τρισεκατομμυρίων στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Επιπλέον, η τεχνητή νοημοσύνη καταναλώνει πολλαπλάσια ενέργεια από τον ανθρώπινο εγκέφαλο: χιλιάδες, ίσως εκατομμύρια φορές περισσότερη, ή ακόμη και πέρα από αυτό. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος καταναλώνει μόλις 20 watt, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη απαιτεί την κατασκευή πυρηνικών σταθμών παραγωγής ενέργειας σε κοντινή απόσταση, τη χρήση υδροηλεκτρικών σταθμών και ούτω καθεξής. Φυσικό αέριο, πετρέλαιο, μαζούτ – όλα χρησιμοποιούνται.

Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη έχει τα δικά της πλεονεκτήματα: έχει πρόσβαση σε έναν τεράστιο όγκο ενεργής γνώσης και αποδίδει το επιθυμητό αποτέλεσμα πιο γρήγορα. Επομένως, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί και πρέπει να χρησιμοποιείται ως εργαλείο στα χέρια του ανθρώπου, τουλάχιστον προς το παρόν. Σε τελική ανάλυση, οι τελικές αποφάσεις πρέπει να ανήκουν στους ανθρώπους. Πιστεύω ότι ο συνδυασμός των ανθρώπινων ικανοτήτων με ένα εργαλείο όπως η τεχνητή νοημοσύνη θα αποδώσει τα μέγιστα αποτελέσματα.

Πρέπει, επομένως, να διατηρήσουμε έναν διαρκή διάλογο με τους ανθρώπους που θα χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη. Ταυτόχρονα, θα ήταν εξαιρετικά επωφελές να θεσπιστούν εγκαίρως κανόνες που θα διέπουν τη χρήση αυτής της τεχνολογίας, προς το συμφέρον όλης της ανθρωπότητας.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Χρησιμοποιείτε chatbot ή νευρωνικά δίκτυα;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Χρησιμοποιώ το Προεδρικό Εκτελεστικό Γραφείο, το οποίο κάνει χρήση όλων όσων έχει επινοήσει η ανθρωπότητα.[27]

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Χωρίς αμφιβολία, πρόκειται για μια ανίκητη δύναμη. Σας ευχαριστώ.

Ρίτσαρντ Σάκουα: Ρίτσαρντ Σάκουα, Πανεπιστήμιο του Κεντ, Αγγλία.

Αναφέρατε τα Ηνωμένα Έθνη νωρίτερα και είπατε επίσης ότι μέρος της κριτικής που τους ασκείται είναι έγκυρη. Αλλά την ίδια στιγμή, αναφέρατε κάποιες ιδέες για μεταρρύθμιση, η οποία έχει κολλήσει εδώ και πολλά χρόνια.

Αυτή τη στιγμή, υπάρχουν 54 μεγάλοι πόλεμοι σε εξέλιξη στον κόσμο. Η απόκλιση μεταξύ της ικανότητας των Ηνωμένων Εθνών να τους διαχειριστούν και του αυξανόμενου χάους στον κόσμο φαίνεται να γίνεται όλο και μεγαλύτερη.

Δεν είναι ίσως τώρα η ώρα για τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, τα αναπληρωματικά μέλη και κάποια άλλα μέλη να προβούν ίσως σε κάποιου είδους διάβημα, σε κάποιου είδους συνέδριο-διάσκεψη εκτός του ΟΗΕ, για να σπάσει το μπλοκάρισμα στη μεταρρύθμιση των Ηνωμένων Εθνών;

Μιλάμε γι’ αυτό εδώ και πολύ καιρό. Η πολυπολικότητα δεν συνιστά απάντηση από μόνη της. Χρειάζεται ένα νομικό κανονιστικό πλαίσιο στο οποίο ο κόσμος να έχει συμφωνήσει. Επομένως, πώς προχωράμε με την αλλαγή των Ηνωμένων Εθνών για τη βελτίωση της παγκόσμιας διακυβέρνησης; Σας ευχαριστώ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Η απάντησή μας σε αυτό το ερώτημα είναι πασίγνωστη και, δυστυχώς, δεν έχω να προσθέσω κάτι καινούργιο. Η μεταρρύθμιση των Ηνωμένων Εθνών είναι δυνατή αποκλειστικά στη βάση μιας ευρείας συναίνεσης. Φυσικά, θα μπορούσε κανείς να διερευνήσει διάφορους τρόπους αντιμετώπισης του ζητήματος, όπως με τη σύγκληση μιας διάσκεψης, αλλά αυτό θα πετύχαινε ελάχιστα πράγματα χωρίς προηγουμένως να έχουν προσδιοριστεί και συμφωνηθεί οι κατευθύνσεις της μεταρρύθμισης που μπορούν πραγματικά να υλοποιηθούν.

Έχω ακούσει πολλές διαφορετικές προτάσεις για το θέμα αυτό. Το σημαντικό για εμάς είναι να μη χάσουμε από τα μάτια μας αυτό που είναι θεμελιώδες. Και τι είναι θεμελιώδες, όσο παράξενο κι αν ακουστεί; Πρώτον, τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας έχουν το δικαίωμα του βέτο. Αυτό είναι καλό ή κακό; Ξέρετε, όταν οι ιδρυτές των Ηνωμένων Εθνών συμφώνησαν σε αυτή τη διευθέτηση, ξεκίνησαν από την παραδοχή ότι το βέτο (όσο αρχαϊκό κι αν μοιάζει) θα βοηθούσε στην αποτροπή της κλιμάκωσης των συγκρούσεων μεταξύ των μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων σε ανοιχτό πόλεμο. Εάν ένα μέλος ασκήσει το βέτο του, η προτεινόμενη ενέργεια δεν μπορεί να προχωρήσει. Αλλά και μόνο το γεγονός ότι μια ενέργεια μπορεί να μπλοκαριστεί δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ένα modus vivendi.[28] Αυτό ακριβώς είναι το ζήτημα. Και υπάρχει μια ορισμένη λογική σε αυτό.

Δεύτερον, υπάρχουν μηχανισμοί για την επιβολή των αποφάσεων των Ηνωμένων Εθνών, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ένοπλης βίας. Το βασικό θέμα είναι απλώς να διασφαλιστεί ότι τέτοιες αποφάσεις εγκρίνονται και εξουσιοδοτούνται από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, αντί να λαμβάνονται μονομερώς από μια χώρα ή μια ομάδα χωρών, όπως συνέβη στην περίπτωση της Σερβίας και της Γιουγκοσλαβίας. Αυτό που απαιτείται είναι να διασφαλιστεί η συμμόρφωση [με αυτές τις αρχές].

Γιατί, λοιπόν, όλοι τους –με συγχωρείτε για την έκφραση– ποδοπάτησαν αυτές τις αρχές του ΟΗΕ; Επειδή κανείς δεν ήθελε να ακούσει τη στάση της Ρωσίας. Δεν έφεραν καν το θέμα ενώπιον των Ηνωμένων Εθνών για συζήτηση, καθώς γνώριζαν ότι η Ρωσία θα ασκούσε βέτο σε οποιαδήποτε τέτοια απόφαση αφορούσε τη Σερβία. Έτσι, επέλεξαν να ενεργήσουν παρακάμπτοντας τη Ρωσία.[29] Δεν πρέπει όμως να παρακάμπτει ο ένας τον άλλον. Πρέπει να καταβάλλεται κάθε προσπάθεια, όσο δύσκολο κι αν είναι, για να βρεθούν λύσεις μαζί.

Ταυτόχρονα, όπως έχω ήδη πει, ορισμένες πτυχές των μηχανισμών λήψης αποφάσεων του ΟΗΕ όντως φαίνονται αρχαϊκές. Πάνω απ’ όλα, πρέπει να υπάρχει επαρκής εκπροσώπηση για τις χώρες που αποτελούν την πλειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού – αναφέρομαι στην Ινδία, στις Aφρικανικές χώρες και σε άλλες. Αυτό είναι προφανές. Η Ινδία έχει πληθυσμό 1,5 δισεκατομμύριο και μια ραγδαία αναπτυσσόμενη οικονομία. Πώς μπορεί να γίνει διαφορετικά; Επομένως, πρέπει να εργαστούμε μαζί για να βρούμε λύσεις σε αυτά τα ζητήματα.

Φενγκ Σαολέι: Κύριε Πρόεδρε, χαίρομαι πολύ που σας ξαναβλέπω. Είμαι ο Φενγκ Σαολέι κι ήρθα εδώ από τη Σαγκάη της Κίνας.

Σας ευχαριστώ πολύ για τις σημερινές σας τοποθετήσεις. Πιστεύω ότι η ιστορία δεν έχει τελειώσει ακόμα. Οι δοκιμασίες της ιστορίας δεν πρέπει να ξεχαστούν, ειδικά όταν έχουμε τόσο διορατικές ιστορικές προσωπικότητες όπως ο Έγκον Μπαρ, όπως επισημάνατε. Πιστεύω ότι αυτό είναι κρίσιμο. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο, παρόλο που συναντιόμαστε σήμερα εν μέσω μιας πολύ δύσκολης, πράγματι τρομερής κατάστασης, δεν πρέπει να χάσουμε αυτή την ιστορική ευκαιρία. Μόλις πρόσφατα διάβασα την ομιλία που εκφωνήσατε πριν από τέσσερις εβδομάδες στο Ανατολικό Οικονομικό Φόρουμ.

Μια συγκεκριμένη λεπτομέρεια τράβηξε την προσοχή μου. Αναφέρατε ότι, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού σας, μια τίγρη εμφανίστηκε ξαφνικά στον δρόμο ακριβώς μπροστά από το αυτοκίνητό σας. Δεν έφυγε, αλλά απλώς κουνούσε την ουρά της. Μου φάνηκε ότι η τίγρη ήταν σε καλή διάθεση.

Μου φαίνεται ότι η κοινή διαχείριση των συνόρων μεταξύ Ρωσίας και Κίνας βελτιώνεται και το περιβάλλον προστατεύεται σταδιακά. Πιστεύω ότι αυτό δίνει επίσης στις τίγρεις την ευκαιρία να περιφέρονται ελεύθερα μεταξύ των συνόρων.

Επιτρέψτε μου να κάνω μια ερώτηση: ποιοι είναι οι βασικοί παράγοντες και οι πιο σημαντικές τάσεις που διαμορφώνουν την ανάπτυξη και το άνοιγμα της Άπω Ανατολής και της Αρκτικής, συμπεριλαμβανομένης της Διαδρομής του Βόρειου Θαλάσσιου Περάσματος;

Σε σύγκριση με τις προηγούμενες στρατηγικές και πολιτικές της Ρωσίας σε αυτόν τον τομέα, αυτό παρουσιάζει μια τεράστια ιστορική ευκαιρία τόσο για τις γειτονικές όσο και για τις μακρινές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας. Όπως δήλωσε ο Κινέζος Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Ντινγκ Σουεσιάνγκ, σκοπεύουμε να συνεργαστούμε πιο στενά με τους Ρώσους εταίρους μας.

Θα ήθελα να ζητήσω την αξιολόγησή σας για αυτές τις σημαντικές, μακροπρόθεσμες ιστορικές διαδικασίες που αφορούν την ανάπτυξη και το άνοιγμα της Άπω Ανατολής και της Αρκτικής. Σας ευχαριστώ πολύ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Πρώτα απ’ όλα, θα ήθελα να σας καλωσορίσω και να πω ότι χαίρομαι ιδιαιτέρως που σας ξαναβλέπω. Άλλωστε, η Σαγκάη είναι αδελφοποιημένη πόλη με τη γενέτειρά μου, την Αγία Πετρούπολη. Ανέκαθεν απολαμβάναμε μια ξεχωριστή σχέση με αυτή την υπέροχη πόλη και ελπίζω ότι θα συνεχίσει να αναπτύσσεται.

Όσον αφορά τις τίγρεις, ίσως γνωρίζετε –αν όχι, μπορώ να σας το πω εγώ– ότι ασχολούμαι με την προστασία της τίγρης εδώ και πολλά χρόνια. Ήμουν εκείνος που ξεκίνησε τη «Σύνοδο Κορυφής για την Τίγρη» στην Αγία Πετρούπολη, μια σημαντική διεθνή διάσκεψη για το θέμα αυτό.

Φαίνεται ότι η τίγρη που βγήκε στον δρόμο μπροστά από το αυτοκίνητό μας, τρέχοντας μπροστά και κουνώντας την ουρά της, πρέπει να γνώριζε –ή ίσως να είχε ενημερωθεί– ότι δεν υπήρχε απειλή. Εξάλλου, εργάζομαι για τη διατήρηση του πληθυσμού της τίγρης και έχουμε δει αποτελέσματα: ο πληθυσμός της τίγρης στη Ρωσία έχει αυξηθεί σημαντικά, όπως και οι πληθυσμοί της λεοπάρδαλης του χιονιού και ορισμένων άλλων σπάνιων ειδών ζώων.

Σχετικά με τη συνεργασία μας και τις προσπάθειές μας για την ανάπτυξη της Άπω Ανατολής, αυτές είναι προσηλωμένες στον στόχο τους και συνεχίζονται εδώ και πολλά έτη. Αυτό ισχύει για την Ανατολική Σιβηρία, την Άπω Ανατολή και την Αρκτική. Έχουμε θεσπίσει εκεί ένα αποτελεσματικό και αποδοτικό σύστημα κινήτρων τόσο για τις εγχώριες όσο και για τις ξένες επιχειρήσεις, για τους πιθανούς τρέχοντες και μελλοντικούς εταίρους και επενδυτές μας.

Παρεμπιπτόντως, οι κινεζικές εταιρείες συγκαταλέγονται σε εκείνες που δραστηριοποιούνται πιο ενεργά στην Άπω Ανατολή. Η Κυβερνητική Επιτροπή πρόκειται σύντομα να εξετάσει μια απόφαση για ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα χαλκού στη Ρωσία και τον κόσμο και οι πιθανότητες είναι ότι η απόφαση θα είναι θετική. Το κοίτασμα βρίσκεται στη Σιβηρία και οι Κινέζοι επενδυτές θα μπορούν επίσης να συμμετάσχουν.

Όσον αφορά την Άπω Ανατολή: Όπως είπα, έχουμε οικοδομήσει ένα ολόκληρο σύστημα κινήτρων και με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου του επόμενου έτους –κάτι που αποτελεί μια πρωτοφανή απόφαση για εμάς– συγχωνεύουμε όλους τους προηγουμένως θεσπισμένους μηχανισμούς σε έναν ενιαίο, ο οποίος θα λειτουργεί σε ολόκληρη την Άπω Ανατολή: τόσο στο λιμάνι του Βλαδιβοστόκ, όσο και σε αυτές τις περιοχές και ούτω καθεξής.

Εμείς για τους πολίτες μας… Πόσο είναι το επιτόκιο στεγαστικού [δανείου] αυτή τη στιγμή στη χώρα μας; 16–17 τοις εκατό, ενώ στην Άπω Ανατολή είναι δύο τοις εκατό. Είχαμε μείωση του πληθυσμού, οι άνθρωποι έφευγαν – αλλά σταματήσαμε τη διαδικασία της μείωσης στην Άπω Ανατολή. Το ποσοστό γεννητικότητας στο Βλαδιβοστόκ είναι υψηλότερο από ό,τι συνολικά στη χώρα, το επίπεδο των εισοδημάτων είναι υψηλότερο από ό,τι συνολικά στη χώρα και αυτό δημιουργεί πολύ καλές, ευνοϊκές [συνθήκες]. Υπάρχουν ακόμη πάρα πολλά άλυτα προβλήματα εκεί, πάρα πολλά. Αλλά σε γενικές γραμμές, οι στόχοι που θέτουμε για τους εαυτούς μας επιτυγχάνονται. Και προσπαθούμε να κατευθύνουμε την ανάπτυξη της οικονομίας της Άπω Ανατολής πρωτίστως, φυσικά, προς την κατεύθυνση της επίλυσης ζητημάτων υψηλής τεχνολογίας.

Υποστηρίξαμε τις αεροπορικές μας επιχειρήσεις, καθώς και εκείνες που στο παρελθόν κατασκεύαζαν αποκλειστικά στρατιωτικό αεροπορικό εξοπλισμό. Σήμερα παράγουν επίσης πολιτικά αεροσκάφη.

Έχουμε κατασκευάσει εκεί ένα από τα μεγαλύτερα ναυπηγεία της Ρωσίας –το Ζβεζντά [Αστέρι]– το οποίο ναυπηγεί έναν στόλο υπερπλοίων που ούτε η Σοβιετική Ένωση δεν παρήγαγε.[30] Έχουμε ξεκινήσει την παραγωγή δεξαμενόπλοιων μεταφοράς LNG και υπερμεγεθών πολιτικών πλοίων, ειδικά προσαρμοσμένων για τη λειτουργία τους στην Αρκτική. Γνωρίζουμε ότι και οι Κινέζοι φίλοι μας ενδιαφέρονται για αυτόν τον τομέα.

Κατασκευάσαμε Κοσμοδρόμιο στην Άπω Ανατολή, το οποίο είναι ήδη λειτουργικό και πραγματοποιούνται εκτοξεύσεις. Αναπτύσσουμε αυτό το συγκρότημα και μια πόλη έχει ήδη αναπτυχθεί δίπλα του.[31]

Έχουμε κατασκευάσει εκεί δύο μεγάλες επιχειρήσεις στον τομέα των χημικών προϊόντων φυσικού αερίου και των πετροχημικών. Τα προϊόντα τους –τα οποία είναι εξαιρετικά περιζήτητα στην παγκόσμια αγορά– θα κατευθυνθούν κατά κύριο λόγο στην αγορά της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας.

Όλα αυτά έχουν συμφωνηθεί και όλα τα έχουμε επεξεργαστεί εκ των προτέρων. Αυτό αποφέρει μόνο οφέλη τόσο στους φίλους μας στην Κίνα όσο και στις ρωσικές εταιρείες μας.

Έχουμε πολλούς άλλους τομείς που σχετίζονται με την ανάπτυξη της Άπω Ανατολής. Εντούτοις, θεωρώ επίσης την ανάπτυξη του πνευματικού τομέα, της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, σημαντική, πολύ σημαντική. Έχουμε κατασκευάσει εκεί ένα νέο ομοσπονδιακό πανεπιστήμιο, ένα πολυθεματικό ίδρυμα. Αναπτύσσουμε εκεί ένα παράρτημα της Ακαδημίας Επιστημών, το οποίο ασχολείται με τη θαλάσσια βιολογία. Και όλο αυτό μπορεί και πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο της κοινής μας εργασίας και δραστηριότητας.

Τέλος, κατασκευάζουμε εκεί ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά κέντρα στη Ρωσία, το οποίο θα περιλαμβάνει παραρτήματα του Ερμιτάζ, του Ρωσικού Μουσείου, του Θεάτρου Μπολσόι και του Θεάτρου Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης. Είμαι βέβαιος ότι θα καταστεί ένα πολύ ελκυστικό μέρος όχι μόνο για τους κατοίκους της Άπω Ανατολής και της Ανατολικής Σιβηρίας, αλλά και για όλους τους γείτονές μας σε αυτή την περιοχή. Και ένα φόρουμ συνεργασίας θα ανοίξει και εκεί.

Για παράδειγμα, πριν από μερικά χρόνια πήγα σε ένα θέατρο, το οποίο λειτουργούσε ήδη –κατασκευάζουμε τώρα ένα ακόμη, αλλά πήγα στο θέατρο που βρισκόταν σε λειτουργία– και μια μπαλαρίνα εκεί μου απευθύνθηκε στα αγγλικά. Της είπα: «Από πού είσαι;» Απάντησε: «Από τις Ηνωμένες Πολιτείες». Ρώτησα: «Τι κάνεις εδώ;» – «Εργάζομαι. Μου αρέσει εδώ. Το επίπεδο είναι καλό, γι’ αυτό ήρθα». Μπορούμε επίσης να εργαστούμε με τους Κινέζους φίλους μας στις μουσειακές υποθέσεις και στις θεατρικές επιχειρήσεις. Έχουμε ήδη ξεκινήσει μια τέτοια εργασία. Έχω ήδη αναφέρει τη συνεργασία στον ανθρωπιστικό τομέα. Επομένως, το πεδίο δραστηριότητας είναι τεράστιο.

Όσον αφορά τη χρήση της Διαδρομής του Βόρειου Θαλάσσιου Περάσματος –είπα ήδη σήμερα ότι ένα κινεζικό πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων πραγματοποίησε ένα δοκιμαστικό πέρασμα μέσω της Διαδρομής του Βόρειου Θαλάσσιου Περάσματος. Είμαι βέβαιος ότι θα ξεκινήσουμε την κοινή μας εργασία και θα χρησιμοποιήσουμε ενεργά τη Διαδρομή του Βόρειου Θαλάσσιου Περάσματος προς το συμφέρον της Ρωσίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, σχετικά με τις τίγρεις – αγαπώ πολύ τις γάτες και ξέρω ότι, σε αντίθεση με τους σκύλους, όταν κουνάνε την ουρά τους δε συνιστά απαραίτητα θετική αντίδραση, οπότε εκείνη [η τίγρη] μάλλον είχε ακόμα ανάμικτα συναισθήματα.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Την επόμενη φορά, θα την ρωτήσω.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Οπωσδήποτε, αυτό να κάνετε.[32]

Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, μια και αρχίσαμε να μιλάμε για την οικονομία: η Άπω Ανατολή είναι πραγματικά σπουδαία, αλλά η γενικότερη οικονομία –παρά την εκπληκτική ανθεκτικότητα που έχουμε επιδείξει και η οποία έχει αναγνωριστεί παγκοσμίως– ας είμαστε ειλικρινείς: η κατάσταση δεν βελτιώνεται και πολλοί άνθρωποι παρατηρούν ότι οι φόροι αυξάνονται, το ίδιο και οι τιμές, ενώ το επιχειρηματικό περιβάλλον δεν βελτιώνεται. Για να μην τα πολυλογούμε, η στρατιωτικοπολιτική κρίση έχει το τίμημά της. Τι μας επιφυλάσσει το μέλλον;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Μιλώντας στη Δούμα χθες το βράδυ, είπα σε γενικές γραμμές –και βάσει της μορφής της συζήτησής μας δε μοιάζει σκόπιμο να μπω σε λεπτομέρειες– ότι το βασικό είναι πως η ρωσική οικονομία και το χρηματοπιστωτικό της σύστημα επιδεικνύουν στιβαρότητα. Η μακροοικονομία είναι απολύτως σταθερή.

Ναι, υπάρχουν ζητήματα, υπάρχουν προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε. Ποιος δεν έχει; Αν ρίξουμε μια ματιά σε οποιαδήποτε περιοχή του κόσμου, όλες τους έχουν προβλήματα κάποιου είδους. Αυτό ισχύει και για την Ευρώπη για την οποία μιλάμε. Τι συμβαίνει εκεί; Μέχρι πριν από λίγο καιρό, ήταν ευημερούσα. Κοιτάξτε την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, η οποία θεωρούνταν μια πλούσια και ευημερούσα χώρα. Ποια είναι η τρέχουσα κατάσταση εκεί; Έχουν δημόσιο χρέος 120%, το χρέος της Ιταλίας είναι 140%. Το δημοσιονομικό έλλειμμα είναι πάνω από 3%, γύρω στο 3,8 με 4 και παραπάνω, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες, το δημοσιονομικό έλλειμμα είναι πάνω από 5%, κοντά στο 6, νομίζω 5,8. Αυτό είναι το δημοσιονομικό τους έλλειμμα, ένα χρέος. Εν τω μεταξύ, η Ρωσική Ομοσπονδία έχει δημόσιο χρέος 17%, κυρίες και κύριοι. Το δημόσιο χρέος της Ιταλίας είναι 140%, ενώ το δικό μας είναι 17%. Το δημοσιονομικό έλλειμμα φέτος είναι γύρω στο 3% και είμαι βέβαιος ότι το επόμενο έτος θα είναι 2%.

Πράγματι, είχαμε ζητήματα με τον πληθωρισμό, ανεβάσαμε τις στροφές της οικονομίας στα ύψη και υπερθερμάνθηκε. Ωστόσο, αποφασίσαμε σκόπιμα να την ψύξουμε, παρόλο που συνειδητοποιούσαμε πού θα οδηγούσε αυτό… Ήταν σαφές σε όλους ότι αν η Κεντρική Τράπεζα αύξανε το επιτόκιο, αυτό θα οδηγούσε σε συρρίκνωση των επενδύσεων. Αυτά ήταν πράγματι τα αποτελέσματα. Το βασικό για εμάς είναι να μην υπερψύξουμε την οικονομία. Όλοι μιλούν γι’ αυτό, όλοι τσακώνονται με την Κεντρική Τράπεζα. Οι αντιπαραθέσεις είναι καλές και αυτή η συζήτηση είναι χρήσιμη. Κι όμως, είχαμε διψήφιο πληθωρισμό 10,5% πέρυσι, ενώ σήμερα βρίσκεται λίγο πάνω από το 6%, σχεδόν στο μισό από αυτό που ήταν, βλέπετε; Είναι αυτό ένα αποτέλεσμα; Είναι. Είναι θετικό; Μα φυσικά. Με άλλα λόγια, αντιμετωπίζουμε όντως κάποιες προκλήσεις, αλλά τις ξεπερνούμε. Γι’ αυτό οι μακροοικονομικοί δείκτες λένε ότι έχουμε μια υγιή οικονομία, ενώ το χρηματοπιστωτικό σύστημα και οι οικονομικοί θεσμοί λειτουργούν με έναν καλά ισορροπημένο τρόπο.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Σας ευχαριστώ πολύ. Ο κύριος Γκόντγουιν Γκόντγουε, παρακαλώ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Παρεμπιπτόντως, με συγχωρείτε, οι βασικοί τομείς της οικονομίας[33] –ναι, με όλες τις δυσκολίες– υφίστανται και λειτουργούν. Ενώ στην Ευρώπη, η αυτοκινητοβιομηχανία πού βρίσκεται; Σε βαθιά κρίση. Πού είναι η αυτοκινητοβιομηχανία της Ευρώπης; Εκεί τα εργοστάσια κλείνουν. Σύντομα θα οδηγούμε όλοι κινεζικά αυτοκίνητα. Καλό είναι αυτό ή κακό – δεν ξέρω, αλλά είναι φθηνά και ποιοτικά. Λένε ότι η παραγωγή στην Κίνα είναι υπερμεγέθης. Μα πώς, τι σημαίνει «υπερμεγέθης»; Αν η αγορά την απορροφά και αγοράζει; Ε, τότε φτιάξτε τα δικά σας αυτοκίνητα φθηνότερα και ποιοτικότερα. Όλοι τους πάντα μας δίδασκαν, μας κανοναρχούσαν ανέκαθεν: η αγορά καθορίζει τα πάντα, η αγορά θα βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Ορίστε λοιπόν, τα έβαλε στη θέση τους, αγοράστε – φθηνά, απλά και ποιοτικά. Η αυτοκινητοβιομηχανία [της Ευρώπης] βρίσκεται σε δεινή κατάσταση, η μεταλλουργία και οι συναφείς κλάδοι σε δεινή κατάσταση, η χημική βιομηχανία, η φαρμακοβιομηχανία σε δεινή κατάσταση και ό,τι σχετίζεται με αυτές.

Ναι, έχουμε τις δικές μας δυσκολίες, αλλά τέτοια προβλήματα όπως στην Ευρωζώνη δεν έχουμε. Έχω ήδη μιλήσει για την κατάσταση των οικονομικών.

Οπότε ναι, δυσκολίες υπάρχουν, τις βλέπουμε, θα τις ξεπεράσουμε.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Δεν θα οδηγούμε όλοι κινεζικά αυτοκίνητα;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Οδηγούμε ήδη κινεζικά αυτοκίνητα.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Όχι όλοι.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ναι, όπως και ο υπόλοιπος κόσμος. Μόνο που, σε αντίθεση με αυτόν τον αποκαλούμενο πολιτισμένο κόσμο, εμείς δεν επιλέξαμε τον δρόμο των διοικητικών περιορισμών ή των κυρώσεων. Εμείς κάνουμε συμφωνίες. Με τους Κινέζους φίλους μας, αναζητούμε ευκαιρίες για να αυξήσουμε τις εισαγωγές τους στη ρωσική αγορά. Το ίδιο κάνουμε και με τους [Ινδούς] φίλους μας. Και ξέρετε ποιο είναι το αξιοπερίεργο; Βλέπουμε ανταπόκριση, θετικό αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, το μερίδιο των ρωσικών βιομηχανικών προϊόντων στην κινεζική αγορά αυξάνεται συνεχώς. Οι Κινέζοι φίλοι μας συνεργάζονται, αναζητούν ευκαιρίες και τις βρίσκουν. Προσπαθούμε να κάνουμε το ίδιο και με την Ινδία. Όταν υπάρχει θετικός διάλογος και προθυμία για την εξεύρεση λύσης, πάντα το πετυχαίνουμε.

Γκόντγουιν Γκόντγουε: Σας ευχαριστώ πολύ, Κύριε Πρόεδρε. Ονομάζομαι Γκόντγουιν. Έρχομαι από την Τανζανία. Η Αφρική και η Ρωσία είχαν μια σχέση που πέρασε από σκαμπανεβάσματα. Επομένως, η ερώτησή μου είναι: υπάρχουν νέοι τομείς συνεργασίας που προτίθεται να επιδιώξει η κυβέρνησή σας με την Αφρική;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ξέρετε, ο σύγχρονος κόσμος αναπτύσσεται τόσο γρήγορα και δυναμικά που πάντα αναδύονται κάποιες νέες ευκαιρίες, συμπεριλαμβανομένης και της Αφρικής.

Όμως το πιο κρίσιμο πράγμα που θέλω να επισημάνω και το οποίο συζητάμε με τους συναδέλφους μας, είναι ότι η Αφρική είναι μια ήπειρος με μεγάλες προοπτικές. Ο πληθυσμός της είναι πολύ νεαρός και συνεχώς αυξανόμενος. Όλα τα αφρικανικά κράτη σίγουρα θα επιδιώξουν αυτός ο αυξανόμενος νεαρός πληθυσμός να βελτιώσει το βιοτικό του επίπεδο. Αυτό, προφανώς, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για επενδύσεις και συνεργασία.

Το πιο σημαντικό πράγμα που θέλω να πω είναι κάτι για το οποίο μιλήσαμε με τους συναδέλφους μας χθες: θέλουμε να εργαστούμε, εργαζόμαστε και θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε με την Αφρική, αλλά όχι για τους ίδιους στόχους που επιδίωκαν οι αποικιοκράτες – όχι για να κερδοσκοπήσουμε και να κλέψουμε από την Αφρική, αλλά για να αναπτυχθούμε μαζί.

Υπάρχουν σίγουρα τομείς για συνεργασία και θα τους καλύψουμε στην επερχόμενη σύνοδο κορυφής Ρωσίας-Αφρικής.

Ροζέ Κόπελ: Σας ευχαριστώ πολύ, Κύριε Πρόεδρε. Είμαι ο Ροζέ Κόπελ από την Ελβετία, ιδιοκτήτης και εκδότης της Die Weltwoche,[34] της πιο ουδέτερης εφημερίδας της Ελβετίας.

Χάρηκα πολύ με τα σχόλιά σας για τον Έγκον Μπαρ. Είχα την τιμή να τον προσκαλέσω στη Ζυρίχη πριν από αρκετά χρόνια και συζητήσαμε την ιδέα η Γερμανία να αποτελέσει μια γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Η ερώτησή μου προς εσάς είναι η εξής: πρώτον, πώς βλέπετε την Ελβετία αυτή τη στιγμή; Γιατί τιμωρήσατε μία από τις μεγάλες μας εταιρείες, τη Νεστλέ, η οποία αντιστάθηκε σε πολλές εκκλήσεις στην Ευρώπη να αποχωρήσει από τη Ρωσία, αλλά παρ’ όλα αυτά παρέμεινε εδώ παρά την κριτική;

Και ποια είναι η γενική συμβουλή σας προς τις μικρές χώρες ώστε να επιβιώσουν σε αυτόν τον πολύ δύσκολο κόσμο των ανταγωνιστικών μεγάλων δυνάμεων; Και κλείνοντας, σας ευχαριστώ πολύ για τη μεγάλη συνεισφορά της Ρωσίας το 1815 στο Συνέδριο της Βιέννης[35] για την εδραίωση της ελβετικής ουδετερότητας. Σας ευχαριστώ πολύ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ξέρετε, όσον αφορά τη Νεστλέ, στην πραγματικότητα δεν τιμωρούμε κανέναν, απλώς απαντάμε στις ενέργειες που γίνονται εναντίον μας. Πιστεύω –αν και δεν θυμάμαι τις συγκεκριμένες λεπτομέρειες αυτή τη στιγμή– ότι αυτό είναι όλο. Λήφθηκαν ορισμένες αποφάσεις σε σχέση με τη Ρωσική Ομοσπονδία και η Ρωσική Ομοσπονδία απάντησε αναλόγως. Δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο από αυτό. Δεν επιτιθέμεθα σε κανέναν, ούτε παίρνουμε κάτι από κανέναν.

Όσο για… παρεμπιπτόντως, θα με ενδιέφερε να ακούσω τη δική σας εκτίμηση –μια και αναφέρατε ότι προσκαλέσατε τον Έγκον Μπαρ– τη δική σας εκτίμηση για αυτή την πολιτική προσωπικότητα. Αν μπορούσατε να πείτε λίγα λόγια για αυτόν, θα σας ήμουν ευγνώμων. Δεν τον συνάντησα ποτέ προσωπικά.

Ροζέ Κόπελ: Ήταν μια εξαιρετικά εντυπωσιακή προσωπικότητα. Συναντηθήκαμε στο κέντρο, στα κεντρικά γραφεία του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος στο Βερολίνο. Θέλω να πω, είχε αυτό το όραμα ότι μετά από δύο φρικτούς παγκόσμιους πολέμους, η Γερμανία, η οποία είχε μια πολιτική δυτικού προσανατολισμού μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, έπρεπε να απλώσει τα χέρια της και προς την Ανατολή.

Και ήταν ο απόλυτος ρεαλιστής. Δηλαδή, δεν ήταν βυθισμένος σε αυτόν τον ηθικισμό και, θα μπορούσε να πει κανείς, τον ηθικό ιμπεριαλισμό που είναι τώρα τόσο διάχυτος στην Ευρώπη. Και απλώς εντυπωσιάστηκα. Ήταν ένας πολύ αστείος άνθρωπος, με πολύ πνεύμα, χιούμορ και πρακτική σοφία. Και το όραμά του ήταν ότι η Ευρώπη, αυτό το νεκροταφείο πρώην αυτοκρατοριών, θα μπορούσε να είναι μια ήπειρος ειρήνης και συνδεσιμότητας και να φέρει, ξέρετε, αυτές τις δύο μεγάλες χώρες, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία, κοντά.

Και ελπίζω ότι η Ελβετία θα μπορούσε πιθανώς να παίξει επίσης έναν ρόλο στην εκπλήρωση του οράματος του μεγάλου Έγκον Μπαρ. Μου φαίνεται ότι αυτή είναι μια καλή αφετηρία, όπως είπατε και εσείς, κύριε Πρόεδρε. Πρέπει να τολμάμε περισσότερο να είμαστε σαν τον Έγκον Μπαρ. Και σας υποστηρίζω σε όλες τις προσπάθειες να επαναφέρουμε τον “εγκονμπαρισμό”, ειδικά στη Γερμανία. Χρειάζονται, νομίζω, κάποια βοήθεια και περαιτέρω εκπαίδευση για να θυμηθούν τον Έγκον Μπαρ. Σας ευχαριστώ πολύ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Σας ευχαριστώ πολύ για αυτή την εκτίμηση. Απλώς ενισχύει την άποψη που είχα ήδη σχηματίσει γι’ αυτόν – μια άποψη που βασίζεται, όπως ανέφερα νωρίτερα, μόνο στα αρχειακά έγγραφα που έχω διαβάσει.

Αναφέρατε επίσης ένα άλλο πολύ σημαντικό σημείο – σχετικά με τον ηθικό ιμπεριαλισμό και την Ευρώπη ως νεκροταφείο αυτοκρατοριών. Ίσως γι’ αυτό τόσοι πολλοί στην Ευρώπη θέλουν να καταστρέψουν ολοσχερώς τη Ρωσική Αυτοκρατορία, η οποία έχει πάψει να υπάρχει εδώ και πάρα πολύ καιρό; Αλλά προφανώς, δεν το γνωρίζουν αυτό. Θέλω να το μάθουν όλοι.

Τώρα, όσον αφορά τις μικρές χώρες –και την Ελβετία ειδικότερα– και τι συμβουλή θα μπορούσε να τους προσφέρει κανείς: Ξέρετε, απέχω πολύ από το να δίνω συμβουλές. Εξάλλου, δεν έχει σημασία το μέγεθος μιας χώρας, αλλά εκείνοι που την κυβερνούν και λαμβάνουν τις αποφάσεις. Αυτό που έχει σημασία είναι το πόσο υπεύθυνα υπηρετούν τα συμφέροντα του ίδιου του λαού τους και πόσο ικανοί είναι να ασκούν μια ανεξάρτητη, εθνικά κυρίαρχη πολιτική. Δείτε πώς, υπό εξωτερική πίεση, η Ελβετία στερήθηκε ένα από τα βασικά της πλεονεκτήματα στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα – ουσιαστικά, το τραπεζικό απόρρητο καταργήθηκε. Και έτσι απλά, η Ελβετία έπαψε να είναι ένας ελκυστικός κόμβος του παγκόσμιου τραπεζικού συστήματος.

Ή μήπως αναφέρεστε στην ουδετερότητα; Εμείς σίγουρα χαιρετίζουμε την ουδετερότητα. Αλλά αν είναι έτσι, η Ελβετία θα έπρεπε να είχε απόσχει εντελώς από την επιβολή οποιωνδήποτε κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Αυτό συνεπάγεται το καθεστώς ουδετερότητας – όχι μόνο στα λόγια, αλλά και στις πράξεις. Γιατί το έκανε αυτό η Ελβετία; Τι κέρδισε; Απολύτως τίποτα. Τίποτα. Απλώς έχασε το καθεστώς της – αυτό είναι όλο.

Επομένως, αυτό δεν είναι απλώς μια συμβουλή αλλά ένα κάλεσμα για δράση: πολεμήστε για την εθνική κυριαρχία σας, την ανεξαρτησία σας και την πραγματική ουδετερότητα. Μου φαίνεται ότι όλοι όσοι υποστηρίζουν μια τέτοια γνήσια ουδετερότητα βγαίνουν κερδισμένοι. Το ίδιο ισχύει και για τις χώρες που μπορούν να επωφεληθούν από την πραγματικά ουδέτερη θέση ορισμένων κρατών, χρησιμοποιώντας τα ως πλατφόρμες για την επιδίωξη συμφωνιών και τη διευθέτηση οξέων διεθνών και διακρατικών συγκρούσεων.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, το ουδέτερο καθεστώς της Ουκρανίας παραμένει ένας από τους στόχους μας;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ναι, διότι όταν απόκτησε την ανεξαρτησία της, η Ουκρανία υιοθέτησε μια διακήρυξη –θα το υπενθυμίσω αυτό σε όλους, καθώς στη βάση αυτής της διακήρυξης έγινε ανεξάρτητη. Η διακήρυξη αναφέρει ότι η Ουκρανία είναι ένα ουδέτερο κράτος. Από την αρχή –από τα πρώτα κιόλας βήματα για την οικοδόμηση του μετασοβιετικού χώρου και της νέας Ρωσίας, θεωρούσαμε πάντα ως δεδομένο ότι η Ουκρανία ήταν ένα ουδέτερο κράτος. Αλλά μετά, συμπεριέλαβαν ξαφνικά την απαίτηση και τον στόχο της ένταξης στο ΝΑΤΟ στο σύνταγμά τους. Αυτό είναι ένα εντελώς διαφορετικό ζήτημα, κυρίως για την ασφάλεια της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Και αυτός είναι επίσης ένας από τους λόγους για τη σύγκρουση που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Παρεμπιπτόντως, η κατάσταση κατά μήκος της γραμμής του μετώπου εξελίσσεται ραγδαία. Μόνο κατά τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου, η Ρωσία έθεσε υπό τον έλεγχό της 1.301 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Αυτό είναι δυόμισι φορές περισσότερο από ό,τι τους προηγούμενους μήνες. Και ο ρυθμός της προέλασης των στρατευμάτων επιταχύνεται.

Φυσικά, θα θέλαμε να το φέρουμε σε ένα τέλος το συντομότερο δυνατό. Μέσω ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, συγκεκριμένα. Αυτό που χρειάζεται είναι να σταματήσουν να κατηγορούν τη Ρωσία ότι δεν θέλει αυτές τις συνομιλίες. Αντίθετα, πρέπει να ληφθούν υπεύθυνες αποφάσεις με βάση τις πραγματικότητες στο πεδίο της μάχης –τόσο εντός της ίδιας της Ουκρανίας, όσο και από τους υποστηρικτές της στη Δύση, πρωτίστως στην Ευρώπη σήμερα.

Ρικ Σάντσεζ: Σας ευχαριστώ, Κύριε Πρόεδρε. Αυτό για το οποίο θέλω πραγματικά να σας ευχαριστήσω είναι κάτι το οποίο δεν σας αναγνωρίζεται αρκετά συχνά: το γεγονός ότι δίνετε τον λόγο σε μένα, που είμαι Αμερικανός δημοσιογράφος, παρόλο που εργάζομαι στη Ρωσία αυτή τη στιγμή. Αλλά δεν δίνετε τον λόγο μόνο σε μένα. Σας έχω δει να δίνετε τον λόγο σε ρεπόρτερ του BBC και του CNN, όπου εργαζόμουν στο παρελθόν.

Και εύχομαι μόνο, εύχομαι μόνο, ορισμένοι από τους άλλους ηγέτες των δυτικών χωρών να έκαναν το ίδιο πράγμα και να έδιναν επίσης την ευκαιρία, για παράδειγμα, σε Ρώσους συναδέλφους μου, ρεπόρτερ στις Ηνωμένες Πολιτείες, να θέσουν ερωτήσεις, καθώς δεν τους επιτρέπεται η είσοδος σε συνεντεύξεις τύπου. Οπότε, εύγε σας, κύριε. Σέβομαι το γεγονός ότι το κάνετε περισσότερο από ό,τι οι περισσότεροι ηγέτες σε άλλα μέρη του κόσμου και παρ’ όλα αυτά δέχεστε κριτική.

Αλλά η ερώτησή μου είναι η εξής, είναι κάτι στο οποίο αναφερθήκατε μόλις πριν από λίγο και για το οποίο είμαι περίεργος. Έχετε μιλήσει για το Μινσκ, ήσασταν έτοιμος για συμφωνία. Έχετε μιλήσει για την Κωνσταντινούπολη, ήσασταν έτοιμος για συμφωνία. Έχουμε μιλήσει για το Άνκορατζ, νομίζω ότι είχατε μια συμφωνία ή έναν συμβιβασμό στον οποίο ήσασταν σχεδόν έτοιμος να συμφωνήσετε.

Και σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, φαίνεται ότι σας απέρριψαν. Εκείνη την εποχή, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι ο πόλεμος ή η σύγκρουση στην Ουκρανία ήταν σε ισοπαλία ή σε τέλμα, σωστά; Τώρα, βέβαια, η κατάσταση στην Ουκρανία είναι πολύ διαφορετική. Όπως μόλις εξηγήσατε, κερδίζετε 2,5 φορές περισσότερο έδαφος από ό,τι βλέπαμε τους προηγούμενους μήνες. Οι περισσότεροι στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες –όχι ο Βλαντίμιρ Πούτιν, αλλά οι περισσότεροι στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες– λένε ότι αυτή τη στιγμή η Ρωσία κερδίζει τον πόλεμο.

Επομένως, η ερώτησή μου είναι ουσιαστικά αυτή που έρχεται μόνη της στο μυαλό: δεδομένης αυτής της κατάστασης, δεδομένου του πόσες φορές, κύριε, έχετε εισπράξει άρνηση και δεδομένου του τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή σε αυτή τη σύγκρουση, γιατί να διαπραγματευτείτε;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Μετά από μια τέτοια ερώτηση, μάλλον δεν χρειάζεται καν να απαντήσει κανείς. (Γέλια.) Ίσως λόγω της υπερβολικής και παραδοσιακής για τη ρωσική πολιτική σφαίρα αφέλειας και πίστης στο μέλλον.

Αλλά σοβαρά τώρα, κοιτάξτε… Παρεμπιπτόντως, αναφέρατε ότι το CNN έχει πάντα την ευκαιρία να κάνει ερωτήσεις. Μου φαίνεται ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει στις ΗΠΑ. Το CNN δεν έχει πλέον την ευκαιρία να κάνει ερωτήσεις, έτσι μου φαίνεται. Λοιπόν, αυτό δεν είναι δική μας δουλειά, είναι δική σας. Εμείς δεν ανακατευόμαστε.

Όσον αφορά τις συμφωνίες του Μινσκ, είναι αλήθεια πως ήταν δύσκολες για τους εταίρους μας και για την Ουκρανία – αυτό είναι γεγονός. Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες αυτή τη στιγμή, αλλά θα δηλώσω το βασικό. Αυτό που ουσιαστικά έλεγαν ορισμένες διατάξεις ήταν ότι εάν η Ουκρανία εντασσόταν στο ΝΑΤΟ, το νοτιοανατολικό τμήμα της χώρας θα είχε το δικαίωμα να αποσχιστεί. Αποτελεί μια πολύ χονδρική σύνοψη, αλλά αυτή ήταν η ουσία. Υπήρχε το Άρθρο 9 και ούτω καθεξής – δεν θα επεκταθώ σε αυτό τώρα, θα έπαιρνε πολύ χρόνο. Αλλά προφανώς, ούτε στην ουκρανική ηγεσία, η οποία τελικά κατέλαβε την εξουσία με πραξικόπημα, ούτε στους δυτικούς υποστηρικτές τους άρεσε αυτό. Και έτσι, ουσιαστικά εγκατέλειψαν εντελώς τις συμφωνίες του Μινσκ.

Επιπλέον, κορυφαίοι Ευρωπαίοι πολιτικοί δήλωσαν ευθέως ότι δεν είχαν ποτέ την πρόθεση να εφαρμόσουν τις συμφωνίες του Μινσκ. Τούτου λεχθέντος, πιστεύω πράγματι ότι ορισμένοι από αυτούς –παρόλο που η κ. Μέρκελ είπε «δεν είχαμε την πρόθεση»– ήλπιζαν πραγματικά ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί μια ειρηνική διευθέτηση. Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες τώρα, δεν έχει σημασία. Το σημαντικό είναι ότι κανείς δεν τις εφάρμοσε στην πράξη.

Φτάσαμε σε μια συμφωνία στην Κωνσταντινούπολη – πραγματικά το κάναμε. Και το δηλώνω αυτό ως γεγονός, όχι ως κάτι που έβγαλα από το μυαλό μου. Η υπογραφή του επικεφαλής της ουκρανικής διαπραγματευτικής ομάδας είναι εκεί – μονογράφησε αυτές τις συμφωνίες. Αυτό σημαίνει ότι, σε γενικές γραμμές, η Ουκρανία ήταν ικανοποιημένη από αυτές. Υπήρχαν περαιτέρω λεπτομέρειες προς συζήτηση, αλλά το γεγονός ότι τις υπέγραψε υποδηλώνει γενική αποδοχή. Εξάλλου, δεν ενήργησε από μόνος του. Σίγουρα το έκανε κατόπιν συμφωνίας και με την έγκριση του επικεφαλής του καθεστώτος. Κι όμως, εγκατέλειψαν αυτή την πορεία μετά από επιμονή των δυτικών εταίρων τους. Αργότερα, ο ίδιος εκείνος αξιωματούχος, ο οποίος ηγήθηκε της διαπραγματευτικής ομάδας στην Κωνσταντινούπολη, δήλωσε αρκετά ρητά σε μια συνέντευξη τύπου: «Ο [Μπόρις] Τζόνσον, ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας, ήρθε και μας μετέπεισε». Οπότε, τους μετέπεισε. Επιπλέον, είπε ότι «αν είχαμε συμφωνήσει τότε, ο πόλεμος θα είχε τελειώσει τώρα».

Τώρα, το Άνκορατζ. Μας έγιναν ορισμένες προτάσεις και είπα ότι έπρεπε να τις εξετάσουμε. Πήγα στο Άνκορατζ και είπα ότι είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε τις προτάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών. Δεν ήταν οι δικές μας προτάσεις που συζητήθηκαν στο Άνκορατζ, αλλά των Ηνωμένων Πολιτειών. Και πήγα εκεί για να πω ότι θα τις δεχτούμε. Αλλά τότε, η αμερικανική πλευρά είπε ότι ήθελε να το σκεφτεί. Σαφώς, το ζήτημα είναι σοβαρό, επομένως δεν τους πιέσαμε.

Όσον αφορά την ερώτησή σας, θα πω -αφορά κάτι πολύ λεπτό- που νομίζω ότι δεν έχω ξαναπεί δημόσια. Ακούμε πράγματα όπως: «Κερδίζετε αυτόν τον πόλεμο. Έχετε κάνει αυτό κι αυτό. Δεν σας είναι αρκετό;» Δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση για ένα κομμάτι γης. Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Ντονιέτσκ, περίπου το 11% παραμένει υπό τον έλεγχο της Ουκρανίας. Αυτό που θα πω στη συνέχεια είναι σημαντικό. Ανώτατοι Ουκρανοί αξιωματούχοι ισχυρίζονται ότι θα μπορέσουν να κρατήσουν αυτό το εναπομείναν 11% της ΛΔΝ για ενάμισι χρόνο. Η Ευρώπη ισχυρίζεται ότι η Ουκρανία θα μπορέσει να το κρατήσει για δύο χρόνια. Εμείς πιστεύουμε ότι θα το παραδώσουν πολύ νωρίτερα, λαμβάνοντας υπόψη τον ρυθμό προέλασης των στρατευμάτων μας, τον οποίο μόλις προανέφερα – κινούνται ταχύτερα, θέλω να το επισημάνω. Εδώ τίθεται ένα ερώτημα: αφού αυτά τα εδάφη θα χαθούν αναπόφευκτα, υπάρχει κανένα νόημα να κρατιούνται σε αυτά – και να θυσιάζονται άνθρωποι, η ασφάλειά τους και οι ζωές τους;

Μας λένε: «Κερδίζετε ήδη, δεν έχετε πάρει αρκετά;» Δεν πρόκειται για ένα κομμάτι εδάφους. Πρόκειται για τους ανθρώπους. Το γεγονός είναι ότι πρέπει να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις όχι απλώς για ειρήνη, αλλά για μια διαρκή ειρήνη για πολλά χρόνια. Χρειαζόμαστε εγγυήσεις ασφαλείας όχι μόνο στο τμήμα των προτάσεων με το οποίο συμφωνούμε –υπάρχουν πολλές προτάσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων από τον Πρόεδρο Τραμπ, καθώς και ορισμένες δύσκολες αποφάσεις για εμάς. Αλλά συνολικά, κατανοούμε ότι κινούμαστε προς τη σωστή κατεύθυνση.

Εάν η άλλη πλευρά και οι δυτικοί υποστηρικτές της –των οποίων τα χρήματα καταχράται συνεχώς, όπως όλοι γνωρίζουν πλέον κι όμως εκείνοι το ανέχονται για να βάζουν την Ουκρανία να πολεμά εναντίον μας– συμφωνήσουν σε όρους που είναι επίσης αποδεκτοί για τη Ρωσία, τότε θα ήταν καλύτερο να τερματιστεί αυτή η κατάσταση, να αποτραπούν περαιτέρω απώλειες και από τις δύο πλευρές και να προχωρήσουμε σε ανθρωπιστικές συμφωνίες που αφορούν τη ρωσική γλώσσα και άλλα ζητήματα, όπως η μεταχείριση της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Η διεθνής κοινότητα παραμένει σιωπηλή ενώ συμβαίνουν φρικτά πράγματα σε αυτή την εκκλησία: κληρικοί δολοφονούνται, άνθρωποι εκδιώκονται από τους ναούς και οι εκκλησίες καταλαμβάνονται. Αλλά επικρατεί σιωπή σαν να μην συμβαίνει τίποτα. Γιατί; Επειδή αυτή η κατάσταση εργαλειοποιείται επίσης από τους δυτικούς σπόνσορες –τους Ευρωπαίους σε αυτή την περίπτωση– για να επιβάλουν την οριστική αποκοπή των εδαφών και των ανθρώπων από τη Ρωσία και να δημιουργήσουν συνθήκες υπό τις οποίες θα ήταν αδύνατο για εμάς να συνυπάρξουμε ειρηνικά στο μέλλον.

Όλα αυτά τα στοιχεία πρέπει να απαλειφθούν και είμαστε έτοιμοι να ξεκινήσουμε αυτές τις συνομιλίες και να τις ολοκληρώσουμε το συντομότερο δυνατό, αλλά –και αυτό εξυπακούεται– υπό όρους που είναι αποδεκτοί για τη Ρωσική Ομοσπονδία και τον λαό της Ρωσίας.

Όμως φαίνεται πως η άλλη πλευρά απλώς δεν έχει κανένα ενδιαφέρον να αναστείλει τις εχθροπραξίες. Μας έστειλαν πράγματι μια προκαταρκτική πρόταση για επανέναρξη [των συνομιλιών]. Δεν ήμασταν εμείς που αναστείλαμε τις συνομιλίες, αλλά η ουκρανική πλευρά. Πρόσφατα, μπροστά στην κατάσταση στο πεδίο της μάχης, μας έστειλαν ένα προκαταρκτικό αίτημα για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Είπαμε εντάξει, μετά τις εκλογές για την Κρατική Δούμα. Οι εκλογές είναι στις 20 Σεπτεμβρίου. Στις 21, είμαστε έτοιμοι να ξεκινήσουμε τις συνομιλίες.

Και τι έκαναν; Δεν κάνουν οι ίδιοι εκλογές και δεν αφήνουν κι εμάς να διεξάγουμε τις δικές μας – προσπάθησαν να τις σαμποτάρουν: στις 19 και 20 Σεπτεμβρίου, επιχείρησαν να διασπάσουν την αντιαεροπορική άμυνα της Μόσχας. Εξαπέλυσαν πάνω από 1.600 drones προς τη Μόσχα, πλήττοντας συνεχώς εκλογικά τμήματα σε άλλες ρωσικές περιφέρειες. Έξι άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας και εξαιτίας των ατελείωτων πληγμάτων της Ουκρανίας στα εκλογικά μας τμήματα – αυτοί ήταν μέλη εκλογικών επιτροπών, συμπεριλαμβανομένου ενός προέδρου εκλογικής επιτροπής. Στοχοποιήθηκαν συγκεκριμένα τα σπίτια τους. Για να μην πούμε τίποτα για τον αριθμό των τραυματιών. Κι όμως, παρά την απειλή, ο λαός μας στάθηκε στην ουρά για να ψηφίσει.

Νομίζω ότι πρόκειται για έναν ακόμη λανθασμένο υπολογισμό από την πλευρά εκείνων που επέτρεψαν να συμβεί ο πόλεμος. Πίστευαν ότι η κοινωνία μας θα κομματιαζόταν, η οικονομία μας θα κατέρρεε, το χρηματοπιστωτικό μας σύστημα θα συντριβόταν. Αλλά το αποτέλεσμα τους ξάφνιασε. Δεν περίμεναν αυτόν τον βαθμό συσπείρωσης και θάρρους από την πλευρά της ρωσικής κοινωνίας, ούτε τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της οικονομίας της Ρωσίας.

Ο καθένας μπορεί να κάνει ένα λάθος, αλλά μόνο ένας ηλίθιος θα επέμενε σε αυτό. Εφόσον βλέπουν ότι έχουν σφάλει, θα έπρεπε με κάποιο τρόπο να αλλάξουν την προσέγγισή τους.

Είμαστε έτοιμοι για ειρηνευτικές συνομιλίες, αλλά, επαναλαμβάνω, με τη δέουσα λήψη υπόψη των εθνικών συμφερόντων της Ρωσίας και του ρωσικού λαού.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, κι αν κάνουμε λάθος εμείς, είμαστε έτοιμοι να αλλάξουμε την προσέγγισή μας;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Ναι, και το κάνουμε, οπωσδήποτε. Σας είπα ότι η αμερικανική πλευρά πρότεινε μια διέξοδο από αυτή την κρίση. Αρχικά είπαμε όχι, πρέπει να το εξετάσουμε. Μετά πήγα στο Άνκορατζ και άλλαξα τη στάση μου. Είπα συμφωνώ. Επομένως, την αλλάζουμε.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, εργαζόμαστε εδώ για πάνω από τρεις ώρες. Πώς είστε;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Έτοιμος για το σπίτι, φυσικά. (Γέλια.)

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Κατανοητό. Αν μου επιτρέπετε, θα ήθελα να σας κάνω μία ακόμη ερώτηση.

Το αναφέρατε στα σχόλιά σας και έχει προκύψει περισσότερες από μία φορές στη συζήτησή μας – το θέμα των ιστορικών εδαφών και ο ρόλος της ιστορίας γενικότερα. Μιλάτε συχνά γι’ αυτό, τόσο με τους ξένους συναδέλφους σας, όσο και εδώ στη Ρωσία.

Η ιστορία είναι ένα απέραντο σύμπαν όπου, ουσιαστικά, μπορείς να βρεις τα πάντα, ακόμη και για μια συγκεκριμένη χώρα. Το να επικαλείται κανείς την ιστορία είναι ολισθηρό έδαφος, επειδή μερικές φορές ισχύει το ένα, μερικές φορές το άλλο. Κάποιο σημείο εφαρμόζεται σε ένα πράγμα, άλλα σημεία σε κάτι άλλο. Κι όμως, δυστυχώς, μπορεί κάλλιστα να υπάρξουν περισσότερες συγκρούσεις σαν αυτή στην Ουκρανία, όχι μόνο μία ή δύο. Προτείνετε την αλλαγή προσεγγίσεων. Μήπως χρειάζεται προσαρμογή και αυτή η προσέγγιση; Θα έπρεπε να αποφεύγουμε να επικαλούμαστε την ιστορία για κάθε αμφισβητούμενο πολιτικό ζήτημα;

Βλαντίμιρ Πούτιν: Δεν πρόκειται για την ιστορία. Αφορά, φυσικά, πρωτίστως το παρόν. Και όταν εγώ –ή εμείς– συνδέουμε τα τρέχοντα γεγονότα με την ιστορία, αυτό έχει σημασία, βεβαίως. Όμως οι παρούσες εξελίξεις είναι πιο σημαντικές. Γι’ αυτό μίλησα για τη δίωξη της Εκκλησίας στην Ουκρανία και για την απαγόρευση της ρωσικής γλώσσας εκεί – κάτι πρωτάκουστο οπουδήποτε αλλού στον κόσμο. Οι Ρώσοι, οι οποίοι ανέπτυξαν αυτό το έδαφος, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας, χαρακτηρίζονται εκεί ως μη αυτόχθονη εθνότητα. Αυτό είναι που μας απασχολεί. Αυτή είναι η θέση μας.

Και εάν τα ιστορικά γεγονότα έχουν διαμορφώσει την τρέχουσα κατάσταση με τρόπο που απαιτεί μια απάντηση από εμάς, φυσικά θυμόμαστε το παρελθόν και το πώς προέκυψε αυτό. Όμως το πρωταρχικό μας μέλημα είναι τι συμβαίνει σήμερα – και, πάνω απ’ όλα, τι συμβαίνει στους ανθρώπους.

Φιόντορ Λουκιάνοφ: Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, η Λέσχη Βαλντάι σίγουρα απολαμβάνει το απίστευτο προνόμιο να συναντάται μαζί σας τακτικά, όχι μόνο για να μαθαίνει τις απόψεις σας σε μια δεδομένη στιγμή, αλλά και για να παρακολουθεί, μέσα από αυτές, την ιστορία γύρω μας να παίρνει σχήμα. Σας είμαστε πολύ ευγνώμονες και ελπίζουμε αυτή η παράδοση να συνεχιστεί. Σας ευχαριστούμε πολύ.

Βλαντίμιρ Πούτιν: Από την πλευρά μου, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον συντονιστή – Φιόντορ, σε ευχαριστώ πολύ – καθώς και όλους τους συναδέλφους μας που, παρά τις προκλήσεις της σημερινής εποχής, συνεχίζουν να δείχνουν ενδιαφέρον για τα γεγονότα που εκτυλίσσονται εντός και γύρω από τη χώρα μας.

Ελπίζω ότι οι συζητήσεις μας είναι ουσιαστικές. Όσα συζητάμε εδώ ακούγονται όχι μόνο στη δική μας χώρα ή στις δικές σας, αλλά και σε άλλα έθνη, ειδικά σε εκείνα που επηρεάζουν την πορεία των γεγονότων με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.

Θα ήθελα επίσης να εκφράσω ιδιαίτερες ευχαριστίες σε όλους όσοι βρίσκονται στην αίθουσα. Γιατί; Επειδή οι άνθρωποι εδώ είναι, ως επί το πλείστον, ειδικοί που ενδιαφέρονται για τη χώρα μας – για τη Ρωσία. Αυτό μας προκαλεί ιδιαίτερη ικανοποίηση. Αποτελεί ένα ξεχωριστό προνόμιο για εμάς. Είναι υπέροχο που βρίσκεστε εδώ και σας ευχαριστώ πολύ για το ενδιαφέρον σας για τη Ρωσία. Είμαστε πάντα στη διάθεσή σας και έτοιμοι να συζητήσουμε. Ελπίζουμε ότι αυτό το ενδιαφέρον δεν θα ατονήσει, αλλά αντίθετα θα ενισχυθεί. Επιτρέψτε μου να σας ευχηθώ κάθε επιτυχία.

Σας ευχαριστώ πολύ.

Υποσημειώσεις της μεταφράστριας:

[1] Ο Έγκον Μπαρ (Egon Bahr, 1922–2015) ήταν κορυφαίος Γερμανός σοσιαλδημοκράτης (SPD) πολιτικός, υπουργός, δημοσιογράφος και διπλωμάτης, ο οποίος έμεινε στην ιστορία ως ο βασικός «αρχιτέκτονας» και εμπνευστής της Ostpolitik («Πολιτικής προς την Ανατολή»). Στη Γερμανία θεωρείται θρύλος της μεταπολεμικής διπλωματίας και υπήρξε ο στενότερος σύμβουλος, έμπιστος και στρατηγικός εγκέφαλος πίσω από τον εμβληματικό καγκελάριο της Δυτικής Γερμανίας, Βίλι Μπραντ.
Τα βασικά στοιχεία που καθορίζουν την ιστορική του προσωπικότητα είναι:
• Η θεωρία της «Αλλαγής μέσω της Προσέγγισης»: Το 1963, ο Μπαρ διατύπωσε το περίφημο δόγμα «Wandel durch Annäherung». Σε μια εποχή που ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν στο αποκορύφωμά του, εκείνος πρότεινε ότι ο μόνος τρόπος για να ξεπεραστεί η διαίρεση της Γερμανίας και της Ευρώπης δεν ήταν η στρατιωτική αντιπαράθεση, αλλά τα σταδιακά βήματα προσέγγισης, ο διάλογος και η οικονομική συνεργασία με τις σοσιαλιστικές χώρες.
• Η υλοποίηση της Ostpolitik: Ως υφυπουργός στην Καγκελαρία και αργότερα ως υπουργός (1969–1976), ο Μπαρ λειτούργησε ως «ιπτάμενος διπλωμάτης». Διαπραγματεύτηκε την υπογραφή ιστορικών συνθηκών: τη Συνθήκη της Μόσχας (1970), τη Συνθήκη της Βαρσοβίας (1970) και τη Βασική Συνθήκη (1972), με τις οποίες η Δυτική Γερμανία αναγνώρισε τα μεταπολεμικά σύνορα και εξομάλυνε τις σχέσεις της με την Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας (ΛΔΓ) και την ΕΣΣΔ. Αυτή η πολιτική χάρισε στον Βίλι Μπραντ το Νόμπελ Ειρήνης το 1971.
• Η «ρεαλπολιτίκ» και η σχέση με τη Μόσχα: Ο Μπαρ ήταν θιασώτης της ρεαλιστικής πολιτικής (Realpolitik). Διατηρούσε απευθείας επικοινωνία με το Κρεμλίνο και θεωρούσε ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια είναι αδύνατο να επιτευχθεί εναντίον της Ρωσίας, αλλά μόνο μαζί με τη Ρωσία.
• Οι προειδοποιήσεις του το 1990: Όπως αναφέρει και ο Πούτιν στην ομιλία του, κατά τις διαπραγματεύσεις για την επανένωση της Γερμανίας το 1990, ο Μπαρ είχε προειδοποιήσει έντονα ότι αν η Ευρώπη δεν δημιουργήσει μια νέα, ενιαία αρχιτεκτονική ασφάλειας που να περιλαμβάνει και τη Μόσχα, αλλά αντίθετα διατηρήσει ή επεκτείνει το ΝΑΤΟ ως εχθρικό μπλοκ, η ΕΣΣΔ [τελικά η Ρωσία] θα οδηγούνταν σε απομόνωση, γεγονός που μελλοντικά θα προκαλούσε νέες, εξαιρετικά επικίνδυνες συγκρούσεις.

[2] Λαϊκή Δημοκρατία του Λουγκάνσκ.

[3] Λαϊκή Δημοκρατία του Ντονιέτσκ.

[4] Το Καλίνινγκραντ είναι η πρώην Καινιξβέργη (Königsberg) και μέχρι το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, η περιοχή αυτή δεν είχε καμία απολύτως σχέση με τη Ρωσία. Η γερμανική Καινιξβέργη (Königsberg) ιδρύθηκε το 1255 από τους Τεύτονες Ιππότες. Σύντομα εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Χανσεατικής Ένωσης και έγινε η ιστορική πρωτεύουσα της Ανατολικής Πρωσίας. Υπήρξε κορυφαίο γερμανικό πολιτιστικό κέντρο και γενέτειρα του σπουδαιότερου φιλοσόφου του Διαφωτισμού, Ιμάνουελ Καντ.
Μετά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας, στη Διάσκεψη του Πότσδαμ (1945), οι νικήτριες δυνάμεις αποφάσισαν τη διάλυση της Ανατολικής Πρωσίας. Το βόρειο τμήμα της, μαζί με την Καινιξβέργη, παραχωρήθηκε στη Σοβιετική Ένωση. Το υπόλοιπο στην Πολωνία. Το 1946, η πόλη μετονομάστηκε σε Καλίνινγκραντ προς τιμήν του Σοβιετικού επαναστάτη και προέδρου της ΕΣΣΔ, Μιχαήλ Καλίνιν, που είχε πεθάνει πρόσφατα. Ο γερμανικός πληθυσμός της Πρωσίας που είχε επιζήσει του πολέμου απελάθηκε μαζικά στη Ανατολική Γερμανία και η περιοχή εποικίστηκε από Ρώσους, Ουκρανούς και Πολωνούς αντίστοιχα.
Το Καλίνινγκραντ αποτελεί ένα από τα πιο ιδιόμορφα και γεωστρατηγικά κρίσιμα σημεία του πλανήτη. Πρόκειται για έναν ρωσικό αποσπασμένο θύλακα στις ακτές της Βαλτικής Θάλασσας, ο οποίος είναι πλήρως αποκομμένος από την υπόλοιπη ρωσική επικράτεια και περιβάλλεται από δύο κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ και της ΕΕ: την Πολωνία και τη Λιθουανία. Κατά τη σοβιετική περίοδο, το Καλίνινγκραντ δεν αντιμετώπιζε πρόβλημα συνδεσιμότητας, καθώς η Λιθουανία ήταν μέρος της ΕΣΣΔ και η Πολωνία σύμμαχος. Όταν όμως η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε το 1991, η Λιθουανία έγινε ανεξάρτητο κράτος. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα το Καλίνινγκραντ να αποκοπεί γεωγραφικά. Το 2004, όταν η Πολωνία και η Λιθουανία εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ, ο ρωσικός θύλακας βρέθηκε κυριολεκτικά «περικυκλωμένος» από δυτικές δυνάμεις.
Η επικοινωνία γίνεται μέσω του επονομαζόμενου Διαδρόμου Σουβάλκι. Ο Διάδρομος Σουβάλκι είναι μια στενή λωρίδα γης μήκους περίπου 65-100 χιλιομέτρων, η οποία αποτελεί τα σύνορα μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας και χωρίζει τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ (στα βορειοδυτικά) από τη Λευκορωσία (στα νοτιοανατολικά). Η διέλευση ανθρώπων και εμπορευμάτων ρυθμίζεται από μια πολύ συγκεκριμένη διεθνή συμφωνία μεταξύ Ρωσίας, Ευρωπαϊκής Ένωσης και Λιθουανίας, το «Καθεστώς Απλοποιημένης Διαμετακόμισης», η οποία υπογράφηκε το 2002 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2003, λίγο πριν η Λιθουανία ενταχθεί επίσημα στην ΕΕ. Το 2022, η Λιθουανία στο όνομα των κυρώσεων παραβίασε τη συνθήκη και απαγόρευσε τη διαμετακόμιση εμπορευμάτων. Μετά τις έντονες αντιδράσεις της Ρωσίας, η Κομισιόν ανακάλεσε το μέτρο και ο θύλακας εφοδιάζεται κανονικά.
Το Καλίνινγκραντ συνιστά ένα «πλωτό φρούριο» στη Βαλτική και η σημασία του είναι τεράστια:
• Το Λιμάνι του Μπαλτίισκ είναι το μοναδικό ρωσικό λιμάνι στη Βαλτική Θάλασσα που δεν παγώνει ποτέ κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Εκεί βρίσκεται η έδρα του πανίσχυρου Ρωσικού Στόλου της Βαλτικής.
• Η Ρωσία έχει υπαγάγει τον θύλακα σε ζώνη Άρνησης Πρόσβασης (No Fly Zone). Διαθέτει εκεί υπερσύγχρονα αντιεροπορικά συστήματα S-400, αντιπλοϊκούς πυραύλους Μπαστιόν και, το κυριότερο, βαλλιστικούς πυραύλους Ισκαντέρ με ικανότητα μεταφοράς πυρηνικών κεφαλών, οι οποίοι μπορούν να πλήξουν τις περισσότερες πρωτεύουσες της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης μέσα σε λίγα λεπτά.
Μετά την πρόσφατη ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, η Βαλτική ελέγχεται σχεδόν απόλυτα. Αυτό αυξάνει τις Ρωσικές ανησυχίες για πιθανό ναυτικό ή εμπορικό αποκλεισμό του Καλίνινγκραντ. Ταυτόχρονα όμως, η στενή λωρίδα διέλευσης, ο Διάδρομος Σουβάλκι, θεωρείται η «Αχίλλειος πτέρνα» του ΝΑΤΟ. Σε περίπτωση μιας γενικευμένης στρατιωτικής σύγκρουσης, η μεγαλύτερη ανησυχία του ΝΑΤΟ είναι ότι ο ρωσικός στρατός (ορμώμενος ταυτόχρονα από το Καλίνινγκραντ και τη Λευκορωσία) θα μπορούσε να καταλάβει αυτόν τον διάδρομο. Αν ο διάδρομος Σουβάλκι κλείσει, τα τρία τσιουάουα της Βαλτικής (Λιθουανία, Λετονία, Εσθονία) θα αποκοπούν πλήρως από την υπόλοιπη Ευρώπη μέσω ξηράς, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την ενίσχυση και την άμυνά τους από τις νατοϊκές δυνάμεις.
Αξίζει επίσης να σημειώσουμε κάποια ιστορικά στοιχεία για το Καλίνινγκραντ, την Πρωσία και την ευρύτερη περιοχή. Γιατί είναι γνωστό πως η Ιστορία αφήνει μακριές σκιές. Η Καινιξσβέργη (σημερινό Καλίνιγκραντ) υπήρξε η βάση των Τευτόνων Ιπποτών (Deutscher Ritterorden -αν σας μοιάζει με το Deutschland, δεν κάνετε λάθος, πρόκειται για το ίδιο όνομα). Η επέκταση των Τευτόνων Ιπποτών και των άλλων γερμανικών σταυροφορικών ταγμάτων τον 13ο αιώνα στην περιοχή της Βαλτικής ήταν η πρώτη συστηματική και βίαιη προσπάθεια γερμανικού ελέγχου προς την Ανατολή, η οποία έθεσε τις βάσεις για τη μετέπειτα γερμανική παρουσία στην Ανατολική Πρωσία και τις Βαλτικές χώρες. Την προσπάθεια αυτή ανέκοψε και τότε η Ρωσία, με τον διάσημο πρίγκιπα του Νόβγκοροντ, Αλέξανδρο Νιέφσκι, που αντιμετώπισε το Τάγμα των Τευτόνων Ιπποτών στην εξίσου διάσημη Μάχη των Πάγων, στις 5 Απριλίου 1242, στην παγωμένη λίμνη Πέιπους (στα σύνορα μεταξύ της σημερινής Ρωσίας και Εσθονίας, κοντά στο Πσκοφ).
Η βιαιότητα των Τευτόνων Ιπποτών είναι απόλυτα τεκμηριωμένη. Οι επεκτάσεις τους αναφέρονται στην ιστορία ως Βόρειες Σταυροφορίες. Με το πρόσχημα του εκχριστιανισμού των τελευταίων παγανιστικών λαών της Ευρώπης (Πρώσοι, Λιθουανοί, Λετονοί, Εσθονοί), τα γερμανικά τάγματα εξαπέλυσαν έναν πόλεμο εξόντωσης. Οι γηγενείς πληθυσμοί σφαγιάστηκαν, υποδουλώθηκαν ή αφομοιώθηκαν βίαια. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι αρχαίοι Πρώσοι (βαλτικό φύλο, συγγενικό των Λιθουανών) εξαφανίστηκαν ως λαός και η ονομασία «Πρωσία» υιοθετήθηκε αργότερα από τους ίδιους τους Γερμανούς κατακτητές. Στις περιοχές της Λετονίας και της Εσθονίας, οι Γερμανοί εγκαταστάθηκαν ως η άρχουσα τάξη των γαιοκτημόνων (Γερμανοί της Βαλτικής), κρατώντας τους ντόπιους πληθυσμούς σε καθεστώς δουλοπαροικίας για αιώνες. Η γεωπολιτική ιδέα της γερμανικής επέκτασης προς την Ανατολή, που ξεκίνησε με τους Τεύτονες, αποκρυσταλλώθηκε τους επόμενους αιώνες στον γερμανικό όρο Drang nach Osten (Ώθηση προς την Ανατολή) και έφτασε στην πιο ακραία και εγκληματική της μορφή με το ναζιστικό Lebensraum (Ζωτικός Χώρος) κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το 1945, η κατάληψη της Καινιξβέργης από τον Κόκκινο Στρατό και η προσάρτησή της στη Σοβιετική Ένωση (ως Καλίνινγκραντ) σήμανε το οριστικό τέλος 700 ετών γερμανικής επιβολής στην περιοχή. Θα μπορούσαμε ίσως να πούμε ότι η Ιστορία, το 1945, πήρε εκδίκηση και για τα παλιά αίσχη των Γερμανών και η «σφήνα» που είχαν καρφώσει οι Τεύτονες Ιππότες στην ανατολική Βαλτική το 1255 αφαιρέθηκε πλήρως, κλείνοντας έναν τεράστιο ιστορικό κύκλο. Που μοιάζει όμως να ξανανοίγει 80 χρόνια μετά…

[5] Η δήλωση του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, στην οποία αναφέρεται ο Πούτιν, έγινε στις 30 Σεπτεμβρίου 2026 στη διάσκεψη κορυφής του Euronews στις Βρυξέλλες:
«Είναι τρομερό ότι 500 εκατομμύρια άνθρωποι χρειάζεται να ζητούν από μια χώρα 300 εκατομμυρίων ανθρώπων να τους υπερασπιστεί απέναντι σε μία [χώρα] 140 εκατομμυρίων ανθρώπων».
Σε τι αναφέρονται οι αριθμοί; 500 εκατομμύρια είναι ο αριθμός των πολιτών της ΕΕ. 300 εκατομμύρια (350 εκ. για την ακρίβεια) είναι ο πληθυσμός των ΗΠΑ και 140 εκατομμύρια της Ρωσίας. Ο Πούτιν αναφέρει 300 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ευρώπη. Μπορεί εκ παραδρομής. Μπορεί όμως και ως νύξη προς τις ΗΠΑ. Ποιος ξέρει…

[6] Στα ρωσικά, ο Πούτιν χρησιμοποιεί τη λαϊκή φράση της περιόδου του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου «Получи, фашист, гранату от советского солдата», η οποία σημαίνει κυριολεκτικά «Πάρε, φασίστα, τη χειροβομβίδα από τον Σοβιετικό στρατιώτη». Πρόκειται για μια πασίγνωστη, λαϊκή έκφραση που γεννήθηκε κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου (1941–1945) στην ΕΣΣΔ. Χρησιμοποιούνταν ευρέως από τους Σοβιετικούς στρατιώτες τη στιγμή που εξαπέλυαν αντεπίθεση ή έριχναν χειροβομβίδες στα γερμανικά χαρακώματα. Μετά τον πόλεμο, η φράση πέρασε στη σοβιετική και ρωσική λαϊκή κουλτούρα (ταινίες, βιβλία, ανέκδοτα) ως μια ειρωνική ατάκα που λέγεται όταν κάποιος δίνει «πληρωμένη απάντηση» σε κάποιον που τον πείραξε πρώτος.

[7] Το Στενό του Μπαμπ αλ Μαντάμπ στην Ερυθρά Θάλασσα.

[8] Το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης, ευρύτερα γνωστό ως συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν (JCPOA), υπογράφηκε στις 14 Ιουλίου 2015 στη Βιέννη. Οι συμβαλλόμενοι και οι υπογράφοντες τη συμφωνία ήταν το Ιράν, οι χώρες της ομάδας P5+1 —δηλαδή τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο) συν τη Γερμανία — καθώς και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι ΗΠΑ αποχώρησαν μονομερώς από τη συμφωνία στις 8 Μαΐου 2018, επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ, εφαρμόζοντας έκτοτε πολιτική «μέγιστης πίεσης» κατά της Τεχεράνης.
Η συμφωνία σχεδιάστηκε με σκοπό να διασφαλίσει τον αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, με αντάλλαγμα την άρση των διεθνών οικονομικών κυρώσεων. Τα κυριότερα τεχνικά και πολιτικά στοιχεία της ήταν:
• Περιορισμός του εμπλουτισμού ουρανίου: Το Ιράν δεσμεύτηκε να περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου στο 3,67% (επίπεδο κατάλληλο μόνο για πολιτική/ενεργειακή χρήση) για τουλάχιστον 15 χρόνια.
• Μείωση των αποθεμάτων: Η χώρα υποχρεώθηκε να μειώσει το απόθεμα χαμηλά εμπλουτισμένου ουρανίου κατά 97%, διατηρώντας μέγιστο όριο μόλις 300 κιλά.
• Αυστηροί έλεγχοι από τον ΔΟΑΕ: Το Ιράν αποδέχθηκε ένα εξαιρετικά διεισδυτικό και μόνιμο σύστημα επιθεωρήσεων και ελέγχων από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA). [Που γνωρίζουμε τι ρόλο έπαιξε τελικά για τη δολοφονία μεγάλου αριθμού πυρηνικών επιστημόνων του Ιράν.]
• Άρση των κυρώσεων: Ως αντάλλαγμα για τη συμμόρφωση του Ιράν, ο ΟΗΕ και η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησαν στην άρση όλων των οικονομικών, χρηματοπιστωτικών και εμπορικών κυρώσεων που σχετίζονταν με το πυρηνικό του πρόγραμμα, επιτρέποντας στο Ιράν να επανέλθει στις διεθνείς αγορές και να αποδεσμεύσει παγωμένα περιουσιακά στοιχεία. Οι ΗΠΑ, ουδέποτε τήρησαν τη συμφωνία.

[9] Η λέξη «накопитель» χρησιμοποιείται μεταφορικά. Στην καθημερινή ρωσική γλώσσα σημαίνει την αίθουσα αναμονής στα αεροδρόμια πριν από την επιβίβαση, αλλά στο διπλωματικό πλαίσιο αναφέρεται στον ειδικό χώρο όπου οι ηγέτες περιμένουν τη σειρά τους για την επίσημη υποδοχή.

[10] Το Sasakawa Peace Foundation (SPF) είναι ένα από τα μεγαλύτερα ιδιωτικά, μη κερδοσκοπικά ιδρύματα και δεξαμενές σκέψης στην Ασία. Εδρεύει στο Τόκιο της Ιαπωνίας και ‘επικεντρώνεται στην ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας, της παγκόσμιας ασφάλειας και της βιώσιμης ανάπτυξης.’ Ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1986 με κεφάλαια από το Nippon Foundation. Το 2015 συγχωνεύτηκε με το Ocean Policy Research Foundation. Αυτή η συγχώνευση το κατέστησε έναν γίγαντα στον χώρο των κοινωφελών ιδρυμάτων, με περιουσιακά στοιχεία που αγγίζουν τα 142,6 δισεκατομμύρια γιεν (περίπου 1 δισ. δολάρια). Στην ουσία πρόκειται περί ενός χρηματο-οικονομικού fund, καθώς δεν περιορίζεται μόνο στη θεωρητική ανάλυση πολιτικής, αλλά εφαρμόζει χρηματο-οικονομικά προγράμματα και κινεί κεφάλαια. Επίσης, χρηματοδοτεί έρευνες, διεθνείς διαλόγους και προγράμματα υποτροφιών γύρω από πέντε βασικούς άξονες:
• Ενίσχυση των σχέσεων ΗΠΑ-Ιαπωνίας και κοινή πολιτική στην περιοχή του ‘Ινδο-Ειρηνικού’. Διατηρεί μάλιστα ένα εξειδικευμένο παράρτημα στην Ουάσινγκτον.
• Δεσμοί με την Ασία και τον Παγκόσμιο Νότο.
• Προσέγγιση με τον Ισλαμικό Κόσμο.
• Ωκεάνια Διακυβέρνηση: Εστιάζει στη ‘μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και προστασία των θαλάσσιων πόρων και της ασφάλειας των θαλασσών.’
• Ανάδειξη Νέων Ηγετών: Μέσω του προγράμματος υποτροφιών Sasakawa Scholarship, εκπαιδεύει τη νέα γενιά Ιαπώνων και Ασιατών ηγετών.

[11] Το Ιτουρούπ (Ετορόφου στα ιαπωνικά) είναι το μεγαλύτερο νησί των Κουρίλων νήσων. Είναι ηφαιστειογενές, διαθέτει σημαντικό φυσικό πλούτο και μεγάλη στρατηγική και στρατιωτική σημασία. Αρχικά, το νησί κατοικούνταν από τους Άινου, έναν αυτόχθονα πληθυσμό της περιοχής -διαφορετικό από τους Ιάπωνες, οι οποίοι έδωσαν στο νησί το όνομα «Ετορόπ» (που σημαίνει μέδουσα ή μέρη με μέδουσες).
Κατά τον 17ο και 18ο αιώνα, τόσο Ρώσοι όσο και Ιάπωνες εξερευνητές άρχισαν να χαρτογραφούν την αλυσίδα των Κουρίλων νήσων και να έρχονται σε επαφή με τους ντόπιους πληθυσμούς. Γύρω στο 1800, το ιαπωνικό Σογκουνάτο Τοκουγκάβα διεκδίκησε επίσημα το Ιτουρούπ στέλνοντας στρατεύματα για την κατάληψή του. Η πρώτη επίσημη οριοθέτηση των συνόρων έγινε το 1855, με τη Συνθήκη της Σιμόντα (πόλη-λιμάνι της Ιαπωνίας), η οποία όρισε ότι το Ιτουρούπ αποτελούσε το βορειότερο έδαφος της Ιαπωνίας, ενώ το επόμενο νησί προς τα βόρεια, το Ουρούπ, περνούσε στη ρωσική κυριαρχία. Το νησί παρέμεινε υπό ιαπωνικό έλεγχο για 90 χρόνια. Μάλιστα, τον Νοέμβριο του 1941, ο ιαπωνικός στόλος συγκεντρώθηκε στον απομονωμένο κόλπο Χιτοκάπου του Ιτουρούπ προτού αποπλεύσει για την αιφνιδιαστική επίθεση στο Περλ Χάρμπορ.
Στη Διάσκεψη της Γιάλτας (4-11 Φλεβάρη 1945), η ΕΣΣΔ δεσμεύτηκε ως βοήθεια προς τις ΗΠΑ και τη Βρετανία να καταγγείλει το σύμφωνο μη επίθεσης με την Ιαπωνία και να κηρύξει πόλεμο μέσα σε 2 έως 3 μήνες από τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας. Ως αντάλλαγμα για τη συμμετοχή της ΕΣΣΔ στον πόλεμο του Ειρηνικού, οι Δυτικοί σύμμαχοι είχαν ρητά συμφωνήσει στη Γιάλτα ότι οι Κουρίλες Νήσοι και η νότια Σαχαλίνη θα παραχωρούνταν στη Σοβιετική Ένωση. Έτσι, στις 9 Αυγούστου 1945, οι σοβιετικές δυνάμεις παράλληλα με την επέλασή τους στο Μαντζουκουό (το προτεκτοράτο της Ιαπωνίας στην Μαντσουρία) κατέλαβαν και όλες τις Κουρίλες.

[12] Η Διαδρομή του Βόρειου Θαλάσσιου Περάσματος αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους πυλώνες της στρατηγικής της Ρωσίας για τον 21ο αιώνα. Πρόκειται για μια ναυτιλιακή λωρίδα μήκους 5.600 χιλιομέτρων που εκτείνεται εξ ολοκλήρου μέσα στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της Ρωσίας στην Αρκτική, συνδέοντας τον πορθμό του Μπέρινγκ (στον Ειρηνικό) με τη Θάλασσα του Μπάρεντζ και τη Λευκή Θάλασσα (στον Ατλαντικό). Δηλαδή από το Βλαδιβοστόκ στο Αρχανγκέλσκ και προοπτικά από το νέο λιμάνι που κατασκευάζεται στη χερσόνησο της Καμτσάτκας (Πετροπαβλόφσκ-Καμτσάτσκι) ως το Μουρμάνσκ (Λευκή Θάλασσα), καθώς και τα δύο αυτά δεν παγώνουν ποτέ.
Η σημασία και η λειτουργία αυτής της διαδρομής:
• Η «Αρκτική Συντόμευση»: Το βασικό πλεονέκτημα του περάσματος είναι η ταχύτητα. Μια διαδρομή από τη Σαγκάη προς το Ρότερνταμ μέσω του Βόρειου Περάσματος μειώνει την απόσταση κατά περίπου 30% με 40% σε σύγκριση με την παραδοσιακή διαδρομή μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, εξοικονομώντας έως και δύο εβδομάδες ταξιδιού. Ιστορικά, η διαδρομή αυτή ήταν απροσπέλαστη λόγω των παγετώνων. Ωστόσο, η ραγδαία τήξη των πάγων της Αρκτικής εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής έχει ανοίξει σημαντικά τα χρονικά «παράθυρα» ναυσιπλοΐας κατά τους θερινούς και φθινοπωρινούς μήνες.
• Ρωσικό Μονοπώλιο & Έλεγχος: Το πέρασμα συνιστά εσωτερική εθνική οδό της Ρωσίας, καθώς διέρχεται αποκλειστικά από δικές της θάλασσες. Τη διαχείριση και την παροχή αδειών διέλευσης έχει αναλάβει η κρατική εταιρεία ατομικής ενέργειας Ροζατόμ, ενώ η θυγατρική της, Ατομφλότ, λειτουργεί τον μοναδικό στον κόσμο στόλο πυρηνοκίνητων παγοθραυστικών. Τα πλοία αυτά είναι απαραίτητα για να καθοδηγούν τα εμπορικά σκάφη κατά τους μήνες που η θάλασσα παγώνει.
• Η Στροφή προς την Ανατολή: Μετά τις κυρώσεις της Δύσης το 2022, η Ρωσία μετέτρεψε τη διαδρομή σε βασική αρτηρία εξαγωγής των τεράστιων αποθεμάτων πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) της Αρκτικής (όπως το πεδίο Γιαμάλ) προς τις ασιατικές αγορές. Η Κίνα αποτελεί τον κύριο εταίρο της Ρωσίας στην ανάπτυξη αυτού που το Πεκίνο αποκαλεί «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού», με τις κινεζικές εταιρείες να κυριαρχούν στις διελεύσεις διαμετακόμισης.
• Παράκαμψη Γεωπολιτικών Σημείων Πνιγμού (Chokepoints): Σε μια εποχή έντονων διεθνών κρίσεων (όπως οι αποκλεισμοί στην Ερυθρά Θάλασσα και το Ορμούζ ή οι εντάσεις στα στενά της Μαλάκα), το Βόρειο Πέρασμα προσφέρει στη Μόσχα και στους εταίρους της μια διαδρομή απόλυτα προστατευμένη από τη δυτική ναυτική ισχύ και την πειρατεία τους.

[13] Το APEC (από τα αρχικά του Asia-Pacific Economic Cooperation / Οικονομική Συνεργασία Ασίας-Ειρηνικού) είναι ένα κορυφαίο διακυβερνητικό οικονομικό φόρουμ που ιδρύθηκε το 1989. Στόχος του είναι η προώθηση του ελεύθερου εμπορίου, των επενδύσεων και της οικονομικής ανάπτυξης στις χώρες που βρέχονται από τον Ειρηνικό Ωκεανό. Σήμερα περιλαμβάνει 21 χώρες-μέλη: ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα,  Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Καναδάς, Αυστραλία, Μεξικό, Χιλή, Περού, Ινδονησία, Βιετνάμ, Μαλαισία, Ταϊλάνδη, Σιγκαπούρη, Φιλιππίνες, Νέα Ζηλανδία, Παπούα Νέα Γουϊνέα, Μπρουνέι, Χονγκ Κονγκ (που συμμετέχει πλέον ως «Χονγκ Κονγκ, Κίνα») και Ταϊβάν (που συμμετέχει με το διπλωματικό όνομα «Κινεζική Ταϊπέι»).
Γιατί το αναφέρει ο Λουκιάνοφ; Οι ετήσιες Σύνοδοι Κορυφής του APEC (όπως η επικείμενη σύνοδος των ηγετών τον Νοέμβριο του 2026 στη Σεντζέν της Κίνας) είναι από τα ελάχιστα διεθνή γεγονότα όπου συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Κίνας.

[14] Ο Μίλοραντ Ντόντικ είναι ο ισχυρότερος και λαοφιλέστερος Σερβοβόσνιος πολιτικός ηγέτης των τελευταίων δεκαετιών στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη. Διατηρεί στενές σχέσεις με τη Ρωσία και τον Βλαντιμίρ Πούτιν και παλεύει για τη μη ένταξη της Βοσνίας στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ, την ανατροπή του καθεστώτος επικυριαρχίας που έχει επιβάλει η Δύση στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (δες παρακάτω για τη Συμφωνία του Ντέιτον) και την ένωση των Σερβοβόσνιων με τη Σερβία.
Υπήρξε για πολλά χρόνια πρόεδρος και πρωθυπουργός της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας (Republika Srpska) — της μίας εκ των δύο αυτόνομων οντοτήτων που απαρτίζουν το κράτος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης βάσει της Συμφωνίας του Ντέιτον. Ο Ντόντικ εξελέγη ξανά πρόεδρος της οντότητας το 2022, όμως αποπέμφθηκε από το αξίωμά του τον Αύγουστο του 2025 και καταδικάστηκε από τις ομοσπονδιακές αρχές της Βοσνίας. Η δίωξή του ξεκίνησε επειδή αρνήθηκε να αναγνωρίσει τις αποφάσεις του Ύπατου Εκπροσώπου της Διεθνούς Κοινότητας.
[Για να καταλάβουμε, πρέπει πρώτα να δούμε τι συνιστά ο Ύπατος Εκπρόσωπος και ποιος είναι: Διαθέτει την ανώτατη εποπτεία του κράτους με δικαίωμα να αλλάζει το σύνταγμα, να επιβάλλει νόμους και να καθαιρεί πολιτικούς. Ο Ύπατος που καθαίρεσε τον Ντόντικ ήταν ο Γερμανός, Κρίστιαν Σμιτ, στέλεχος του βαυαρικού συντηρητικού κόμματος της Χριστιανοκοινωνικής Ένωσης (CSU). Πριν ένα μήνα, παραιτήθηκε και ανέλαβε νέος Ύπατος ο Αμερικανός διπλωμάτης Λούις Κρίσοκ. Ο διορισμός και των δύο έγινε κατά παράβαση της συμφωνίας του Ντέιτον που προέβλεπε τον ορισμό τους από το Συμβούλιο Ασφάλειας του ΟΗΕ. Η μεγάλη πλειοψηφία των Βόσνιων, θεωρεί πως ο θεσμός του Ύπατου Εκπροσώπου (OHR) συνιστά στην πράξη έναν «ξένο διοικητή» και «αποικιοκρατικό κυβερνήτη», που τοποθετείται από τη Δύση χωρίς καμία δημοκρατική νομιμοποίηση από τον τοπικό πληθυσμό.]
Ο Ντόντικ διώχθηκε γιατί ψήφισε τους ακόλουθους νόμους: Οι αποφάσεις του Ύπατου Εκπροσώπου δεν θα έχουν καμία ισχύ στο έδαφος της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας. Όλη η ακίνητη κρατική περιουσία της Βοσνίας που βρίσκεται εντός των ορίων της σερβικής οντότητας περνούσε στην ιδιοκτησία της ίδιας της Σερβικής Δημοκρατίας, παρακάμπτοντας τον Ύπατο. Δημιουργία ενός ανεξάρτητου, Ανώτατου Δικαστικού και Εισαγγελικού Συμβουλίου της Δημοκρατίας. Σύσταση ενόπλων δυνάμεων, φορολογικού και δημοσιονομικού συστήματος της Δημοκρατίας.
Η καταδίκη του Ντόντικ προκάλεσε τεράστια γεωπολιτική ένταση στα Βαλκάνια. Το Ανώτατο Συμβούλιο Ασφαλείας της Σερβίας, υπό τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς, δήλωσε ότι η δίωξη του Ντόντικ υπονομεύει τη σταθερότητα της περιοχής και ξεκαθάρισε ότι οι σερβικές αρχές δεν πρόκειται να τον συλλάβουν αν βρεθεί στο έδαφός τους.
Αν η ιστορία σας μοιάζει πολύ με την Ουκρανία του 2014 και τον Γιανουκόβιτς, δεν είναι συμπτωματικό. Η συλλογική Δύση δεν διαθέτει μεγάλη φαντασία… Η ιστορία όμως έχει και συνέχεια, αλλά κάπως διαφορετική από της Ουκρανίας. Ο Ύπατος και η κεντρική Διοίκηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης όχι μόνο δεν τόλμησαν να συλλάβουν τον Ντόντικ, αλλά συνεχίζει να είναι ντε φάκτο ο ηγέτης της αυτόνομης Δημοκρατίας. Ο «αντικαταστάτης» του στην Προεδρία, είναι ο στενός του συνεργάτης στη Συμμαχία Ανεξάρτητων Σοσιαλδημοκρατών (το κόμμα του Ντόντικ), Σίνισα Καράν και στις χθεσινές εκλογές (4/10/26) για την ανάδειξη των ηγετών της τριμερούς προεδρίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και αντιπροσώπων για όλους τους τοπικούς θεσμούς, η στενή του συνεργάτης, Ζέλικα Τσβιγιάνοβιτς, απέσπασε πάνω από το 60% των ψήφων και οδεύει προς δεύτερη θητεία στη συλλογική προεδρία. Στα δε τοπικά όργανα της Δημοκρατίας (κοινοβούλιο, δήμους κ.λπ.) το κόμμα του απέσπασε συντριπτική πλειοψηφία. Έτσι, ο Μίλοραντ Ντόντικ —παρά την επίσημη καθαίρεση και την απαγόρευση— προέβη χθες, στη Μπάνια Λούκα, σε δηλώσεις προς τα ΜΜΕ, ανακοινώνοντας τη μεγάλη εκλογική νίκη του κόμματός του και δηλώνοντας ότι οι Σέρβοι της Βοσνίας θα έχουν ξανά μια «ευρεία πλειοψηφία».

[15] Η Συμφωνία του Ντέιτον (Dayton Accords), η οποία επιτεύχθηκε τον Νοέμβριο του 1995 στο Οχάιο των ΗΠΑ και υπογράφηκε επίσημα στο Παρίσι στις 14 Δεκεμβρίου 1995, είναι μία από τις πιο αισχρές και αντιπροσωπευτικές συμφωνίες της λεγόμενης «μονοπολικής εποχής», που βαφτίστηκε -κλασικά- ‘ειρηνευτική’. Αφού διέλυσαν τη μεγάλη Γιουγκοσλαβία και οδήγησαν τη χώρα στον αιματηρό εμφύλιο της Βοσνίας (1992-1995), μετά τους εξανάγκασαν στην συμφωνία «ειρήνευσης», ιδρύοντας κυριολεκτικά ένα ΝΑΤΟικό προτεκτοράτο στην καρδιά της παλιάς Γιουγκοσλαβίας. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι οι  ‘Διαπραγματεύσεις’ («Proximity Talks») γι’ αυτήν διεξήχθησαν ως εξής: Οι ΗΠΑ αφού κάλεσαν τους εκπροσώπους των αντιμαχόμενων (Αλίγια Ιζετμπέγκοβιτς, Πρόεδρος της Βοσνίας -εκπροσωπώντας τους Βόσνιους Μουσουλμάνους, Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, Πρόεδρος της Σερβίας -εκπροσωπώντας τους Σερβοβόσνιους και Φράνιο Τούντζμαν, Πρόεδρος της Κροατίας -εκπροσωπώντας τους Κροατοβόσνιους) τους «κλείδωσαν» στην αεροπορική βάση Ράιτ-Πάτερσον στο Ντέιτον του Οχάιο. Για 21 ημέρες, οι αντιπροσωπείες ήταν πλήρως απομονωμένες από όλους και δέχονταν ασφυκτικές πιέσεις για αποδοχή.
Το Ντέιτον δεν ήταν απλώς συμφωνία ‘ειρήνευσης’, αλλά περιλάμβανε ένα πλήρες νέο Σύνταγμα (Παράρτημα 4 της συμφωνίας), το οποίο καθιστούσε τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη ως ενιαίο διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος, αλλά χωρισμένο εσωτερικά στα δύο. Η χώρα χωρίστηκε σε δύο αυτόνομες οντότητες με δική τους κυβέρνηση, κοινοβούλιο, αστυνομία και προϋπολογισμό:
• Ομοσπονδία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης (51% του εδάφους): Ελέγχεται κυρίως από τη συμμαχία Βοσνίων Μουσουλμάνων και Κροατών.
• Σερβική Δημοκρατία / Republika Srpska (49% του εδάφους): Ελέγχεται από τους Σερβοβόσνιους.
Το Πολιτικό Σύστημα προβλέπει:
• Τριμερής Προεδρία. Η αρχηγία του κράτους αποτελείται από τρία μέλη (έναν Βόσνιο, έναν Κροάτη και έναν Σέρβο) που εναλλάσσονται στην προεδρία.
• Βέτο. Κάθε εθνότητα έχει το δικαίωμα να ασκήσει βέτο σε οποιαδήποτε απόφαση της κεντρικής κυβέρνησης, αν θεωρήσει ότι θίγονται τα «ζωτικά εθνικά της συμφέροντα».
Διεθνής Κηδεμονία (Παράρτημα 10 της Συμφωνίας)
Η συμφωνία προέβλεπε δύο μηχανισμούς επικυριαρχίας:
• Στρατιωτική παρουσία: Μια πανίσχυρη ‘ειρηνευτική δύναμη’ 60.000 στρατιωτών υπό την ηγεσία του ΝΑΤΟ (IFOR) αναπτύχθηκε αμέσως. Το ΝΑΤΟ παρέδωσε τη στρατιωτική αποστολή στην ΕΕ το 2004 (EUFOR Althea, περίπου 1100 άτομα).
• Γραφείο του Ύπατου Εκπροσώπου (OHR): Ορίστηκε ένας ξένος διπλωμάτης -εκλεγόμενος από το Συμβούλιο Ασφάλειας του ΟΗΕ- ως η ανώτατη πολιτική αρχή. Αν και αρχικά είχε ρόλο συντονιστή, το 1997 του δόθηκαν οι «Εξουσίες της Βόννης», επιτρέποντάς του να παρεμβαίνει στο σύνταγμα, να καθαιρεί
εκλεγμένους αξιωματούχους και να επιβάλλει νόμους «όταν οι τοπικοί ηγέτες αδυνατούν να συμφωνήσουν.»
Η Συμφωνία του Ντέιτον κυρώθηκε ομόφωνα με το Ψήφισμα 1031, στη Διάσκεψη του ΟΗΕ στις 15 Δεκεμβρίου 1995. Δηλαδή, τότε ψήφισαν υπέρ και η Ρωσία και η Κίνα.

[16] Το Vivekananda International Foundation (VIF) είναι μια από τις πιο ισχυρές και με επιρροή δεξαμενές σκέψης στην Ινδία, με έδρα το Νέο Δελχί. Εστιάζει κυρίως στην εθνική ασφάλεια, την εξωτερική πολιτική, τη διπλωματία και τη διακυβέρνηση. Ιδρύθηκε το 2009 και πρώτος διευθυντής του ήταν ο Αζίτ Ντοβάλ, ο οποίος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της Ινδίας και μετέπειτα Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας του Πρωθυπουργού, Ναρέντρα Μόντι. Αν και το VIF αυτοπροσδιορίζεται ως ανεξάρτητο και μη κομματικό ίδρυμα, θεωρείται ευρέως ότι πρόσκειται στον δεξιό/συντηρητικό πολιτικό χώρο της Ινδίας (κοντά στο κυβερνών κόμμα BJP). Πολλά κορυφαία στελέχη του ιδρύματος μεταπήδησαν σε καίριες θέσεις της ινδικής κυβέρνησης μετά την εκλογή του Μόντι το 2014.

[17] Ο Διεθνής Διάδρομος Μεταφορών Βορρά-Νότου αποτελεί ένα τεράστιο, πολυτροπικό δίκτυο (πλοία, τρένα και οδικοί άξονες) μήκους 7.200 χιλιομέτρων. Ξεκινά από την Αγία Πετρούπολη της Ρωσίας, κατεβαίνει νότια μέσω της Κασπίας Θάλασσας, διασχίζει ολόκληρο το Ιράν από βορρά προς νότο και καταλήγει μέσω του Περσικού Κόλπου στο λιμάνι Βομβάη (Mumbai) της Ινδίας. Μειώνει τον χρόνο μεταφοράς εμπορευμάτων από τις 40 ημέρες (μέσω της Διώρυγας του Σουέζ) σε περίπου 20-25 ημέρες, μειώνοντας το κόστος κατά 30%.
Όπως ανέφερε ο κ. Γκούπτα, ο διάδρομος δεν λειτουργεί στο 100%. Η κυριότερη εκκρεμότητα είναι η σιδηροδρομική γραμμή Ραστ-Αστάρα στο Ιράν (μήκους 162 χλμ.). Χωρίς αυτήν, τα εμπορεύματα πρέπει να ξεφορτώνονται από τα τρένα σε φορτηγά και μετά ξανά σε τρένα.

[18] Ο Ανατολικός Θαλάσσιος Διάδρομος αποτελεί μια αμιγώς θαλάσσια διαδρομή που σχεδιάστηκε για να συνδέσει την Άπω Ανατολή της Ρωσίας με την ανατολική ακτή της Ινδίας. Συνδέει το λιμάνι του Βλαδιβοστόκ [που αναφέραμε νωρίτερα ως βάση της Αρκτικής Διαδρομής] με το λιμάνι Τσενάι (πρώην Μαντράς) της Ινδίας, διασχίζοντας τη Θάλασσα της Ιαπωνίας, τη Νότια Κινεζική Θάλασσα και τα Στενά της Μαλάκα. Επιτρέπει στην Ινδία να αποκτήσει άμεση πρόσβαση στους τεράστιους φυσικούς πόρους της ρωσικής Σιβηρίας (πετρέλαιο, LNG, άνθρακας, κοκ) και συνδέεται απευθείας με τη Διαδρομή του Βόρειου Θαλάσσιου Περάσματος στην Αρκτική.

[19] Η γερμανικής προέλευσης λέξη diktat μεταφράζεται στα ελληνικά ως «καθ’ υπαγόρευση» ή «εξαναγκασμός». Η λέξη diktat καθιερώθηκε διεθνώς στην πολιτική ορολογία μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς για να περιγράψουν τη Συνθήκη των Βερσαλλιών (1919), την οποία θεωρούσαν μια «υπαγορευμένη ειρήνη» (Versailles Diktat), καθώς αναγκάστηκαν να την υπογράψουν υπό την απειλή εισβολής, χωρίς να τους επιτραπεί να διαπραγματευτούν τους όρους. Έκτοτε, χρησιμοποιείται πάντα για να δηλώσει μια κατάσταση ή μια πολιτική απόφαση που επιβάλλεται με το ζόρι.
Στη σύγχρονη ρωσική πολιτική ρητορική, ο όρος diktat (υπαγόρευση/εξαναγκασμός) χρησιμοποιείται πολύ συχνά, σχεδόν στερεοτυπικά, για να περιγράψει την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ και των συμμάχων τους. Η Ρωσική πολιτική ηγεσία χρησιμοποιεί τη λέξη για να καταγγείλει τον «μονοπολικό κόσμο», υποστηρίζοντας ότι η Δύση δεν κάνει διάλογο αλλά επιβάλλει αυθαίρετα τη θέλησή της.
Ο Πούτιν χρησιμοποιεί τη λέξη diktat για να πειράξει τον Λουκιάνοφ, ταυτίζοντας χιουμοριστικά τον αυστηρό έλεγχο που ασκεί ο συντονιστής στο πάνελ με τον δυτικό εξαναγκασμό.
Ο σαρκασμός και το αλληλοπείραγμα μεταξύ Πούτιν και Λουκιάνοφ αποτελεί συστατικό στοιχείο της σχέσης τους, καθώς οι δυο τους γνωρίζονται καλά και συνεργάζονται για πάρα πολλά χρόνια κι έχει καταστεί παραδοσιακό κομμάτι των ετήσιων συνεδριάσεων της Λέσχης Βαλντάι. Το παρατηρούμε άλλωστε καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης.

[20] Οι Διασκέψεις Πάγκουος (Pugwash Conferences on Science and World Affairs) είναι ένας διεθνής οργανισμός που ιδρύθηκε το 1957 στον Καναδά, στη βάση του Μανιφέστου Ράσελ – Αϊνστάιν. Συγκεντρώνει επιστήμονες και δημόσια πρόσωπα με σκοπό τη μείωση του κινδύνου ένοπλων συγκρούσεων και την αναζήτηση λύσεων για τον πυρηνικό αφοπλισμό. Το 1995, ο οργανισμός τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης.

[21] Η New START (Strategic Arms Reduction Treaty – Συμφωνία Στρατηγικής Μείωσης των Πυρηνικών Όπλων) ήταν η τελευταία εναπομείνασα διμερής συνθήκη για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων, των ΗΠΑ και της Ρωσίας. Έθετε ανώτατο όριο 1.550 αναπτυγμένων στρατηγικών πυρηνικών κεφαλών για κάθε πλευρά. Υπογράφηκε στις 8 Απριλίου 2010 στην Πράγα από τον τότε Πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα και τον τότε Πρόεδρο της Ρωσίας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ. Η συνθήκη παρατάθηκε το 2021, μέχρι το 2026.
Τον Σεπτέμβριο του 2025, ο Βλαντίμιρ Πούτιν πρότεινε επίσημα τη μονομερή συνέχιση της τήρησης των κεντρικών ποσοτικών ορίων της συνθήκης για έναν χρόνο μετά τη λήξη της, υπό τον όρο ότι θα έπρατταν το ίδιο και οι ΗΠΑ. Η Ουάσιγκτον (υπό τον Ντόναλντ Τραμπ) δεν ανταποκρίθηκε θετικά στην πρόταση για επίσημη παράταση, ζητώντας μια νέα, εκσυγχρονισμένη συμφωνία που θα περιλαμβάνει υποχρεωτικά και την Κίνα. Η συνθήκη έληξε οριστικά στις 5 Φεβρουαρίου 2026. Καθώς βρισκόμαστε στον Οκτώβριο του 2026, η New START ανήκει πλέον στο παρελθόν, σηματοδοτώντας την πρώτη φορά μετά από δεκαετίες που δεν υπάρχει σε ισχύ κανένα νομικό πλαίσιο περιορισμού των πυρηνικών οπλοστασίων.

[22] Εννοεί τη New START, καθώς ήταν η τρίτη μετά τις START-1 και START-2 που είχε υπογράψει πριν η ΕΣΣΔ με τις ΗΠΑ.

[23] Ο Βλαντίμιρ Πούτιν χρησιμοποιεί μια παροιμιώδη ρωσική έκφραση: «На нет и суда нет». Η κατά λέξη μετάφραση της έκφρασης αυτής είναι: «Αν δεν υπάρχει, δεν υπάρχει και δίκη (δικαστήριο)». Προέρχεται από την παλιά ρωσική νομική ορολογία. Σήμαινε ότι αν δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία, αντικείμενο κλοπής ή κατηγορούμενος, το δικαστήριο δεν μπορεί να ασκήσει δίωξη. Σήμερα χρησιμοποιείται όταν κάποιος ζητάει κάτι, εισπράττει άρνηση ή αδιαφορία και το αποδέχεται φιλοσοφημένα, εννοώντας: «Αφού δεν θέλουν, εντάξει, πάμε παρακάτω».

[24] Ως εξωτερική διοίκηση, εννοεί την κρατική διοίκηση (δηλαδή έξω από το ενδοεταιρικό περιβάλλον τους).

[25] Η ρωσική έκφραση «кирпичик за кирпичиком» μεταφράζεται κυριολεκτικά ως «τουβλάκι το τουβλάκι» (το кирпичик είναι υποκοριστικό του кирпич που σημαίνει τούβλο). Ο Βλαντίμιρ Πούτιν κάνει εδώ λογοπαίγνιο με το αρκτικόλεξο των BRICS, το οποίο ως αγγλική λέξη σημαίνει «τούβλα». Ο όρος BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική) επιλέχθηκε αρχικά ως ακρωνύμιο επειδή η προφορά του συμπίπτει ακριβώς με τα «τούβλα», συμβολίζοντας τα «δομικά στοιχεία» της παγκόσμιας οικονομίας.

[26] Το Ankara Institute  είναι μια δεξαμενή σκέψης με έδρα την Άγκυρα της Τουρκίας. Εστιάζει στην ανάλυση των γεωπολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών εξελίξεων στην Τουρκία, την Ευρασία και τη Μέση Ανατολή. Η ηγετική ομάδα του ινστιτούτου —όπως ο Διευθυντής Χατέμ Έτε και οι Ερευνητικοί Διευθυντές Τάχα Οζχάν και Αντνάν Μπογιούκαρα— αποτελείται από ακαδημαϊκούς και πρώην βουλευτές που στο παρελθόν είχαν διατελέσει ανώτεροι σύμβουλοι του Ερντογάν και υπουργών του. Το Ινστιτούτο έχει την τάση του Ερντογάν: Από τη μία πλευρά, συνεργάζεται στενά με μεγάλα ευρωπαϊκά και δυτικά ιδρύματα (είναι εταίρος του αμερικανικού δικτύου Center for Applied Turkey Studies – CATS, συνεργάζεται με το βρετανικό Chatham House και το γερμανικό Körber-Stiftung) και από την άλλη, διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με την Ευρασία, συνδιοργανώνοντας συνέδρια με τη ρωσική Λέσχη Βαλντάι.

[27] Το Προεδρικό Εκτελεστικό Γραφείο (ρωσικά: Администрация Президента, γνωστό στην πολιτική ορολογία και ως «Διοίκηση του Προέδρου» ή «Γραφείο του Κρεμλίνου») είναι ουσιαστικά ένας κρατικός οργανισμός που υποστηρίζει τον Βλαντίμιρ Πούτιν στο έργο του. Δεν πρόκειται για μια γραμματεία με κάποιους υπαλλήλους, αλλά για έναν πανίσχυρο θεσμό που απασχολεί χιλιάδες κορυφαίους συμβούλους, αναλυτές, επιστήμονες και τεχνοκράτες.
Ο Πούτιν κάνει λογοπαίγνιο για να δείξει ότι ο ίδιος δεν χρειάζεται να κάθεται στον υπολογιστή και να πληκτρολογεί σε Chatbots (όπως το ChatGPT), καθώς έχει στη διάθεσή του έναν ολόκληρο «στρατό» από ανθρώπους που χρησιμοποιούν τις πιο προηγμένες τεχνολογίες, αναλύουν και φιλτράρουν τις πληροφορίες και του παραδίδουν έτοιμες, κορυφαίες αναλύσεις.

[28] Λατινικός όρος που σημαίνει τρόπος συμβίωσης.

[29] Αναφέρεται στον βομβαρδισμό της Γιουγκοσλαβίας από το ΝΑΤΟ, το 1999.

[30] Ο Βλαντίμιρ Πούτιν αναφέρεται στην ικανότητα κατασκευής εμπορικών πλοίων τεράστιου εκτοπίσματος και υψηλής τεχνολογίας πάγου, κάτι που η ΕΣΣΔ δεν μπορούσε να κάνει. Η Σοβιετική Ένωση διέθετε κορυφαία ναυπηγεία για πολεμικά σκάφη και υποβρύχια. Ωστόσο, όταν χρειαζόταν μεγάλα εμπορικά δεξαμενόπλοια (όπως τα τύπου Aframax) ή εξειδικευμένα πλοία μεταφοράς φορτίου, βασιζόταν σε ναυπηγήσεις στο εξωτερικό (κυρίως στη Φινλανδία, τη Γιουγκοσλαβία, την Πολωνία ή την Ιαπωνία). Δεν διέθετε εγχώριες υποδομές για τόσο μεγάλα πολιτικά σκάφη. Τώρα το γιγάντιο ναυπηγείο Ζβεζντά κατασκευάζει:
• Υπερδεξαμενόπλοια Aframax. Πλοία μεταφοράς αργού πετρελαίου εκτοπίσματος άνω των 110.000 τόνων, τα οποία μπορούν να πλέουν αυτόνομα μέσα σε πάγους.
• Παγκοσμίου κλάσης δεξαμενόπλοια LNG (Arc7). Γιγαντιαία πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου μήκους 300 μέτρων. Λειτουργούν ταυτόχρονα ως δεξαμενόπλοια και παγοθραυστικά, σπάζοντας μόνα τους πάγο πάχους έως και 2 μέτρων για να διασχίζουν την Αρκτική.
• Πυρηνοκίνητα Παγοθραυστικά «Leader» (Project 10510). Στο ναυπηγείο αυτό κατασκευάζεται το Ροσίγια (Ρωσία), το ισχυρότερο πυρηνικό παγοθραυστικό στον κόσμο (120 MW), σχεδιασμένο να ανοίγει δρόμο στην Αρκτική ακόμη και τον χειμώνα.

[31] Το Κοσμοδρόμιο Βοστότσνι (ρωσικά: Космодром Восточный, που σημαίνει «Ανατολικό») αποτελεί το πιο σύγχρονο, φιλόδοξο και στρατηγικό έργο της Ρωσίας στον τομέα της διαστημικής βιομηχανίας για τον 21ο αιώνα. Βρίσκεται στην Περιφέρεια Αμούρ στην Άπω Ανατολή, κοντά στα σύνορα με την Κίνα και περίπου 1.500 χιλιόμετρα βόρεια του Βλαδιβοστόκ.
Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, το ιστορικό κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ (από όπου πέταξε ο Γιούρι Γκαγκάριν) βρέθηκε εκτός ρωσικού εδάφους, στην επικράτεια του Καζακστάν. Η Ρωσία αναγκάζεται έκτοτε να καταβάλλει ένα πολύ υψηλό ετήσιο μίσθωμα (περίπου 115 εκατομμύρια δολάρια) στην κυβέρνηση του Καζακστάν για να το χρησιμοποιεί. Η κατασκευή του Βοστότσνι ξεκίνησε το 2011-2012 με κύριο στόχο να αποκτήσει η Ρωσία πλήρη, κυρίαρχη και ανεξάρτητη πρόσβαση στο διάστημα από το δικό της, εθνικό έδαφος για τις πολιτικές και επανδρωμένες αποστολές της.
Όπως αναφέρει ο Πούτιν, «μια πόλη έχει αναπτυχθεί δίπλα του». Πρόκειται για την κλειστή πόλη Τσιολκόφσκι (πρώην Ουγκλεγκόρσκ), η οποία μετονομάστηκε έτσι προς τιμήν του Κονσταντίν Τσιολκόφσκι (1857-1935), του πατέρα της ρωσικής πυραυλικής επιστήμης. Είναι μια ολοκαίνουργια, πρότυπη «διαστημική πόλη» (space city) που χτίστηκε από το μηδέν μέσα στην τάιγκα για να στεγάσει τους χιλιάδες επιστήμονες, μηχανικούς, κοσμοναύτες και τις οικογένειές τους που εργάζονται στο συγκρότημα.
Το Βοστότσνι πραγματοποίησε την πρώτη του ιστορική εκτόξευση με πύραυλο Σογιούζ-2.1a τον Απρίλιο του 2016. Έκτοτε, λειτουργεί σταθερά αυξάνοντας τον ρυθμό των αποστολών του.
• Οι Πύραυλοι Ανγκάρα: Το μεγάλο στοίχημα του κοσμοδρομίου είναι η νέα γενιά βαρέων πυραύλων Ανγκάρα-A5, οι οποίοι χρησιμοποιούν φιλικά προς το περιβάλλον καύσιμα (κηροζίνη και υγρό οξυγόνο) σε αντίθεση με τα εξαιρετικά τοξικά καύσιμα των παλαιότερων σοβιετικών πυραύλων Πρότον.
• Ολοκλήρωση των Έργων (2026): Η Ροσκόσμος έχει θέσει ως προτεραιότητα την πλήρη ολοκλήρωση της δεύτερης φάσης της κατασκευής του κοσμοδρομίου. Μέσα στο 2026, οι υποδομές επεκτείνονται, η νέα πλατφόρμα εκτόξευσης για τους Ανγκάρα έχει τεθεί σε λειτουργία, ενώ κατασκευάζεται και ένα νέο αεροδρόμιο για τη μεταφορά των διαστημικών φορτίων και των πληρωμάτων.
Ο πρώτος διεθνής επισκέπτης του Κοσμοδρομίου ήταν ο ηγέτης της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν.

[32] Φυσικά όλος ο διάλογος γύρω από τη σιβηριανή τίγρη εξελίσσεται σε ένα ‘τρολάρισμα’. Ο Σαολέι ερμηνεύει το περιστατικό με την τίγρη ως ‘καλή διάθεση εκ μέρους της’, ο Πούτιν ψιλοειρωνεύεται ‘μάλλον θα είχε ενημερωθεί…’ και το τρολάρισμα συνεχίζεται μεταξύ Πούτιν – Λουκιάνοφ. Πάντως, για την αποκατάσταση της επιστημονικής και βιολογικής αλήθειας στο θέμα της τίγρης: ο Φ. Λουκιάνοφ, ως γνήσιος γατόφιλος, παρεμβαίνει ορθά. Τα αιλουροειδή όταν κουνούν την ουρά τους, μόνο καλή διάθεση δεν έχουν. Σημαίνει εκνευρισμό, αίσθημα απειλής και ζυγίζουν την κατάσταση για το αν θα επιτεθούν ή όχι. Καλό θα ήταν ο Β. Πούτιν να μην «ρωτήσει» την τίγρη…

[33] Όταν ο Βλαντίμιρ Πούτιν αναφέρεται στους «βασικούς τομείς της ρωσικής οικονομίας», εννοεί το σύμπλεγμα των κλάδων που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της εγχώριας παραγωγής και κυρίως την βαριά βιομηχανία (με την ορθή οικονομική της έννοια, δηλαδή την παραγωγή μηχανημάτων, μέσων και πηγών για την εν γένει παραγωγή κι όχι, όπως εδώ, που βαφτίζουν «βαριά βιομηχανία» τον τουρισμό…). Συγκεκριμένα, αναφέρεται στην εξορυκτική βιομηχανία (ενέργεια και πρώτες ύλες), τη μεταλλουργία και τη χημική βιομηχανία, την βαριά μηχανοκατασκευή και την αυτοκινητοβιομηχανία (από τρακτέρ ως τανκς), την αμυντική βιομηχανία και τον αγροτικό τομέα (30% του Ρωσικού ΑΕΠ).

[34] Το εβδομαδιαίο ελβετικό περιοδικό/εφημερίδα Die Weltwoche (Η Παγκόσμια Εβδομάδα) πρωτοεκδόθηκε το 1933 από τους Καρλ φον Σούμαχερ και Μάνουελ Γκάσερ. Αρχικά, το έντυπο είχε ένα αστικό, έντονα αντικομμουνιστικό και φιλικό προς τη Γερμανία προφίλ. Πολύ σύντομα, η στάση του άλλαξε ριζικά το 1935, όταν συνειδητοποιήθηκε η ολοκληρωτική φύση του Γ΄Ράιχ. Η Die Weltwoche μετατράπηκε σε ένα διεθνές καταφύγιο ελεύθερης έκφρασης, φιλοξενώντας άρθρα από σπουδαίους Γερμανούς διανοούμενους και συγγραφείς που είχαν εξοριστεί ή κυνηγηθεί από το ναζιστικό καθεστώς (όπως ο Τόμας Μαν, ο Χέρμαν Εσσε και ο Γκόλο Μαν). Μάλιστα, ο ιδρυτής της, Καρλ φον Σούμαχερ, έγινε γνωστός κατά τη διάρκεια του πολέμου για τις αναλύσεις του, στις οποίες είχε προβλέψει με ακρίβεια και από πολύ νωρίς τη στρατιωτική ήττα της ναζιστικής Γερμανίας. Μεταπολεμικά και για δεκαετίες αποτελούσε ένα κεντρώο ή ελαφρώς φιλελεύθερο έντυπο, με κοσμοπολίτικο προφίλ, γνωστό για τις πολιτιστικές και πολιτικές του αναλύσεις.
Η ταυτότητα του περιοδικού άλλαξε όταν ανέλαβε την αρχισυνταξία (και αργότερα την ιδιοκτησία) ο Ροζέ Κόπελ. Ο Κόπελ, ο οποίος υπήρξε και εκλεγμένος βουλευτής με το δεξιό Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα (SVP) από το 2015 έως το 2023, μετέτρεψε τη Weltwoche σε μια μαχητική πλατφόρμα «αντισυστημικών» απόψεων, αυτές που τα κυρίαρχα ΜΜΕ αποκαλούν ‘εθνικιστικές’ και ‘ακροδεξιές’ και προσωπικά θα αποκαλούσα αντιφατικές λαϊκές δεξιές, φαινόμενο διαδεδομένο πλέον σε όλη την ΕΕ και τις ΗΠΑ, λόγω της απελπισίας και της μη ύπαρξης πολιτικής έκφρασης για την εργαζόμενη πλειοψηφία -που φυσικά δεν μπορεί να αναλυθεί εδώ και δεν χωρά στο παλιό πλαίσιο αριστερά-δεξιά. Σε γενικές γραμμές, η εφημερίδα έχει φιλελεύθερες απόψεις για την οικονομία, τάσσεται αναφανδόν κατά οποιασδήποτε σχέσης με την ΕΕ και μάχεται για την απόλυτη διατήρηση της παραδοσιακής ελβετικής ουδετερότητας και ειδικά απέναντι στη Ρωσία.
Υποστηρίζει ότι η Ελβετία «πρόδωσε» την ιστορική της ουδετερότητα ευθυγραμμιζόμενη με τις κυρώσεις της ΕΕ. Η στάση αυτή έχει ενοχλήσει τόσο πολύ, ώστε η ‘πρόμαχος της δημοκρατίας και των ελευθεριών’ Κομισιόν να συζητά ακόμα και την επιβολή προσωπικών κυρώσεων στον Κόπελ και περιορισμών μετακίνησης -δηλαδή, όπως ακριβώς έκαναν στον άλλο Ελβετό, στρατηγό και στρατιωτικό θεωρητικό, τον Ζακ Μπο (Jacques Beaud).
Αξίζει να σημειώσουμε ότι η Die Weltwoche έχει σημαντικό κοινό, η εφημερίδα πουλά εβδομαδιαία 36.000 με 39.000 αντίτυπα ανά τεύχος, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ελβετικού οργανισμού ελέγχου κυκλοφορίας WEMF. Η ιστοσελίδα και η εφαρμογή της καταγράφουν ρεκόρ επισκεψιμότητας, ξεπερνώντας τους 1,6 εκατομμύριο μοναδικούς χρήστες τον μήνα. Το κανάλι του περιοδικού στο YouTube γνωρίζει τεράστια άνθιση, έχοντας ξεπεράσει τους 386.000 συνδρομητές. Η καθημερινή εκπομπή του Ροζέ Κόπελ, το «Weltwoche Daily», αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή ενημερωτικά βίντεο-podcast στον γερμανόφωνο χώρο, με εβδομαδιαία απήχηση που προσεγγίζει τα 5 εκατομμύρια άτομα (σε Ελβετία, Γερμανία και Αυστρία). Κι έτσι, το περιοδικό λάνσαρε και ειδική ψηφιακή έκδοση για τη Γερμανία (Deutschland-Ausgabe).

[35] Το Συνέδριο της Βιέννης (Σεπτέμβριος 1814 – Ιούνιος 1815) είχε σαν βασικό στόχο την αποκατάσταση του «παλαιού καθεστώτος» (Ancien Régime) της απόλυτης μοναρχίας και τον ανασχεδιασμό του γεωπολιτικού χάρτη της Ευρώπης, μετά τις ανατροπές που επέφερε η Γαλλική Επανάσταση (1789) και οι Ναπολεόντιοι Πόλεμοι. Οι νικήτριες Μεγάλες Δυνάμεις (Αυστρία, Ρωσία, Πρωσία, Μεγάλη Βρετανία) επεδίωκαν:  Να δημιουργήσουν μια σταθερή ισορροπία ισχύος στην Ευρώπη, ώστε καμία χώρα (κυρίως η Γαλλία) να μην μπορεί να κυριαρχήσει ξανά. Να επαναφέρουν τις βασιλικές δυναστείες που είχε ανατρέψει ο Ναπολέων (Παλινόρθωση). Να καταπνίξουν τα νέα εθνικά και φιλελεύθερα κινήματα που είχαν αρχίσει να γεννιούνται. Για αυτό και μετά ίδρυσαν και το όργανο επιβολής των αποφάσεών τους, τη γνωστή σε όλους Ιερά Συμμαχία. Αξίζει να σημειωθεί ότι η τελική φάση των εργασιών του Συνεδρίου εξελισσόταν ταυτόχρονα με την Επιστροφή του Ναπολέοντα από την Έλβα και ολοκληρώθηκε 9 μόλις μέρες πριν την μάχη στο Βατερλώ (18 Ιουνίου 2015) και την οριστική ήττα του Ναπολέοντα.
Ως προς την ουδετερότητα της Ελβετίας: Η Ρωσική Αυτοκρατορία, με τον Τσάρο Αλέξανδρο Α΄, πρωτοστάτησε και στήριξε σθεναρά την «διαρκή ουδετερότητα» της Ελβετίας στο Συνέδριο της Βιέννης, για δύο βασικούς γεωπολιτικούς και στρατηγικούς λόγους:
1. Δημιουργία μιας «ουδέτερης ζώνης» (Buffer Zone) στην Κεντρική Ευρώπη. Μετά την ήττα του Ναπολέοντα, οι Μεγάλες Δυνάμεις ήθελαν να ανασχέσουν τυχόν μελλοντική γαλλική επέκταση και να εξασφαλίσουν μια ισορροπία ισχύος στην Ευρώπη. Μια ανεξάρτητη και μόνιμα ουδέτερη Ελβετία λειτουργούσε ως ένα γεωγραφικό ανάχωμα ανάμεσα στη Γαλλία και την Αυστριακή Αυτοκρατορία. Αυτό εμπόδιζε τις μεγάλες δυνάμεις της κεντρικής Ευρώπης να χρησιμοποιούν τα ελβετικά εδάφη και τα στρατηγικά περάσματα των Άλπεων για να επιτίθενται η μία στην άλλη.
2. Αποτροπή της αυστριακής κυριαρχίας στα ελβετικά εδάφη. Η Αυστρία (με τον Κλέμενς φον Μέτερνιχ) επιθυμούσε τη διάλυση της ελβετικής συνομοσπονδίας, τον διαμελισμό της ή την επαναφορά της σε ένα καθεστώς απόλυτα ελεγχόμενο από την αυστριακή επιρροή. Η Ρωσία αντιτάχθηκε σθεναρά στα αυστριακά σχέδια. Ο Τσάρος Αλέξανδρος Α΄δεν ήθελε να δει την Αυστρία να ισχυροποιείται υπερβολικά στην καρδιά της Ευρώπης, γι’ αυτό επέμεινε να μείνει η Ελβετία ανέπαφη, ενωμένη (με 19 τότε καντόνια) και εθνικά κυρίαρχη.
Ο ρόλος της Ρωσίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τον Ιωάννη Καποδίστρια, τον οποίο ο Τσάρος Αλέξανδρος Α΄είχε διορίσει ως έκτακτο απεσταλμένο και επικεφαλής της ρωσικής διπλωματικής αποστολής στην Ελβετία (1813–1814). Ο Καποδίστριας πίστευε βαθιά ότι η εσωτερική ενότητα και η διεθνής ουδετερότητα της Ελβετίας ήταν ο μόνος τρόπος για να επιβιώσει η χώρα από τις ξένες επεμβάσεις. Συνέβαλε καθοριστικά στη συμφιλίωση των ελβετικών καντονιών, στη διαμόρφωση του νέου ομοσπονδιακού τους συντάγματος και, χάρη στην τεράστια επιρροή του στον Τσάρο, κατάφερε να περάσει τη θέση για τη «μόνιμη και εγγυημένη ουδετερότητα» της Ελβετίας στο τελικό κείμενο του Συνεδρίου της Βιέννης. Όπως αναφέρεται και στα ιστορικά αρχεία, χωρίς τη ρωσική επιμονή και τη διπλωματική ευφυΐα του Καποδίστρια, η Ελβετία —η οποία βρισκόταν τότε στα πρόθυρα εμφυλίου πολέμου και διάλυσης— πολύ πιθανόν να μην είχε επιβιώσει ως ενιαίο κράτος.

Πηγές: kremlin.ru, sovereignista.com