Ο Πόλεμος της Εφοδιαστικής Αλυσίδας. Μέρος Ι: Το Πετρέλαιο

Σημείωση της Μεταφράστριας: Από τον γνωστό μας Indrajit Samarajiva χωρίς καμία παρατήρηση ή σχόλιο, παρά μόνο: Πρέπει να διαβαστεί οπωσδήποτε.

του Indrajit Samarajiva
μετάφραση: Φλώρα Παπαδέδε

Indi.ca, 24/08/2026

Όπως λέει το παλιό ρητό για τον πόλεμο, οι ερασιτέχνες μιλούν για στρατηγική, οι επαγγελματίες μιλούν για εφοδιασμό. Αυτή η ανάρτηση θα ασχοληθεί με το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου (σας το λέω από τώρα: εξαντλείται) και η επόμενη με τον Εφεδρικό Στόλο Εθνικής Άμυνας (σας το λέω από τώρα: προσαράζει). Αλλά πρώτα, μερικά απαραίτητα στοιχεία για το γενικότερο πλαίσιο.

Βρισκόμαστε στον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο τουλάχιστον από το 2001. Πολλαπλές εισβολές; Μαζικές γενοκτονίες; Αυτός ο πόλεμος τα έχει όλα. Πέντε εκατομμύρια άνθρωποι, στην πλειονότητά τους Μουσουλμάνοι, ήταν ήδη νεκροί πριν από τη Γάζα και οι Λευκοί εισέβαλαν σε πολλές χώρες πριν από το Ιράν. Γίνεται πόλεμος σε όλο τον κόσμο από τότε που έστησαν οι ίδιοι το δικό τους Περλ Χάρμπορ[1] — πώς αλλιώς θέλετε να το αποκαλέσετε, εκτός αν το βλέπετε ρατσιστικά; Αυτό είναι σημαντικό, γιατί μας επιτρέπει να συνδέσουμε τα δύο μέτωπα στη Δυτική Ασία και να καταλάβουμε πραγματικά τι συμβαίνει.

Για ακόμα ευρύτερο πλαίσιο, ο Πρώτος και ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν συγκρούσεις εντός του ‘πρώτου’ κόσμου για την παγκόσμια κυριαρχία, ο Παγκόσμιος Πόλεμος Επίσης[2] (ο Ψυχρός Πόλεμος) ήταν ένας διαρκής αγώνας ενάντια στην ΕΣΣΔ (τον δεύτερο κόσμο) και ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος είναι η τελική μάχη (ινσάλλαχ)[3] για την ολοκληρωτική επαναποικιοποίηση του τρίτου κόσμου. Σε αυτό το σημείο βρισκόμαστε τώρα.

Η Αμερική δεν πολεμά μόνη της σε αυτόν τον πόλεμο, πρόκειται για μία ενιαία Λευκή Αυτοκρατορία. Δεν θα μπω στον κόπο να γράφω ‘Αμερική και Ευρώπη’ στην Ουκρανία ή ‘Αμερική και Ισραήλ’ στο Ιράν και την Παλαιστίνη, επειδή όλα αυτά είναι ένα και το αυτό. Και δεν θα μπω καν στον κόπο να διαφοροποιήσω ούτε τις ενέργειες μη-οντοτήτων, όπως η Σαουδική Αραβία και η Ιαπωνία. Προσωπικά, έχω υποστεί αποικιοκρατία από τους Πορτογάλους, τους Ολλανδούς, τους Βρετανούς και τώρα από την Αμερική μέσω του ΔΝΤ.[4] Για εμάς που βρισκόμαστε στον πάτο, ποια η διαφορά;

Συγγνώμη για τη μακροσκελή εισαγωγή, αλλά η απολευκαντική προσέγγιση της ιστορίας είναι σημαντική για να κατανοήσουμε το παρόν. Σήμερα δεν έχουμε μία «σύγκρουση» στην Παλαιστίνη, μία άλλη με τη Ρωσία και μία άλλη με την Κίνα. Όχι, έχουμε μια Λευκή Αυτοκρατορία που προσπαθεί ακόμα να κατακτήσει τον κόσμο και να υποτάξει (ή τουλάχιστον να διασπάσει) την Ασία μια για πάντα. Αν γνωρίζουμε τη στρατηγική τους (να κατακτήσουν τον κόσμο) και κατανοούμε την τακτική τους (γενοκτονική βία), τότε μπορούμε να περάσουμε σε αυτό που είναι πιο σημαντικό. Στην εφοδιαστική αλυσίδα. Ξεκινώντας από το πετρέλαιο.

Το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου (ΣΑΠ)

Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, όταν ανέλαβαν τα ηνία της Λευκής Αυτοκρατορίας, έγιναν ο μεγαλύτερος μεμονωμένος καταναλωτής πετρελαίου, εξασφαλίζοντας τεράστιες ποσότητες από τα παράπλευρα λάφυρα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη Δυτική Ασία. Ωστόσο, όταν έχασαν τον άμεσο έλεγχό τους με τα εμπάργκο πετρελαίου της δεκαετίας του 1970 και την Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράν, ‘μπήκε ο φόβος του Θεού’ στον Μεγάλο Σατανά. ‘Ποτέ ξανά’, ορκίστηκαν και αυτό μας βγάζει επιτέλους από την ιστορία και μας φέρνει στο παρόν. Αυτός είναι ο λόγος που δημιουργήθηκε το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου.

Όπως δήλωσε το GAO-Γραφείο Κυβερνητικής Λογοδοσίας τους (τον Μάιο του 2026), «Ο σκοπός του Στρατηγικού Αποθέματος Πετρελαίου είναι να παρέχει ενεργειακή ασφάλεια μέσω αποθεμάτων ανάγκης αργού πετρελαίου. Στον απόηχο των καταστροφικών διεθνών εμπάργκο της δεκαετίας του 1970 —μια εποχή που οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαρτώνταν σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές αργού πετρελαίου— το Κογκρέσο εξουσιοδότησε, το 1975, το Υπουργείο Ενέργειας να δημιουργήσει ένα απόθεμα, με στόχο τη μείωση των επιπτώσεων από σοβαρές διακοπές στον εφοδιασμό των πετρελαιοειδών». Σας θυμίζει κάτι; Διαβάσατε καν το απόσπασμα;

Το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου είναι… καλά, θα αφήσω τους ίδιους να το εξηγήσουν: «60 ενεργές σπηλιές αποθήκευσης που δημιουργήθηκαν με υδραυλική εξόρυξη μέσα σε φυσικούς υπόγειους θόλους άλατος, σε τέσσερις τοποθεσίες στα παράλια του Τέξας και της Λουϊζιάνα. Αυτές οι σπηλιές βρίσκονται χιλιάδες πόδια κάτω από το έδαφος και η πρόσβαση σε αυτές από την επιφάνεια γίνεται μέσω μίας έως τριών γεωτρήσεων έγχυσης και άντλησης ανά κοίλωμα. Το αργό πετρέλαιο απελευθερώνεται από το Στρατηγικό Απόθεμα εγχέοντας ακατέργαστο νερό (π.χ. γλυκό νερό από κοντινά ποτάμια ή λίμνες) στον πυθμένα της σπηλιάς —αυτό εκτοπίζει το αργό πετρέλαιο, το οποίο αντλείται προς τα έξω μέσω της γεώτρησης και στη συνέχεια διοχετεύεται σε αγωγούς».

Αυτές οι σπηλιές γέμισαν με εκατομμύρια (σε αξία) βαρέλια πετρελαίου, για να προστατεύσουν την Αυτοκρατορία από τις συνέπειες της δικής της κακής συμπεριφοράς. Και όταν τελικά προσπάθησαν να υποτάξουν (ή να διασπάσουν) το μόνο πλήρως ανεξάρτητο έθνος στη Δυτική Ασία, αυτές λειτούργησαν. Μέχρι στιγμής.

Στην αρχή του Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου, η Αυτοκρατορία συσσώρευε πετρέλαιο, καθώς μετατράπηκε σε καθαρό εξαγωγέα και έκλεβε από το Ιράκ, τη Συρία και τη Λιβύη. Αυτό ήταν (για τους κακούς) το καλό κομμάτι του Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου. Τα λάφυρα πριν από τα ερείπια, η άνοδος πριν από την πτώση. Από τότε όμως που άρχισαν να ανατρέπονται οι ισορροπίες στη Ρωσία και το Ιράν, αναγκάστηκαν να κάνουν αναλήψεις. Ας εστιάσουμε και ας προσέξουμε:

Πρώτα, το ‘Χάμπουργκερ Ράιχ’ ανέτρεψε την Ουκρανία το 2014 και την έστρεψε εναντίον της Ρωσίας δεκαετίες προτού η Ρωσία «εισβάλει» το 2022. Αυτό έθεσε μεγάλες ποσότητες πετρελαίου (ειδικά ντίζελ) εκτός αγοράς, κυρίως όταν η Αυτοκρατορία ανατίναξε τον αγωγό Nord Stream στην κατεχόμενη Γερμανία. Για να εκτονώσει αυτή την πίεση, την 1η Μαρτίου 2022, ο Υπουργός Ενέργειας δήλωσε:

Σήμερα, προήδρευσα σε μια έκτακτη υπουργική συνάντηση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες 30 χώρες-μέλη συμφώνησαν να απελευθερώσουν συλλογικά έναν αρχικό όγκο 60 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου. Αυτή η απόφαση αντικατοπτρίζει την κοινή μας δέσμευση για την αντιμετώπιση σημαντικών αναταραχών στην αγορά και τον εφοδιασμό, που σχετίζονται με τον πόλεμο του Προέδρου Πούτιν στην Ουκρανία.

Εδώ μπορείτε να δείτε πώς λειτουργεί η Λευκή Αυτοκρατορία. Κρύβεται πίσω από ακρωνύμια όπως ο ΔΟΕ ή το ΝΑΤΟ, χρησιμοποιώντας πολλά ονόματα άρα και κανένα. Αυτές οι χώρες-«μέλη» είναι, φυσικά, απλώς υποτελείς, κενοί τενεκέδες που κάνουν πολλή φασαρία (όλα είναι μία ενιαία Λευκή Αυτοκρατορία) και ο πόλεμος του «Πούτιν» στην Ουκρανία ήταν στην πραγματικότητα η τελευταία τους μετωπική πρόκληση (είναι ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος). Η μείωση των αποθεμάτων στο Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου «μετά» την Ουκρανία κατέληξε να είναι πολύ μεγαλύτερη από 30 εκατομμύρια βαρέλια (το μερίδιο των ΗΠΑ). Όπως αναφέρει η έκθεσή του Γραφείου Κυβερνητικής Λογοδοσίας (GAO) για το 2026, ήταν «180 εκατομμύρια βαρέλια — η μεγαλύτερη συνεχής άντληση στα χρονικά». Ή όπως θα έλεγε ο Χόμερ Σίμπσον,[5] η μεγαλύτερη συνεχής άντληση μέχρι στιγμής.

Ιράν

Η άλλη εκκρεμότητα του περασμένου αιώνα —πέρα από το να σπείρουν τον εμφύλιο πόλεμο στην ΕΣΣΔ— ήταν η εξόντωση του μόνου πλήρως ελεύθερου έθνους στη Δυτική Ασία, του Ιράν. Παρά το γεγονός ότι τα στρατηγικά αποθέματα της Αυτοκρατορίας βρίσκονταν σχεδόν στα χαμηλότερα επίπεδα από ποτέ, αποφάσισαν να ανοίξουν δύο μέτωπα ταυτόχρονα.

Όταν η Αυτοκρατορία επιτέθηκε στο Ιράν το 2026, το Ιράν απέκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, στραγγαλίζοντας αμέσως τον παγκόσμιο εφοδιασμό. Και όταν η Αυτοκρατορία επιτέθηκε στην Υεμένη, απέκοψε και την Ερυθρά Θάλασσα, δημιουργώντας αθροιστικά μια Κρίση του Σουέζ. Επιπλέον, το Πολεμικό Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών απέκλειε τον αποκλεισμό, όταν δεν υφίστατο ήττες από τις «τουαλέτες», τα «πλυντήρια» και τις ανταρσίες αυτοκτονίας. Σε αυτό το σημείο πρέπει να συμπεράνει κανείς ότι η Αυτοκρατορία επιθυμεί αυτές τις διαταραχές στον εφοδιασμό (για λόγους που θα συζητήσουμε). Όπως πρέπει πάντα να επαναλαμβάνει κανείς μπροστά σε μια αυτοκρατορία που δεν έχει όνομα και σε «συγκρούσεις» που συσκοτίζονται από πολλά ονόματα, POSIWID![6] Ο Σκοπός Ενός Συστήματος Είναι Αυτό Που Κάνει.

POSIWID

Η ανάλυση των γεγονότων από τα μέσα ενημέρωσης εξακολουθεί να ξεκινά από τη θέση ότι η Αμερική είναι μια πραγματική χώρα και ότι οι πολιτικοί της ηγέτες απλώς δεν είναι ολοκληρωτικά, γελοία διεφθαρμένοι. Αλλά μόλις εγκαταλείψεις αυτά τα προσχήματα, αυτό που πραγματικά συμβαίνει βγάζει απόλυτο νόημα. Η Αμερική ελέγχεται από στενά επιχειρηματικά συμφέροντα και αυτοί βγάζουν τρελά κέρδη από το πετρέλαιο, τα όπλα και την ίδια την αστάθεια. Ο κόσμος αναρωτιέται συνέχεια γιατί η Αμερική κάνει τόσο ανόητα πράγματα, αλλά ακολουθήστε το χρήμα. Το σύστημα λειτουργεί ακριβώς όπως σχεδιάστηκε (κατά την ίδρυσή του, μόνο άνδρες με περιουσία είχαν δικαίωμα ψήφου). Απλώς δεν έχει σχεδιαστεί για να βοηθά τους Αμερικανούς και ακόμη λιγότερο τον Κόσμο. POSIWID.

Η χειραγώγηση του εμπορίου πετρελαίου αποδείχθηκε εξαιρετικά κερδοφόρα για τις αμερικανικές πετρελαϊκές επιχειρήσεις, ό,τι κι αν αυτή προκαλεί στην υπόλοιπη πραγματική οικονομία. Σε αυτό το σημείο, η αμερικανική οικονομία δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα σχήμα πυραμίδας με κάρτες γραφικών.[7] Όλα είναι μια απάτη. Οι υψηλότερες τιμές για τις οποίες κλαίγονται τα μέσα ενημέρωσής τους, συνιστούν στην πραγματικότητα υψηλότερα κέρδη για τις ελίτ στις οποίες ανήκουν τα ίδια αυτά μέσα.

Οι Financial Times αναφέρουν ότι το αυξανόμενο κρακ του ντίζελ (το περιθώριο διύλισης)[8] είναι κάτι κακό, αλλά δεν είναι κακό για πολλούς αναγνώστες των FT, οι οποίοι είναι οι ίδιοι ‘ντίλερ’ αυτού του κρακ. Έχετέ το αυτό υπόψη σας καθώς διαβάζετε:

Η τιμή του ντίζελ στην αντλία —ο αιμοδότης της οικονομίας λόγω του ζωτικού του ρόλου στην κίνηση της βιομηχανίας και της γεωργίας— άγγιξε τα 5,47 δολάρια το γαλόνι την Τρίτη, πλησιάζοντας το ιστορικό υψηλό των 5,82 δολαρίων, καθώς οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη παρεμποδίζουν την παραγωγή και στραγγαλίζουν τον παγκόσμιο εφοδιασμό.

Οι τιμές έχουν σημειώσει άλμα 8% τον τελευταίο μήνα, ενώ η διαφορά μεταξύ του κόστους του ντίζελ και του αργού πετρελαίου, γνωστή ως «crack spread» (περιθώριο διύλισης), άγγιξε επίπεδα ρεκόρ τις τελευταίες ημέρες, σε μια ένδειξη του βαθέματος του εφοδιαστικού σοκ.

Οι FT υποκρίνονται ότι αυτοί οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη απλώς προέκυψαν, ενώ πρόκειται για πολέμους κατ’ επιλογήν. Και συμπεριφέρονται σαν να είναι ξεχωριστοί πόλεμοι, ενώ πρόκειται για μία ενιαία Λευκή Αυτοκρατορία σε τροχιά πολέμου. Η Αμερική είναι κυριολεκτικά απλώς ένα βενζινάδικο με πυρηνικά, όπως είχε κάποτε ‘κατηγορήσει-ομολογήσει’ εκείνος ο εγκληματίας πολέμου, ο Τζον Μακέιν[9] και μπλοκάρουν τον ανταγωνισμό. Αυτό που περιγράφουν οι FT εδώ ως πράγματα που απλώς συνέβησαν έχουν στην πραγματικότητα σχέση αιτίου και αιτιατού. Η Λευκή Αυτοκρατορία επιτέθηκε με σκοπό να εκτοξεύσει τα δικά της κέρδη. POSIWID. Η αύξηση 8% για τους πληβείους στην αντλία είναι το κέρδος κάποιου άλλου, συν το ότι μπορούν να τζογάρουν πάνω σε tweets χρησιμοποιώντας την εσωτερική πληροφόρηση. Μιλάμε για κολύμπι στο χρήμα — αν είσαι καρχαρίας.

Τα εύπιστα  λαγωνικά των ειδήσεων υποκρίνονται ότι αυτό είναι κακό, αλλά έλα τώρα, οι αναγνώστες των FT που πληρώνουν 75 δολάρια συνδρομή τον μήνα μπορούν να διαβάσουν ανάμεσα στις γραμμές. Η ανέχεια του ενός είναι το κέρδος του άλλου, αυτό είναι όλο κι όλο το καπιταλιστικό μοντέλο. Καπιταλισμός δεν σημαίνει να έχεις αγορές (ο κομμουνισμός έχει αγορές, οι αρχαίοι είχαν αγορές). Καπιταλισμός είναι να εξαναγκάζεις τα πάντα να γίνουν αγορά. Όπως ο κομμουνισμός, έτσι κι αυτός είναι μια κατεύθυνση, όχι ένας προορισμός. Στην προκειμένη περίπτωση, η Αυτοκρατορία ανάγκασε τους Ευρωπαίους να μπουν στις δικές της αγορές φυσικού αερίου, ανάγκασε τη Βενεζουέλα να μπει στις δικές της αγορές και δουλεύει τα διυλιστήριά της στο φουλ για να κερδίσει από το κλείσιμο του Ορμούζ. Μέσα ενημέρωσης όπως οι FT σάς δίνουν αυτές τις ειδήσεις χωρίς να κατονομάζουν τους υπαίτιους, επειδή αποτελούν μέρος του ίδιου κατασκευασμένου δράματος. Όπως συμβαίνει και με το πραγματικό κρακ, η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν είναι αγχωμένη με το κρακ του ντίζελ. Αυτοί το πουλάνε!

Περίμενε, Γιατί;

Μπορεί να σκέφτεστε: «μα γιατί να κάνει κάτι τέτοιο μια χώρα, είναι αυτοκτονικό» και εδώ είναι που σας διαφεύγει πάλι ένα κρίσιμο σημείο. Η Αμερική δεν είναι χώρα, είναι Λευκή Αυτοκρατορία και η Λευκή Αυτοκρατορία δεν διοικείται από ανθρώπους αλλά από εταιρείες. Από την Ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών[10] μέχρι την [Βρετανική] Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών[11] και αυτή τη σημερινή συμμορία απατεώνων, τίποτα δεν είναι προσωπικό, είναι καθαρά μπίζνες. Αποκαλώ τους πραγματικούς κυβερνήτες της Λευκής Αυτοκρατορίας «Εταιρική Τεχνητή Νοημοσύνη» (Corporate AI) επειδή είναι ακριβές. Οι εταιρείες καθοδηγούνται αλγοριθμικά με μόνο σκοπό να αυξάνουν τα κέρδη τους και είναι εντελώς αδιάφορες για τις πολιτικές ανησυχίες, εκτός αν χρησιμεύουν ως διαφημιστικά σλόγκαν. Και θα καταστρέψουν τα πάντα προκειμένου να μην έχουν ένα κακό οικονομικό τρίμηνο, καθώς είναι πολύ χαρούμενες να κάνουν μια «σκληρή επανεκκίνηση».[12] Πρέπει να σκέφτεστε όχι σαν κράτος, πράγμα που είναι ξεπερασμένο, αλλά σαν εταιρεία. Σαν ένας εταιρικός πειρατής, για την ακρίβεια.

Ποιο είναι λοιπόν το πραγματικό επιχειρηματικό μοντέλο της Λευκής Αυτοκρατορίας; Κοιτάξτε τα ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια (η «λευκή» λέξη για την ολιγαρχία). Όταν ένας πειρατής ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων (PE)[13] εξαγοράζει μια εταιρεία, δεν ενδιαφέρεται για τις πραγματικές ανάγκες της εταιρείας, των εργαζομένων της και σίγουρα όχι της κοινωνίας. Ενδιαφέρεται για το χρήμα. Έτσι, διογκώνει τα χρέη στο όνομα της εταιρείας, απολύει τους ανθρώπους που πραγματικά παράγουν έργο, ξεπουλάει τα περιουσιακά στοιχεία και βγάζει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κέρδος βραχυπρόθεσμα, προτού αφήσει την εταιρεία να πεθάνει και να προχωρήσει στην επόμενη. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η Λευκή Αυτοκρατορία. Ρωτήστε την Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ολλανδία και τώρα την Αμερική. Είναι το ίδιο παιχνίδι με διαφορετικές βιτρίνες.

Όπως ακριβώς μια εταιρεία ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων εξαγοράζει μια επιχείρηση για να ξεπουλήσει και να ρευστοποιήσει τα περιουσιακά της στοιχεία, έτσι και τα εταιρικά συμφέροντα που έχουν καταλάβει (ολοκληρωτικά) την κυβέρνηση των ΗΠΑ χρησιμοποιούν τον στρατό για να εκτοξεύσουν τα κέρδη τους και το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου ως ένα περιουσιακό στοιχείο προς άμεση πώληση για γρήγορο κέρδος. Όπως σε κάθε εταιρική λεηλασία μέσω εξαγοράς με ξένα κεφάλαια (leveraged buy-out),[14] η διαδικασία αυτή θα τους αποφέρει τρελά λεφτά και τελικά θα σκοτώσει τον ξενιστή, αλλά ποιος νοιάζεται; Η Εταιρική Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι άνθρωπος. Αυτό που συμβαίνει δεν είναι η αυτοκτονία της Αμερικής. Είναι η δολοφονία της.

Ο Αγώνας Δρόμου για το Άδειασμα του Στρατηγικού Αποθέματος Πετρελαίου

Η Λευκή Αυτοκρατορία προσπαθεί να κρατήσει ζωντανή την απάτη για να μπορεί να λεηλατεί, και το Ιράν προσπαθεί να την ξεσκεπάσει για να μπορέσει να επιβιώσει. Η Λευκή Αυτοκρατορία διαθέτει μια σημαντική ασπίδα προστασίας, οικοδομημένη στο Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου. Μπορούν να αποφύγουν τις συνέπειες ενός πετρελαϊκού σοκ τύπου δεκαετίας του 1970 (παρά το γεγονός ότι το τωρινό φυσικό σοκ είναι μεγαλύτερο) για όσο διάστημα διατηρούν το απόθεμα. Δεν μπορούν όμως να τις αποφεύγουν για πάντα αν το Ιράν οδηγήσει αυτά τα αποθέματα στην εξάντληση. Αυτή είναι η μάχη που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας. Και μπορείτε κυριολεκτικά να δείτε την Αυτοκρατορία να κάνει κρακ κάτω από την πίεση.

Να θυμάστε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αποθηκεύουν στο Στρατηγικό τους Απόθεμα αργό πετρέλαιο, όχι έτοιμα προϊόντα όπως το ντίζελ. Ακριβώς όπως διοχετεύουν αμερικανικά δολάρια στους βασικούς διαπραγματευτές της αγοράς[15] για να βγάζουν τοκογλυφικά κέρδη, έτσι διοχετεύουν και το αμερικανικό πετρέλαιο σε ιδιωτικά διυλιστήρια για να βγάζουν κρακ. Δηλαδή το περιθώριο κέρδους πάνω στα έτοιμα προϊόντα.

Το κέρδος ανά τρία βαρέλια πετρελαίου αποτελεί έναν σημαντικό δείκτη εδώ, ο οποίος ονομάζεται «Περιθώριο Διύλισης 3-2-1» (3-2-1 Crack Spread). Για κάθε τρία βαρέλια αργού πετρελαίου, παράγονται δύο βαρέλια βενζίνης (RB1) και ένα βαρέλι ντίζελ (HO1). Για να υπολογιστεί αυτό το περιθώριο, αφαιρείται το κόστος των τριών βαρελιών αργού (USOIL x3)[16] από τη συνολική αξία των παραγόμενων προϊόντων, δημιουργώντας έναν δείκτη που ονομάζεται «περιθώριο 3-2-1».

Σημειώστε ότι δεν αποτυπώνω γραφικά το περιθώριο εδώ ως έναν ενιαίο αριθμό, αλλά σας το δείχνω ως ένα πραγματικό εύρος (απόσταση), μεταξύ των εσόδων από ένα βαρέλι διυλισμένων προϊόντων (κόκκινο) σε σύγκριση με το κόστος ενός βαρελιού κρατικού αργού πετρελαίου (μαύρο). Το περιθώριο αυτό (το χάσμα τιμών) είναι διπλάσιο τώρα, πράγμα πρωτάκουστο. Σε μια εποχή που θα πίστευε κανείς ότι θα ενθάρρυναν την εξοικονόμηση πετρελαίου, η κυβέρνηση των ΗΠΑ ενθαρρύνει τη διύλισή του σαν να μην υπάρχει αύριο. Κάτι που αποτελεί αυτοεκπληρούμενη προφητεία, σωστά;

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ επιδοτεί τους πλούσιους (τους διυλιστές) και οι πλούσιοι φορολογούν τους φτωχούς (τα κορόιδα). Όπως με τον COVID, όπως με την Ουκρανία, όπως με τους δασμούς, οι Λευκοί ολιγάρχες χρησιμοποιούν κάθε κρίση απλώς για να αυξάνουν τις τιμές, καταβροχθίζοντας κάθε κρατική επιδότηση. Αυτό δεν είναι ένα «ουπς λάθος», ούτε κάποιο περίεργο φαινόμενο. Να θυμάστε, πάντα, το POSIWID. Το σύστημα λειτουργεί ακριβώς όπως σχεδιάστηκε (από τους ιδρυτές του). Οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι.

Να θυμάστε ότι κατά την ίδρυσή του, μόνο οι (Λευκοί άνδρες) ιδιοκτήτες περιουσίας είχαν δικαίωμα ψήφου και αυτή παραμένει μέχρι σήμερα η κυβερνώσα αρχή της Αμερικής. Το μόνο τους ενδιαφέρον είναι ο τόκος επί του κεφαλαίου.[17] Για ένα διάστημα, αυτό εξισορροπούνταν από ένα κάποιο ενδιαφέρον να μην σκοτώσουν την κότα με τα χρυσά αυγά, αλλά τώρα την έχουν βάλει στον φούρνο με το γκάζι στο φουλ.

Ας δούμε και το ντίζελ, χάριν ενός ακόμη διαγράμματος. Το κρακ διύλισης του ντίζελ («diesel crack spread») είναι ένας εντελώς τεχνητός δείκτης —δεν παίρνεις ένα βαρέλι ντίζελ από ένα βαρέλι πετρελαίου— αλλά παραμένει χρήσιμος για να καταλάβουμε ότι τα πάντα είναι γεμάτα κρακ.

Αυτό το περιθώριο κέρδους είναι πιο διευρυμένο από ποτέ και σχηματίζει ένα τεράστιο ρήγμα ανάμεσα στην πραγματική οικονομία (γεωργία, εξορύξεις, καθετί σημαντικό) και τη χρηματιστικοποιημένη οικονομία (γραμμές, διαγράμματα και ό,τι υπάρχει πάνω σε αυτά). Και πιστέψτε με, έρχεται σεισμός.

Η ύπαρξη ενός τόσο υψηλού κρακ αποτελεί στην πραγματικότητα τεράστιο κίνητρο για τη διύλιση όσο το δυνατόν μεγαλύτερου όγκου αργού πετρελαίου και το γρήγορο άδειασμα των αποθεμάτων. Ενώ σε μέρη όπως η Σρι Λάνκα και η Κίνα κάνουν αυτό που θα έκαναν οι λογικοί άνθρωποι, μειώνοντας τη χρήση εν μέσω συρρικνούμενων αποθεμάτων, οι Αμερικανοί στην πραγματικότητα αυξάνουν τη χρήση επειδή είναι ‘φτιαγμένοι’ από το δικό τους εμπόρευμα. Το να πουλάς κρατικό πετρέλαιο σε επιδοτούμενες τιμές στους κολλητούς σου, το μόνο που καταφέρνει είναι να τους ενθαρρύνει να διυλίζουν περισσότερο, επειδή τα κέρδη είναι εξωφρενικά μεγάλα. Και αυτό δεν γίνεται για χρήση από τους Αμερικανούς! Αυτό δεν έχει καμία σχέση με τον αμερικανικό λαό, ο οποίος αποτελεί από μόνος του μια καταραμένη κατηγορία από κορόιδα και χαμένους. Γίνεται απλώς για το χρήμα και για να βγάλουν όσο το δυνατόν περισσότερο.

Όπως γράφουν οι FT: «Τα αμερικανικά διυλιστήρια δουλεύουν στο φουλ σε μια προσπάθεια να καλύψουν το κενό, αποστέλλοντας ρεκόρ όγκους καυσίμων στις παγκόσμιες αγορές, κάτι που οι αναλυτές δήλωσαν ότι θα είναι δύσκολο να διατηρηθεί λόγω των μειούμενων αποθεμάτων». Οι FT παρουσιάζουν και πάλι την κατάσταση σαν ένα ‘ουπς, συμβαίνουν διάφορα πράγματα’, αλλά ο αμερικανικός στρατός βρίσκεται σε κάθε σκηνή εγκλήματος, κάνοντας αυτά τα πράγματα να συμβούν. Όχι, τίποτα από όλα αυτά δεν είναι συμπτωματικό. Αυτά η μαφία τα αποκαλεί “bust-out” (ξεζούμισμα και χρεοκοπία). Ή, όπως τα αποκαλεί η μαφία των ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων: εξαγορά με ξένα κεφάλαια (leveraged buyout).

Μια εξαγορά με ξένα κεφάλαια (LBO) είναι όταν αναλαμβάνεις τον έλεγχο μιας επιχείρησης και τη γδύνεις από τα περιουσιακά της στοιχεία για να βγάλεις γρήγορο χρήμα, με την έμφαση στο ‘γρήγορο’. Αυτή είναι μια LBO της αμερικανικής κυβέρνησης (οι εκλογές κοστίζουν μόνο λίγα δισεκατομμύρια) και ξεπουλάνε το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου και καθετί άλλο ως και τα πόμολα. Και το κάνουν όσο πιο γρήγορα γίνεται. Άρπαξε να φας και κλέψε να ‘χεις, και κάψε πετρέλαιο όσο ο κόσμος καίγεται.

Το Περίεργο με την Κίνα

Ας κάνω μια σύντομη παρένθεση για την Κίνα, επειδή κάνουν κάτι ασυνήθιστο. Αν η Κίνα προσπαθούσε να καταστρέψει την Αμερική όπως ισχυρίζεται η ίδια η Αμερική, θα μπορούσε απλώς να συνεχίσει να κινείται στους κανονικούς της ρυθμούς. Αν η Κίνα εισήγαγε, διύλιζε και κατανάλωνε τη συνήθη ποσότητα πετρελαίου της, η Αμερική θα είχε πιάσει ήδη πάτο στα αποθέματά της. Αλλά δεν το έκανε. Η Κίνα έχει μειώσει με κάποιον τρόπο τις εισαγωγές της κατά σχεδόν 50% χωρίς να πιέζεται ιδιαίτερα. Ήμουν πρόσφατα στην Κίνα και οι άνθρωποι είναι εντελώς χαλαροί. Δεν είναι όπως στη Σρι Λάνκα όπου έχουμε δελτίο στα καύσιμα, στην Κίνα δεν φαίνεται να τους επηρεάζει. Κάτι περίεργο συμβαίνει.

Σε ένα πρώτο επίπεδο, η Κίνα κάνει αυτό που θα περίμενε κανείς σε μια περίοδο ελλείψεων στον εφοδιασμό, καταναλώνει λιγότερο. Επίσης, αντλεί από τα εθνικά της αποθέματα για εθνικούς λόγους, καθώς για τέτοιες περιπτώσεις προορίζονται αυτά τα πράγματα. Και η Κίνα διαθέτει πολλά (άγνωστα) αποθέματα. Αποθήκευσε ρωσικό και ιρανικό πετρέλαιο όταν ήταν φτηνό, ενώ μπορεί να υποκαταστήσει 300 εκατομμύρια βαρέλια ‘πετρελαίου’ τον χρόνο (όπως έκανε το 2024) από άνθρακα. Οι ιμπεριαλιστικές πηγές διαφωνούν ως προς το πόσο αντλούν από τα αποθέματά τους, αλλά συμφωνούν ότι πρόκειται για έναν όγκο της τάξης των 1,2 δισεκατομμυρίων βαρελιών. Πιστεύω ότι είναι παραπάνω, αλλά ποιος ξέρει.

Η Κίνα διαθέτει τουλάχιστον 3 με 4 φορές μεγαλύτερα αποθέματα από την Αμερική, μεταβαίνει ταχύτατα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για πολλούς λόγους και δεν λεηλατεί το έθνος προς όφελος μιας τάξης παρασιτικών κερδοσκόπων. Έχουν κεντρικούς σχεδιαστές που φαίνεται να έχουν σχεδιάσει σοφά και να έχουν βάλει —για να χρησιμοποιήσω μια ωμή φράση— την Κίνα πρώτα. Είναι σαν την ιστορία με τον τζίτζικα και τον μέρμηγκα (όπου ο μέρμηγκας αποταμιεύει και ο τζίτζικας σπαταλά). Κατά κάποιον τρόπο, η Κίνα σώζει παρεμπιπτόντως την Αμερική, αλλά ίσως και να μην περιστρέφονται τα πάντα γύρω από την Αμερική.

Η Κίνα μπορεί επίσης να κάνει αυτό που οφείλει να κάνει μια υπερδύναμη, δηλαδή να χρησιμοποιεί την ισχύ της για να σταθεροποιήσει τον κόσμο. Αυτό βοηθά την Αμερική, αλλά μόνο στον βαθμό που η Αμερική αποτελεί απλώς ένα ακόμη μέρος αυτού του κόσμου (μια θέση στην οποία πρέπει να συνηθίσει).

Και πάλι, κανένας από τους εχθρούς της Αμερικής δεν επιθυμεί πραγματικά πόλεμο και ακόμη λιγότερο θέλουν να καταστρέψουν ολοσχερώς την αυτοκρατορία της. Όλοι μας ζούμε κατά κάποιον τρόπο μέσα στη Λευκή Αυτοκρατορία, ακόμη κι αν αυτό δεν είναι δίκαιο. Όλοι προσπαθούν συνεχώς να δώσουν στην Αμερική μια διέξοδο από την τρέλα της (ακόμη κι αν είναι τρέλα να περιμένει κανείς κάτι τέτοιο) και να ελέγξουν την κατεδάφιση της αυτοκρατορίας της όσο το δυνατόν περισσότερο. Ίσως αυτό ακριβώς να κάνει η Κίνα εδώ.

Η Κομμουνιστική Κίνα είναι μια Κομφουκιανή κυβέρνηση υπό αυτή την έννοια. Κυβερνά μέσω του γου-γουέι,[18] δηλαδή κυβερνά διά της μη κυβερνήσεως. Παίρνουν μια συμβολική θέση με μέτωπο προς τον [παγκόσμιο] Νότο και ελπίζουν ότι ο κόσμος θα ακολουθήσει το παράδειγμά τους. Ακόμη και οι ηλίθιοι, όπως οι Αμερικανοί, όσο ελάχιστα κι αν είναι αυτό εφικτό. Όπως αναφέρουν τα σχόλια για τον Κομφούκιο, «είναι πολύ πιο πιθανό το να κυβερνάς μέσω του γου-γουέι να αναφέρεται στο να κυβερνάς μέσω της Αρετής: ο ηγέτης τελειοποιείται ηθικά και, ως εκ τούτου, μεταμορφώνει αβίαστα τους πάντες γύρω του».

Το Ιράν ως Ιστορικός Πρωταγωνιστής

Μιμίδιο που ανάρτησε ο Γκαλιμπάφ

Το Ιράν, ωστόσο, δεν βρίσκεται στη θέση της Κίνας. Βρίσκεται στο Ιράν, δέχεται βομβαρδισμούς και αποκλεισμούς και πρέπει, το συντομότερο δυνατό, να επισπεύσει τις εξελίξεις. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου (και ο τελευταίος «τουιτεράς» που αντέχει ακόμα), Μ. Μπ. Γκαλιμπάφ, δήλωσε πρόσφατα: «Ήθελαν να τιμωρήσουν το Ιράν. Αντίθετα, τιμωρήθηκαν οι ίδιοι με τριψήφια τιμή πετρελαίου. Στρατηγική 10/10». Αυτό αποτελεί περισσότερο μια δήλωση προθέσεων παρά την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε, δυστυχώς. Το πετρέλαιο δεν έχει πιάσει τριψήφιο νούμερο (αν και το πλησιάζει), το Ιράν τιμωρείται (αν και είναι ενωμένο και ανθεκτικό) και το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου εξακολουθεί να λειτουργεί όπως προβλεπόταν. Ένα πετρελαϊκό σοκ τύπου δεκαετίας του 1970 εξακολουθεί να αποτρέπεται από αποφάσεις της δεκαετίας του 1970, μέχρι στιγμής. Ωστόσο, μια κραιπάλη με κρακ τύπου δεκαετίας του 1980 οδηγεί σε μια κατάρρευση τύπου 1991, ινσάλλαχ.

Το Ιράν συνεχίζει να δείχνει προς την πραγματική οικονομία και η Αμερική συνεχίζει να επιδεικνύει πόσο φτιαγμένη[19] είναι στο χρηματιστήριο. Αλλά η πραγματικότητα θα έχει τον τελευταίο λόγο (μπορεί να μηχανεύονται σχέδια, αλλά ο Θεός είναι ο καλύτερος σχεδιαστής, όπως λέει το Κοράνι). Τα Στενά του Ορμούζ δεν αποτελούν απλώς μια διακοπή στη ροή του πετρελαίου. Συνιστούν αποκλεισμό των λιπασμάτων, των πρώτων υλών, της ίδιας της πρώτης ύλης που τροφοδοτεί τη σύγχρονη κοινωνία. Για να το εξηγήσει αυτό, ο Γκαλιμπάφ δημοσίευσε μια εξίσωση τον Απρίλιο:

ΔO_BSOH > 0 ⇒ f(f(O)) > f(O)

Μπορείτε να το αποδώσετε αυτό στα ελληνικά ως: «Αν ένας αποκλεισμός του Ορμούζ ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου προς τα πάνω, τότε οι αλυσιδωτές παρενέργειες θα είναι ακόμη πιο σοβαρές από το αρχικό σοκ». Αυτό δεν είναι λάθος, απλώς παίρνει λίγο χρόνο για να εκδηλωθεί.

Η διαφορά στην τιμή του πετρελαίου (ΔO_BSOH) μετά τον αποκλεισμό του Ορμούζ είναι μεγαλύτερη από το μηδέν. Δηλαδή, η τιμή του πετρελαίου μετά τον αποκλεισμό (O_BSOH) έχει αυξηθεί πάνω από το μηδέν (0), αυτό είναι γνωστό. Και ως εκ τούτου συνεπάγεται (⇒) ότι οι δευτερογενείς επιπτώσεις (f(f(O))) είναι ήδη πιο καταστροφικές (>) από τις πρωτογενείς επιπτώσεις (f(O)).Η Αυτοκρατορία κατάφερε να συγκρατήσει το f(O), δηλαδή την τιμή του αργού πετρελαίου, αλλά όχι το f(f(O)), όπως το ντίζελ. Και κατάφεραν να καταστείλουν τις συνέπειες στον αυτοκρατορικό πυρήνα, αλλά όχι πια στην περιφέρεια. Το yen-carry trade^[20] στην ενεργειακά λιμοκτονούσα Ιαπωνία καταρρέει και η ενεργειακά λιμοκτονούσα φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) στην κατεχόμενη Κορέα έχει ήδη σκάσει. Και αυτοί οι λακέδες αποτελούν φέροντα στοιχεία του συστήματος — ολόκληρο το αυτοκρατορικό χρηματοπιστωτικό σύστημα κατεβάζει ρολά και (όπως γνωρίζει το Ιράν) αυτό είναι το μόνο που τους νοιάζει πραγματικά.

Ένας από τους μεγαλύτερους (αλλά και πάλι εικονικούς) δείκτες που θα προκαλέσει προβλήματα στην Αυτοκρατορία είναι τα επιτόκια των ομολόγων. Σημειώνουν άνοδο σε ολόκληρο τον πυρήνα (Γαλλία, Ιαπωνία, Γερμανία) και τα αμερικανικά επιτόκια αυξάνονται επίσης. Αυτό δεν σημαίνει τίποτα (μπορούν απλώς να τυπώσουν κι άλλο χρήμα) μέχρι τη στιγμή που θα σημάνει κάτι (πληθωρισμός). Είναι κυρίως θέμα ψυχολογίας. Όλοι οι αυλικοί εξακολουθούν να προσποιούνται ότι ο αυτοκράτορας φοράει ρούχα,[21] επειδή και οι ίδιοι κολυμπούν γυμνοί.[22] Κανείς δεν θέλει να είναι ο πρώτος που θα φωνάξει «ο αυτοκράτορας είναι γυμνός!», αλλά κανείς δεν θέλει να είναι και ο τελευταίος. Είναι ένα λεπτό παιχνίδι. Και το διακύβευμα ανεβαίνει αργά αλλά σταθερά.

Απλώς ρωτήστε τον Χέμινγουεϊ πώς έρχεται η χρεοκοπία. Είπε: «σταδιακά και μετά απότομα».[23] Οι πληρωμές για το χρέος φέτος ανέρχονται ήδη σε 1 τρισεκατομμύριο δολάρια, ο προϋπολογισμός του αμερικανικού στρατού είναι 1,5 τρισεκατομμύριο και στο τιμόνι βρίσκεται ένας προφανώς τρελός. Τα επιτόκια των αμερικανικών ομολόγων (δηλαδή, το πώς νιώθουν οι πλούσιοι απέναντι σε μια χώρα) σημειώνουν ήδη άνοδο και κάθε προσπάθεια του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών να τα πιέσει προς τα κάτω πέφτει στο κενό.

Όταν ο αποτυχημένος παραγιός του Σόρος, ο Σκοτ Μπέσεντ, προσπάθησε να τονώσει το ιαπωνικό γεν ξεπουλώντας ευρώ, αυτή η παρέμβαση άντεξε μια μέρα το πολύ και δεν μπόρεσε να περιορίσει τη χρηματοπιστωτική ‘μόλυνση’. Και όταν προσπάθησε να συγκρατήσει τις αποδόσεις των ομολόγων ανακοινώνοντας επαναγορές, αυτό κράτησε μόνο μερικές ώρες. Του έχουν απομείνει ακόμα μερικά κόλπα στο μανίκι αλλά η ισχύς τους είναι περιορισμένη. Η Αμερική έχει ήδη εκδώσει το μισό της χρέος μέσα στην τελευταία δεκαετία — πλέον το πράγμα καταντάει παράλογο.

Οι αγορές ομολόγων είναι μία από αυτές τις δευτερογενείς ή τριτογενείς επιπτώσεις για τις οποίες μιλούσε ο Γκαλιμπάφ. Οι επιπτώσεις αυτών των επιπτώσεων θα είναι υψηλότερα επιτόκια, υψηλότερα στεγαστικά δάνεια και κατά πάσα πιθανότητα, μια Μέγιστη Ύφεση[24] που έρχεται από καιρό. Το ερώτημα του ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων είναι το πότε, αλλά παίρνεις μηδέν αν στοιχηματίσεις στο ποτέ.

Το αστείο είναι ότι τόσο το Ιράν, όσο και η Ρωσία και η Κίνα —οι διακηρυγμένοι εχθροί της Αμερικής— προσπαθούν να αποφύγουν αυτή την κατάσταση. Προσπαθούν να δώσουν στην Αυτοκρατορία μια διέξοδο. Και ειλικρινά, αυτό είναι ευκολότερο από ό,τι κάνουν τώρα. Το μόνο που έχει να κάνει η Αμερική για να επιλύσει την κατάσταση στο Ορμούζ είναι να πάει σπίτι της. Το μόνο που έχει να κάνει για να επιλύσει την κατάσταση στην Ουκρανία είναι να πάει σπίτι της. Το μόνο που έχει να κάνει για να επιλύσει τον εμπορικό πόλεμο είναι να διεξάγει φυσιολογικά το εμπόριο. Αλλά όχι, προτιμούν να ανατινάξουν το δικό τους σπίτι παρά να εγκαταλείψουν έστω και λίγο την ιμπεριαλιστική τους ύπαρξη στο εξωτερικό. Έτσι πεθαίνουν οι αυτοκρατορίες, υποθέτω. Όπως εμφανίστηκαν, απλώς με λιγότερη επιτυχία.

Υποσημειώσεις της μεταφράστριας:

[1] Αναφέρεται στις επιθέσεις της Αλ Κάιντα στους δίδυμους πύργους στη Νέα Υόρκη στις 11/9/2001.

[2] Εδώ ο συγγραφέας κάνει ένα εξαιρετικά έξυπνο -αλλά δυστυχώς μη μεταφραζόμενο- λογοπαίγνιο με το World War Two (Παγκόσμιος Πόλεμος Δύο [Two – του]) και το World War Too (Παγκόσμιος Πόλεμος Επίσης [Too -του]), καθώς το Two και το Too είναι ομόηχες λέξεις.

[3] Η αραβική φράση «ινσάλλαχ» (Inshallah / إِنْ שׁاءَ ٱللَّٰهُ) σημαίνει κυριολεκτικά «αν θέλει ο Θεός» ή «πρώτα ο Θεός». Χρησιμοποιείται ευρέως στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο, αλλά και σε άλλες γλώσσες (όπως τα τουρκικά), όταν κάποιος αναφέρεται σε ένα μελλοντικό γεγονός. Λέγεται κυρίως ως ευχή για να πάνε όλα καλά, αντίστοιχα με το δικό μας «μακάρι» ή «με τη βοήθεια του Θεού».

[4] Η Σρι Λάνκα (γνωστή παλαιότερα ως Κεϋλάνη) από την οποία κατάγεται και ζει ο συντάκτης υπέστη αποικιοκρατικό καθεστώς από τρεις ευρωπαϊκές αποικιοκρατικές δυνάμεις: Πορτογάλους, Ολλανδούς και Βρετανούς, από το 1505 έως την ανεξαρτησία της το 1948. Οι περίοδοι κυριαρχίας τους ήταν οι εξής:
1. Πορτογαλική Κυριαρχία (1505 – 1658): Έλεγχαν κυρίως τις παράκτιες περιοχές και τα λιμάνια του νησιού, καθώς και το Βόρειο Βασίλειο της Τζάφνα. Δεν κατάφεραν ποτέ να υποτάξουν το ανεξάρτητο εγχώριο Βασίλειο του Κάντυ στο ορεινό εσωτερικό. Εισήγαγαν τον Ρωμαιοκαθολικισμό και έλεγχαν το εμπόριο κανέλας.
2. Ολλανδική Κυριαρχία (1658 – 1796): Όπως και οι Πορτογάλοι, οι Ολλανδοί (μέσω της Ολλανδικής Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών – VOC) κατέλαβαν τις παράκτιες ζώνες εκδιώκοντας τους Πορτογάλους. Το Βασίλειο του Κάντυ παρέμεινε ανεξάρτητο στο εσωτερικό. Έλεγχαν το εμπόριο και την οικονομία, εισήγαγαν το Ρωμαϊκό-Ολλανδικό Δίκαιο και τον Προτεσταντισμό. Από την περίοδο αυτή προέρχεται η εθνοτική ομάδα των Burghers (απόγονοι Ολλανδών).
3. Βρετανική Κυριαρχία (1796 – 1948): Κατέκτησαν ολόκληρο το νησί. Οι Βρετανοί κατέλαβαν αρχικά τις παράκτιες περιοχές από τους Ολλανδούς το 1796. Το 1815, με τη Συνθήκη του Κάντυ, κατάφεραν να υποτάξουν και το εσωτερικό βασίλειο, ενώνοντας για πρώτη φορά ολόκληρη τη Σρι Λάνκα υπό μία ξένη διοίκηση. Μετέτρεψαν το νησί σε αποικία του Στέμματος (Κεϋλάνη), επέβαλαν μονοκαλλιέργειες, ανέπτυξαν τεράστιες φυτείες καφέ, καουτσούκ και τσαγιού (το περίφημο τσάι Κεϋλάνης) και έφεραν εργάτες Ταμίλ από τη νότια Ινδία.
Το νησί απέκτησε την ανεξαρτησία του από τη Βρετανική Αυτοκρατορία στις 4 Φεβρουαρίου 1948.
Η Σρι Λάνκα έχει μια μακρά και επαναλαμβανόμενη σχέση με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), έχοντας προσφύγει σε αυτό 17 φορές από το 1965. Ωστόσο, η πιο ιστορική, δραματική και καθοριστική «είσοδος» του ΔΝΤ στη χώρα έγινε τον Μάρτιο του 2023, ως άμεση συνέπεια της επίσημης στάσης πληρωμών (Χρεοκοπία). Τον Απρίλιο του 2022, η Σρι Λάνκα κήρυξε αδυναμία αποπληρωμής του εξωτερικού της χρέους (ύψους 51 δισεκατομμυρίων δολαρίων), ξεμένοντας πλήρως από ξένο συνάλλαγμα. Η κυβέρνηση της Σρι Λάνκα έφερε το ΔΝΤ το 2022 και η τελική συμφωνία για ένα τετραετές πακέτο διάσωσης ύψους 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων εγκρίθηκε στις 20 Μαρτίου 2023. Το ΔΝΤ επέβαλε τη γνωστή συνταγή σύνθλιψης της οικονομίας και της πλειοψηφίας όπως στην Ελλάδα και παντού. Σύμφωνα με την έκθεση του ίδιου του ΔΝΤ για τη Σρι Λάνκα: «Η κατακόρυφη αύξηση των φόρων, σε συνδυασμό με την ακρίβεια στο ρεύμα και τα καύσιμα, μείωσε δραματικά την αγοραστική δύναμη των πολιτών και εκτόξευσε τη φτώχεια. Λόγω των μέτρων λιτότητας, τα ποσοστά φτώχειας στη χώρα σχεδόν διπλασιάστηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης, πλήττοντας τη μεσαία και την εργατική τάξη.» Το «πάγωμα» των μισθών και οι περικοπές προκάλεσαν κύματα απεργιών και διαμαρτυριών από συνδικάτα και εργαζομένους, οι οποίοι κατηγορούν το ΔΝΤ ότι μετακύλησε το βάρος της χρεοκοπίας στους ώμους των απλών πολιτών. Οποιαδήποτε ομοιότητα με εγχώρια πρόσωπα και πράγματα ΔΕΝ είναι συμπτωματική.

[5] Ο Χόμερ Σίμπσον (Homer Simpson) είναι ο κεντρικός χαρακτήρας της σειράς «The Simpsons», που είναι η μακροβιότερη σειρά κινουμένων σχεδίων στην ιστορία των ΗΠΑ (ξεκίνησε το 1989). Δημιουργήθηκε από τον Ματ Γκρέινινγκ (Matt Groening) και αποτελεί μια καυστική σάτιρα της αμερικανικής κοινωνίας, της πολιτικής, των ΜΜΕ και του «Αμερικανικού Ονείρου».
Ο Χόμερ είναι ο απόλυτος συμβολισμός του μέσου Αμερικανού της εργατικής/μικροαστικής τάξης (the everyman-ο οποιοσδήποτε), αλλά μεγεθυμένος μέσα από τον καθρέφτη της σάτιρας. Συμβολίζει τον εφησυχασμό του «Αμερικανικού Ονείρου». Αν και είναι τεμπέλης, ανεύθυνος, παχύσαρκος και συχνά αδαής, ο Χόμερ καταφέρνει (στην κλασική εποχή της σειράς) να έχει δικό του σπίτι με κήπο, δύο αυτοκίνητα, μια σταθερή δουλειά ως επιθεωρητής ασφαλείας σε πυρηνικό εργοστάσιο και να συντηρεί μια πενταμελή οικογένεια. Σατιρίζει την οικονομική άνεση της αμερικανικής μεσαίας τάξης του τέλους του 20ού αιώνα, η οποία μπορούσε να πετύχει την υλική ευημερία χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια ή προσόντα. Καυτηριάζει την καταναλωτική μανία. Ο Χόμερ άγεται και φέρεται από τις βασικές του παρορμήσεις (φαγητό, μπύρα Duff, τηλεόραση). Αντιπροσωπεύει τον μέσο άνθρωπο που χειραγωγείται εύκολα από τις διαφημίσεις και την ποπ κουλτούρα. Έχει όμως «καλή καρδιά» πίσω από τα ελαττώματα. Παρά τα αμέτρητα ελαττώματά του, δεν είναι κακός άνθρωπος. Στο τέλος της ημέρας, αγαπάει την οικογένειά του και προστατεύει τη σύζυγό του (Μαρτζ) και τα παιδιά του (Μπαρτ, Λίζα, Μάγκι), πράγμα που τον κάνει συμπαθή στο κοινό. Δηλαδή, είναι η προσωποποίηση της κοινοτοπίας του κακού, για να χρησιμοποιήσουμε την Χάνα Άρεντ. Ο Χόμερ ζει στο «εδώ και τώρα». Δεν ανησυχεί για το μέλλον, για την κατάσταση στη χώρα του, για το τι συμβαίνει αλλού και σε άλλους και προφανώς όχι για το ρήμαγμα των άλλων λαών από τις ΗΠΑ. Αυτή η «ευτυχισμένη άγνοια» ανάγεται σε σήμα κατατεθέν της αμερικανικής κουλτούρας. Κοινωνιολόγοι, φιλόσοφοι και πολιτικοί αναλυτές χρησιμοποιούν συχνά τον Χόμερ ως αρχέτυπο για να εξηγήσουν τη νοοτροπία των ΗΠΑ για τους εξής λόγους:
– Απέχθεια στην κριτική σκέψη. Ο Χόμερ μισεί τη βαθιά σκέψη, βαριέται τις τέχνες και την πολιτική και προτιμά τις απλές (ή απλοϊκές) λύσεις. Η φράση του “In this house, we obey the laws of thermodynamics!” (Σε αυτό το σπίτι, υπακούμε στους νόμους της θερμοδυναμικής!), την οποία λέει χωρίς να καταλαβαίνει τι σημαίνει, σατιρίζει ακριβώς αυτή την επιφανειακή σχέση με τη γνώση.
– Αντιπροσωπεύει τον μέσο Αμερικανό ψηφοφόρο. Είναι ο άνθρωπος που δεν διαβάζει, επηρεάζεται εύκολα από την ωμή προπαγάνδα και την τηλεόραση, παραπονιέται διαρκώς για τους φόρους και θέλει να ιδιωτικοποιηθούν όλα, αλλά ταυτόχρονα θέλει καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες. (Σας θυμίζει κάτι;)
– Ορισμός της βλακείας (κατά τον Αϊνστάιν). Ο Χόμερ συμβολίζει τη νοοτροπία να επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη, ελπίζοντας σε διαφορετικό αποτέλεσμα. Η χαρακτηριστική του κραυγή απογοήτευσης (“D’oh!”) όταν καταλαβαίνει ότι έκανε βλακεία και μετά ξανακάνει φυσικά το ίδιο, μπήκε επίσημα στο Oxford English Dictionary.

[6] “POSIWID”  Είναι γνωστό ακρωνύμιο στη θεωρία πληροφοριακών συστημάτων (Purpose Of A System Is What It Does). Η μετάφραση της φράσης ακολουθεί αμέσως μετά στο κείμενο («Ο σκοπός ενός συστήματος είναι αυτό που κάνει»).

[7] Με τη φράση «κάρτες γραφικών» (graphics cards / GPUs), ο συγγραφέας αναφέρεται ειρωνικά στην τεράστια φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) που κυριαρχεί στην αμερικανική αγορά. Οι κάρτες γραφικών (με κορυφαία την εταιρεία Nvidia) δεν χρησιμοποιούνται πλέον μόνο για παιχνίδια, αλλά είναι τα υπέρ-τσιπ που τροφοδοτούν τα συστήματα AI. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί αυτή τη μεταφορά για δύο λόγους: Η οικονομία βασίζεται σε μια «μόδα» (Hype). Η πραγματική παραγωγική οικονομία των ΗΠΑ έχει καταρρεύσει και το μόνο που κρατάει το χρηματιστήριο όρθιο είναι η ασταμάτητη κερδοσκοπία γύρω από τις εταιρείες τεχνολογίας και τα τσιπ για AI.
Το «Σχήμα Πυραμίδας» (MLM): Χαρακτηρίζει την κατάσταση ως πυραμίδα επειδή οι εταιρείες αγοράζουν μαζικά αυτές τις πανάκριβες κάρτες γραφικών η μία από την άλλη, δημιουργώντας μια ψευδαίσθηση τεράστιας ανάπτυξης και τρελών κερδών, χωρίς όμως να παράγεται κανένα πραγματικό, χειροπιαστό προϊόν. Με λίγα λόγια, εννοεί ότι η αμερικανική οικονομία έχει καταντήσει μια απάτη που ζει αποκλειστικά από το φούσκωμα των μετοχών της τεχνολογίας.

[8] Ο συγγραφέας κάνει ένα πολύ καυστικό λογοπαίγνιο με τη λέξη crack: Στην ορολογία του πετρελαίου, το crack spread είναι το «περιθώριο διύλισης» (η διαφορά τιμής μεταξύ αργού πετρελαίου και έτοιμου προϊόντος). Στην καθομιλουμένη, το crack είναι το γνωστό ναρκωτικό. Στην παράγραφο αυτή, αποκαλώντας τους αναγνώστες των Financial Times «crack dealers», τους παρομοιάζει με εμπόρους ναρκωτικών που θησαυρίζουν από την κρίση και την αισχροκέρδεια. Το λογοπαίγνιο με το crack (κρακ) διατρέχει ολόκληρο το κείμενο συνδέοντας το κρακ (περιθώριο κέρδους) του πετρελαίου με το ναρκωτικό αλλά και τις ρωγμές, τα σπασίματα (έκανε κρακ, λέμε κι εμείς) σε ολόκληρο το αμερικανικό οικονομικό οικοδόμημα. Το λογοπαίγνιο έχει διατηρηθεί στο μεγαλύτερο τμήμα της ανάλυσης, εκτός από σημεία που η ελληνική γλώσσα δεν επιτρέπει με κανένα τρόπο την απόδοσή του.

[9] Ο John McCain (1936 – 2018) ήταν Αμερικανός πολιτικός και αξιωματικός του ναυτικού που εκπροσώπησε την Αριζόνα στο Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών για πάνω από 35 χρόνια, πρώτα ως βουλευτής από το 1983 έως το 1987 και στη συνέχεια ως γερουσιαστής από το 1987 μέχρι τον θάνατό του το 2018. Ο συντάκτης αναφέρεται στη διάσημη δήλωσή του «Η Ρωσία είναι ένα βενζινάδικο που παριστάνει το κράτος», που έκανε τον Μάρτη του 2014, αμέσως μετά την προσάρτηση της Κριμαίας. Η φράση εμπλουτίστηκε στη συνέχεια από τον τότε επικεφαλής της «διπλωματίας» της ΕΕ, Ζοζέπ Μπορέλ, ως «Η Ρωσία είναι ένα βενζινάδικο με πυρηνικά», η οποία και επικράτησε. Ο Μακέιν ήταν κανονικό γεράκι και υποστήριξε κάθε πόλεμο των ΗΠΑ. Υπήρξε πρωτεργάτης των επεμβάσεων στο Ιράκ και τη Συρία.

[10] Η Ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών (ολλανδικά: Vereenigde Oostindische Compagnie, VOC, κυριολεκτικά Ηνωμένη Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών) ιδρύθηκε το 1602, όταν το κοινοβούλιο των Κάτω Χωρών της παραχώρησε ένα 21ετές μονοπώλιο για να πραγματοποιεί αποικιακές δραστηριότητες στην Ασία. Ήταν η πρώτη πολυεθνική εταιρεία στον κόσμο, η πρώτη επιχείρηση που εξέδωσε μετοχές και ο πρόδρομος του σύγχρονου καπιταλισμού. Επιπλέον, η Εταιρεία είχε κυβερνητικές εξουσίες, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας διεξαγωγής πόλεμου, να χτίζει φρούρια, να διατηρεί δικό της στρατό, να ιδρύει αποικίες, να διαπραγματεύεται συνθήκες και να εκδίδει νόμισμα, λειτουργώντας ουσιαστικά ως ένα «κράτος εν κράτει» με μοναδικό σκοπό το μέγιστο δυνατό κέρδος. Η τεράστια οικονομική της ισχύς οικοδομήθηκε πάνω σε αποικιοκρατικά εγκλήματα, σφαγές και γενοκτονίες.
Παρέμεινε κράτος εν κράτει για σχεδόν δύο αιώνες, πληρώνοντας ένα ετήσιο μέρισμα 18% στους μετόχους και στην Ολλανδική κυβέρνηση για σχεδόν 200 έτη, έως ότου χρεωκόπησε και διαλύθηκε τυπικά το 1800 και τα υπάρχοντα και τα χρέη της αναλήφθηκαν από την κυβέρνηση της Βαταβικής Δημοκρατίας (η ονομασία της Ολλανδίας την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης). Τα εδάφη της Εταιρείας έγιναν οι Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες και επεκτάθηκαν κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα περιλαμβάνοντας και το σύνολο του ινδονησιακού αρχιπελάγους, που στον εικοστό αιώνα θα ονομαζόταν Ινδονησία.
Τα κυριότερα εγκλήματα που διέπραξε κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας της στην Ασία περιλαμβάνουν:
1. Τη Γενοκτονία στα Νησιά Μπάντα (1621). Πρόκειται για το πιο διαβόητο έγκλημα της εταιρείας. Τα νησιά Μπάντα (στη σημερινή Ινδονησία) ήταν τότε η μοναδική πηγή μοσχοκάρυδου στον κόσμο. Όταν οι ντόπιοι αρνήθηκαν να παραδώσουν το αποκλειστικό εμπορικό μονοπώλιο στους Ολλανδούς, ο Γενικός Διοικητής της VOC, Γιαν Πίτερσον Κουν, διέταξε τη στρατιωτική εισβολή και την πλήρη εξόντωσή τους. Από έναν πληθυσμό περίπου 15.000 ιθαγενών, πάνω από το 90% σφαγιάστηκε, λιμοκτόνησε ή εκτοπίστηκε. Οι εναπομείναντες τέθηκαν σε καθεστώς δουλείας και η εταιρεία αντικατέστησε τον πληθυσμό φέρνοντας σκλάβους από άλλες περιοχές για να δουλέψουν στις φυτείες.
2. Τη Σφαγή της Μπατάβια (1740). Στη διοικητική πρωτεύουσα της εταιρείας, την Μπατάβια (σημερινή Τζακάρτα), η οικονομική δυσπραγία και η ανεργία οδήγησαν σε εντάσεις μεταξύ των Ολλανδών και της μεγάλης κοινότητας Κινέζων μεταναστών. Με την παρότρυνση και την κάλυψη των αρχών της VOC, ο στρατός και ο ολλανδικός όχλος εξαπέλυσαν ένα τριήμερο πογκρόμ. Πάνω από 10.000 εθνοτικοί Κινέζοι σφαγιάστηκαν μέσα στα σπίτια τους, στα νοσοκομεία, ακόμα και μέσα στις φυλακές όπου κρατούνταν.
3. Μαζική Δουλεία και Εμπόριο Ανθρώπων. Η οικονομία της VOC βασιζόταν εξολοκλήρου στο δουλεμπόριο. Η εταιρεία μετέφερε βίαια εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους από την Ινδία, τη Μαδαγασκάρη, την Ανατολική Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία για να εργαστούν κάτω από απάνθρωπες συνθήκες. Οι σκλάβοι χρησιμοποιούνταν στις φυτείες μπαχαρικών, ζαχαροκάλαμου και καφέ, καθώς και για την κατασκευή οχυρωματικών έργων. Οι συνθήκες εργασίας ήταν τόσο σκληρές που τα ποσοστά θνησιμότητας ήταν εφιαλτικά, με την εταιρεία απλώς να «αντικαθιστά» τους νεκρούς με νέες εισαγωγές σκλάβων.
4. Οικολογική Καταστροφή και «Εξολόθρευση» Καλλιεργειών. Για να διατηρήσει τις τιμές των μπαχαρικών (όπως το γαρίφαλο και το μοσχοκάρυδο) σε τεχνητά υψηλά επίπεδα στην Ευρώπη, η VOC επέβαλε το μέτρο της εκρίζωσης. Αν σε κάποιο νησί υπήρχε υπερπαραγωγή ή αν οι κάτοικοι προσπαθούσαν να πουλήσουν μπαχαρικά σε άλλους εμπόρους (λαθρεμπόριο), ο στρατός της VOC έκαιγε ολόκληρες σοδειές, κατέστρεφε δέντρα και ισοπέδωνε χωριά, προκαλώντας τεχνητούς λιμούς που αποδεκάτιζαν τον τοπικό πληθυσμό.
Οι ιστορικοί υπολογίζουν ότι από το 1600 έως την κατάρρευση της εταιρείας το 1799, οι πολιτικές και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις της VOC κόστισαν άμεσα ή έμμεσα τη ζωή σε εκατοντάδες χιλιάδες (έως και ένα εκατομμύριο) ανθρώπους στην ευρύτερη περιοχή της Ινδονησίας.
Η Ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών (VOC), παρά το γεγονός ότι υπήρξε η πλουσιότερη εταιρεία στην παγκόσμια ιστορία με αποτίμηση που σε σημερινά δεδομένα θα άγγιζε τα 8 τρισεκατομμύρια δολάρια, χρεοκόπησε επίσημα το 1799. Η κατάρρευση αυτή δεν έγινε ξαφνικά, αλλά ήταν το αποτέλεσμα μιας μακράς εσωτερικής σήψης και εξωτερικών σοκ. Στην Ολλανδία κυκλοφορούσε τότε το ειρωνικό λογοπαίγνιο ότι τα αρχικά VOC δεν σήμαιναν Vereenigde Oostindische Compagnie, αλλά Vergaan Onder Corruptie (Καταστράφηκε από τη Διαφθορά).
Οι κύριοι λόγοι της χρεοκοπίας ήταν οι εξής:
1. Συστημική και Ανεξέλεγκτη Διαφθορά. Οι υπάλληλοι και οι διοικητές της VOC στην Ασία ήταν κακοπληρωμένοι, καθώς η εταιρεία είχε μειώσει τους μισθούς τους. Για να επιβιώσουν και να πλουτίσουν, οι υπάλληλοι λήστευαν φυσικά τους ντόπιους πληθυσμούς και δημιούργησαν ένα τεράστιο δίκτυο λαθρεμπορίου και ιδιωτικού εμπορίου, ανταγωνιζόμενοι ουσιαστικά την ίδια τους την εταιρεία. Έκλεβαν εμπορεύματα, παραποιούσαν τα λογιστικά βιβλία και κρατούσαν τα κέρδη για τους εαυτούς τους, αφήνοντας την εταιρεία να επωμίζεται μόνο τα τεράστια έξοδα των πλοίων και των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
2. Η «Φούσκα» των Μερισμάτων. Η διοίκηση της εταιρείας έκρυβε την πραγματική οικονομική της κατάσταση από τους μετόχους. Αν και η VOC κατέγραφε ζημιές και ελλείμματα ήδη από τη δεκαετία του 1690, συνέχιζε να μοιράζει τεράστια μερίσματα (κατά μέσο όρο 18%) για να κρατάει ψηλά την τιμή της μετοχής και να δείχνει εύρωστη. Για να πληρώσει αυτά τα μερίσματα, η εταιρεία δεν χρησιμοποιούσε κέρδη, αλλά δανειζόταν τεράστια ποσά, εκτινάσσοντας το χρέος της σε μη βιώσιμα επίπεδα.
3. Ο βιομηχανικός ανταγωνισμός. Όταν η αγορά άλλαξε και η παγκόσμια ζήτηση μετατοπίστηκε από τα ακριβά μπαχαρικά (όπως το πιπέρι και το μοσχοκάρυδο) προς τα βιομηχανικά (όπως ο καφές και τα υφάσματα), η VOC απέτυχε να προσαρμοστεί γρήγορα. Άρχισε να επικρατεί η Βρετανική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών, που είχε πίσω της την βρετανική βιομηχανία.
4. Το Τελειωτικό Χτύπημα: Ο 4ος Αγγλο-Ολλανδικός Πόλεμος (1780–1784). Ο πόλεμος από την ανταγωνίστρια Βρετανική Εταιρεία ήταν η χαριστική βολή για τη VOC. Το πανίσχυρο βρετανικό ναυτικό απέκλεισε τα ολλανδικά λιμάνια και κατέλαβε ή κατέστρεψε μεγάλο μέρος του στόλου της εταιρείας. Ανίσχυρη να επιβιώσει, η εταιρεία κρατήθηκε για λίγα χρόνια «στη ζωή» με οικονομικές ενέσεις από το ολλανδικό κράτος (δηλ. τους Ολλανδούς πολίτες). Όταν η Γαλλική Επανάσταση έφτασε στην Ολλανδία και ιδρύθηκε η Βαταβική Δημοκρατία (επηρεασμένη από τη Γαλλία), η νέα κυβέρνηση ανέλαβε το 1796, τα τεράστια χρέη της (δηλ. οι Ολλανδοί πολίτες) και έπαυσε τη λειτουργία της στις 31.12.1799. ‘Σημερινά Πράγματα!’, που έλεγε κι η Καρέζη στην ταινία ‘Τζένη-Τζένη’.

[11] Η Βρετανική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών (East India Company – EIC) ήταν μια αγγλική (και αργότερα βρετανική) μετοχική εταιρεία. Ξεκίνησε στα 1505 με τη σύσταση της εταιρείας Εμπορικοί Τυχοδιώκτες για την εμπορία του μαλλιού στην Εγγύς Ανατολή. Στα 1599 οι Εμπορικοί Τυχοδιώχτες ίδρυσαν την Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών με σκοπό πλέον το μονοπώλιο του εμπορίου μπαχαρικών στην Ανατολική Ασία, η οποία έλαβε το 1600 -με βασιλικό διάταγμα από τη Βασίλισσα Ελισάβετ Α- το αποκλειστικό δικαίωμα του εμπορίου με τις Ανατολικές Ινδίες, χωρίς παρεμβάσεις του στέμματος. Στη συνέχεια εξελίχθηκε στην πιο ισχυρή εταιρική οντότητα στην παγκόσμια ιστορία. Στο απόγειό της, η EIC δεν έλεγχε απλώς το εμπόριο, αλλά διοικούσε ολόκληρες χώρες, εξέδιδε δικό της νόμισμα, διέθετε δικό της ιδιωτικό στρατό και λειτουργούσε ως ο κύριος βραχίονας του βρετανικού ιμπεριαλισμού.  Πώς απέκτησε την ισχύ της:
1. Η Κατάληψη της Ινδίας. Αντίθετα με την Ολλανδική Εταιρεία (VOC) που επικεντρώθηκε στην Ινδονησία, η EIC εστίασε στην Ινδία και από ‘έμπορος’ έγινε κατακτητής.  Αρχικά, η εταιρεία ίδρυσε εμπορικούς σταθμούς (σε Βομβάη, Καλκούτα, Μαντράς) με την άδεια των ντόπιων Μογγόλων (Mughal) αυτοκρατόρων. Όταν η κεντρική εξουσία της αυτοκρατορίας των Μογγόλων άρχισε να καταρρέει, ο στρατός της εταιρείας, υπό τον Ρόμπερτ Κλάιβ, νίκησε τον Ναβάμπ (κυβερνήτη) της Βεγγάλης και τους Γάλλους συμμάχους του, στη Μάχη του Πλασέι (1757). Μετά τη νίκη αυτή, η εταιρεία απέκτησε το δικαίωμα να εισπράττει φόρους (Diwani) στη Βεγγάλη. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, μέσω πολέμων, δωροδοκιών και συμμαχιών με ντόπιους μαχαραγιάδες, η EIC έγινε ο απόλυτος κυρίαρχος της ινδικής υποηπείρου και του νησιού της Σρι Λάνκα (Κεϋλάνη) -που ενσωμάτωσε τη Διοίκησή της στο Μαδράς, ελέγχοντας εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους κι εφάρμοσε ‘Εταιρική Διακυβέρνηση’.
2. Ο Ιδιωτικός Στρατός της Εταιρείας. Το πιο εντυπωσιακό και τρομακτικό στοιχείο της EIC ήταν ο στρατός της. Μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα, η εταιρεία διέθετε έναν ιδιωτικό στρατό περίπου 260.000 ανδρών — διπλάσιο σε μέγεθος από τον επίσημο στρατό της ίδιας της Μεγάλης Βρετανίας. Ο στρατός αυτός αποτελούνταν κυρίως από Σιπάι (Sepoys), δηλαδή Ινδούς στρατιώτες που είχαν προσληφθεί και εκπαιδευτεί από Βρετανούς αξιωματικούς.
3. Τα Μεγάλα Εγκλήματα της EIC. Η δίψα της εταιρείας για μέγιστα κέρδη οδήγησε σε μερικές από τις μεγαλύτερες τραγωδίες της ανθρωπότητας.
α) Ο Μεγάλος Λιμός της Βεγγάλης (1770): Λόγω της ξηρασίας, η αγροτική παραγωγή μειώθηκε. Ωστόσο, η EIC όχι μόνο δεν μείωσε τους φόρους, αλλά ανάγκασε τους αγρότες να καλλιεργούν όπιο και λουλάκι (indigo) αντί για ρύζι, ενώ προχώρησε και σε κατάσχεση τροφίμων για να διατηρήσει τα κέρδη της. Το αποτέλεσμα ήταν ο θάνατος 7 έως 10 εκατομμυρίων ανθρώπων από την πείνα, τη στιγμή που οι μετοχές της εταιρείας στην Ευρώπη ανέβαιναν.
β) Οι Πόλεμοι του Οπίου με την Κίνα: Η EIC παρήγαγε παράνομα τεράστιες ποσότητες οπίου στην Ινδία και έκανε με αυτές λαθρεμπόριο στην Κίνα για να αγοράζει τσάι, προκαλώντας μαζικό εθισμό στον κινεζικό πληθυσμό. Όταν η κινεζική κυβέρνηση απαγόρευσε το όπιο και κατέστρεψε τα φορτία, η Βρετανία (προστατεύοντας τα συμφέροντα της εταιρείας) κήρυξε τους Πολέμους του Οπίου (1839), αναγκάζοντας την Κίνα να της παραδώσει το Χονγκ Κονγκ.
Η κυριαρχία της ιδιωτικής εταιρείας πάνω σε μια ολόκληρη ήπειρο έφτασε στο τέλος της το 1857, λόγω της Ινδικής Εξέγερσης (ή Εξέγερση των Σιπάι).Οι Ινδοί στρατιώτες επαναστάτησαν ενάντια στη βίαιη και απάνθρωπη καταπίεση της εταιρείας. Η εξέγερση ήταν τόσο γενικευμένη και αιματηρή που ο στρατός της EIC παραλίγο να καταρρεύσει. Χρειάστηκε η επέμβαση του επίσημου βρετανικού στρατού για να κατασταλεί η επανάσταση με ακραία βαναυσότητα. Μετά από αυτό το σοκ, η βρετανική κυβέρνηση φοβούμενη την πιθανότητα να χάσουν συνολικά τις αποικίες τους στην Ινδία, ψήφισε την αφαίρεση όλων των πολιτικών και διοικητικών εξουσιών από την EIC, το 1858. Η Ινδία πέρασε υπό τον άμεσο έλεγχο του Στέμματος (η περίοδος του British Raj) και η εταιρεία διαλύθηκε οριστικά το 1874.
Η εταιρεία είχε ήδη εκχωρήσει τα εμπορικά της περιουσιακά στοιχεία στην Ινδία υπέρ της βρετανικής κυβέρνησης το 1833, με την τελευταία να αναλαμβάνει τα χρέη και τις υποχρεώσεις της εταιρείας, τα οποία επρόκειτο να εξυπηρετούνται και να πληρώνονται από τα φορολογικά έσοδα που εισπράττονταν στην Ινδία. Σε αντάλλαγμα, οι μέτοχοι ψήφισαν την αποδοχή ενός ετήσιου μερίσματος 10,5%, εγγυημένου για σαράντα χρόνια, το οποίο ομοίως θα χρηματοδοτούνταν από την Ινδία, με μια τελική αποζημίωση για την εξαγορά των εκκρεμών μετοχών. Οι δανειακές υποχρεώσεις της συνέχισαν να πληρώνονται από τους Ινδούς και μετά τη διάλυσή της και εξαλείφθηκαν από τη βρετανική κυβέρνηση μόλις κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η εταιρεία παρέμεινε σε ισχύ σε υπολειμματική μορφή, συνεχίζοντας να διαχειρίζεται το εμπόριο τσαγιού για λογαριασμό της βρετανικής κυβέρνησης μέχρι την επίσημη διάλυσή της, την 30η Ιουνίου 1874. Οι Times σχολίαζαν στις 8 Απριλίου 1873:«Πέτυχε ένα τέτοιο έργο που σε ολόκληρη την ιστορία της ανθρωπότητας καμία άλλη εμπορική εταιρεία δεν επιχείρησε ποτέ και τέτοιο που καμία, σίγουρα, δεν είναι πιθανό να επιχειρήσει στα χρόνια που έρχονται». Εντοπίζετε διαφορές στους πάντα φιλελεύθερους και ‘δημοκρατικούς’ Times όταν υμνούν σήμερα εταιρείες, όπως η Παλαντίρ, που θησαυρίζουν από τη γενοκτονία στη Γάζα;

[12] Η μεταφορά της «σκληρής επανεκκίνησης» (hard restart) είναι δανεισμένη από τους υπολογιστές. Σημαίνει να τραβήξεις απότομα την πρίζα ή να πατήσεις παρατεταμένα το κουμπί απενεργοποίησης όταν ένα σύστημα κολλάει, διαγράφοντας ό,τι εκτελείται εκείνη τη στιγμή, προκειμένου να ξεκινήσει από το μηδέν. Στο πλαίσιο του κειμένου, η φράση συμβολίζει δύο πράγματα:
Ηθικό και κοινωνικό μηδενισμό. Οι πολυεθνικές εταιρείες που ελέγχουν την Αυτοκρατορία δεν ενδιαφέρονται αν ο πόλεμος ή μια οικονομική κρίση καταστρέψει μια χώρα, διαλύσει τις υποδομές της ή οδηγήσει σε φτώχεια τους πολίτες (τους Αμερικανούς ή τον υπόλοιπο κόσμο). Για αυτές, η καταστροφή είναι απλώς ένα «reset».
‘Δημιουργική καταστροφή’ για νέο κέρδος: Όταν ένα σύστημα (π.χ. μια αγορά, μια χώρα ή μια ολόκληρη περιοχή) καταρρέει, οι «εταιρικοί επιδρομείς» βρίσκουν την ευκαιρία να αγοράσουν τα πάντα κομμάτι-κομμάτι σε εξευτελιστικές τιμές, να ανοίξουν νέες αγορές όπλων (παλιά και ανοικοδόμησης, όχι πλέον) και να ξαναρχίσουν τον κύκλο του κέρδους από το μηδέν.

[13] Τα Private Equity (Ιδιωτικά Επενδυτικά Κεφάλαια) είναι επενδυτικά σχήματα που συγκεντρώνουν κεφάλαια από μεγάλους θεσμικούς επενδυτές (π.χ. ασφαλιστικά ταμεία, τράπεζες) ή πολύ πλούσιους ιδιώτες για να αγοράσουν μερίδια σε εταιρείες που δεν είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο. Αντίθετα με έναν απλό μέτοχο, οι εταιρείες Private Equity (PE) συνήθως εξαγοράζουν το πλειοψηφικό πακέτο μιας επιχείρησης. Αφού πάρουν τον έλεγχο, παρεμβαίνουν ενεργά στη διοίκηση για να αυξήσουν την κερδοφορία, να μειώσουν τα έξοδα, να επεκτείνουν τη δραστηριότητα της εταιρείας, να την ξαναπουλήσουν ή να την κλείσουν.

[14] Το μοντέλο PE/LBO (Private Equity / Leveraged Buyout) αναφέρεται σε μια στρατηγική εξαγοράς εταιρειών που χρησιμοποιούν οι εταιρείες ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων. Στην ελληνική αγορά, ο όρος αποδίδεται ως «Μοχλευμένη Εξαγορά». Η βασική ιδέα είναι απλή και μοιάζει με την αγορά ενός σπιτιού με στεγαστικό δάνειο. Η επενδυτική εταιρεία (PE) βάζει ένα μικρό μέρος του κεφαλαίου (equity). Το υπόλοιπο ποσό (συνήθως 70-90%) το δανείζεται από τράπεζες ή άλλους επενδυτές. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι το δάνειο δεν το παίρνει η επενδυτική εταιρεία στο όνομά της, αλλά φορτώνεται στην εταιρεία που αγοράζεται, η οποία χρησιμοποιεί τα δικά της περιουσιακά στοιχεία ως εγγύηση. Η εξαγορασμένη εταιρεία χρησιμοποιεί τις ταμειακές της ροές για να αποπληρώσει το δάνειο που χρησιμοποιήθηκε για την ίδια της την εξαγορά. Οι νέοι ιδιοκτήτες μπορεί να πουλήσουν τμήματα της εταιρείας, να εκποιήσουν εξοπλισμό κ.ο.κ. για γρήγορο κέρδος. Η εταιρεία δεν αντέχει στο τέλος το βάρος των δανείων και οδηγείται σε πτώχευση  Η επενδυτική εταιρεία βγάζει τεράστια κέρδη ακόμα κι αν η εξαγορασμένη εταιρεία καταστραφεί, αφού δεν χρησιμοποίησε δικά της κεφάλαια.

[15] “primary dealers”: Ο επίσημος οικονομικός όρος για τους «βασικούς διαπραγματευτές» (μεγάλες τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα) που έχουν άμεση πρόσβαση στα κεφάλαια της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ.

[16] Τα “RB1”, “HO1” και “USOIL” είναι οι επίσημοι κωδικοί (tickers) των αντίστοιχων συμβολαίων στα χρηματιστήρια εμπορευμάτων —βενζίνη, πετρέλαιο θέρμανσης/κίνησης και αμερικανικό αργό WTI.

[17] “Their only interest is interest on principle” στο κείμενο: Το μόνο τους ενδιαφέρον είναι ο τόκος επί του κεφαλαίου. Εδώ, ο συγγραφέας κάνει ένα εξαιρετικό λογοπαίγνιο με τις λέξεις interest και principle/principal, που δεν μπορεί να αποδοθεί στα ελληνικά: Στα αγγλικά η λέξη interest σημαίνει και ‘ενδιαφέρον’ και ‘τόκος’ και ‘συμφέρον’. Αντίστοιχα το επίθετο principal σημαίνει το ‘αρχικό κεφάλαιο’. Όμως ο συντάκτης χρησιμοποιεί στη φράση το ουσιαστικό principle που σημαίνει ‘αρχή/αξία’. Οι δύο λέξεις είναι ομόηχες, ακούγονται το ίδιο στα αγγλικά.  Έτσι, ο συγγραφέας εννοεί διπλά: «Το μόνο τους ενδιαφέρον είναι οι τόκοι (τα κέρδη)» και «Η απληστία είναι η μόνη τους αρχή/αξία, το μόνο που τους ενδιαφέρει».

[18] “wu-wei”: Κεντρική έννοια της κινεζικής φιλοσοφίας (κυρίως του Ταοϊσμού, αλλά και του Κομφουκιανισμού). Σημαίνει «μη δράση» ή «αβίαστη πράξη». Αποδόθηκε ως «διά της μη κυβερνήσεως» (ή «διά της μη δράσεως»).

[19] “how high they are in the stock market” : Κι εδώ ο συντάκτης κάνει διπλό λογοπαίγνιο με το high που σημαίνει και «ψηλά» (οι δείκτες του χρηματιστηρίου) αλλά και «φτιαγμένος/μαστουρωμένος» σε απόλυτη συνέχεια με το crack που έχουμε δει νωρίτερα.

[20] Το Carry Trade είναι μια από τις πιο συνηθισμένες και κερδοφόρες στρατηγικές στον κόσμο των διεθνών αγορών. Η βασική ιδέα είναι εξαιρετικά απλή. Δανείζεσαι φτηνά σε ένα νόμισμα για να επενδύσεις κάπου αλλού με υψηλότερη απόδοση.
Πώς λειτουργεί με το παράδειγμα της Ιαπωνίας: Για δεκαετίες, η Κεντρική Τράπεζα της Ιαπωνίας κρατούσε τα επιτόκια κοντά στο μηδέν (ή και σε αρνητικά επίπεδα). Αυτό δημιούργησε την ακόλουθη ευκαιρία για τους μεγάλους επενδυτές (hedge funds, τράπεζες):  Ένας επενδυτής πάει στην Ιαπωνία και δανείζεται, για παράδειγμα, γεν αξίας 10.000.000 δολαρίων με σχεδόν 0% επιτόκιο. Μετατρέπει αυτά τα γεν σε δολάρια (USD) ή ευρώ (EUR). Τοποθετεί αυτά τα δολάρια σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα που δίνουν, ας πούμε, 5% επιτόκιο, ή τα ρίχνει στην αμερικανική χρηματιστηριακή αγορά (π.χ. σε μετοχές τεχνολογίας/AI). Όσο το γεν παραμένει φτηνό και τα επιτόκια στην Ιαπωνία είναι μηδενικά, ο επενδυτής εισπράττει τη διαφορά (το 5%) εντελώς «δωρεάν», έχοντας μηδενικό κόστος δανεισμού.
Το μεγάλο ρίσκο και γιατί καταρρέει: Αυτή η στρατηγική λειτουργεί τέλεια μόνο κάτω από δύο προϋποθέσεις: σταθερά χαμηλά επιτόκια στην Ιαπωνία και φτηνό γεν. Αν αλλάξει έστω και ένα από τα δύο, η πυραμίδα ανατρέπεται βίαια (αυτό που οι αγορές ονομάζουν Unwinding of the Carry Trade – Ξήλωμα του Carry Trade). Αν η Ιαπωνία αναγκαστεί να αυξήσει τα επιτόκιά της (π.χ. λόγω πληθωρισμού ή ενεργειακής κρίσης), ο δανεισμός παύει να είναι δωρεάν. Αν το γεν αρχίσει να ακριβαίνει έναντι του δολαρίου, ο επενδυτής χρειάζεται ξαφνικά περισσότερα δολάρια για να αποπληρώσει το αρχικό του δάνειο σε γεν. Και ακολουθεί το φαινόμενο του ντόμινο. Όταν το γεν ακριβαίνει, όλοι οι επενδυτές πανικοβάλλονται ταυτόχρονα. Για να κλείσουν γρήγορα τα δάνειά τους στην Ιαπωνία πριν χάσουν κεφάλαιο, αναγκάζονται να ρευστοποιήσουν εσπευσμένα τις επενδύσεις τους στην Αμερική (να πουλήσουν μετοχές τεχνολογίας, ομόλογα κ.λπ.). Αυτό προκαλεί ξαφνικό κραχ στις παγκόσμιες αγορές. Στο πλαίσιο του κειμένου, ο συγγραφέας εννοεί ότι η ενεργειακή ασφυξία της Ιαπωνίας αναγκάζει το οικονομικό της σύστημα να αντιδράσει, τινάζοντας στον αέρα αυτή τη «μηχανή δωρεάν χρήματος» που στήριζε την αμερικανική αγορά.

[21] “the emperor has no clothes”: Αναφορά στο πασίγνωστο παραμύθι του Άντερσεν («Τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα»), όπου όλοι φοβούνται να πουν την αλήθεια μέχρι που ένα παιδί φωνάζει ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός.

[22] “because they’re also swimming naked”: Εδώ ο συγγραφέας συνδυάζει το παραμύθι του Άντερσεν με μια διάσημη φράση του Γουόρεν Μπάφετ*: «Μόνο όταν υποχωρεί η παλίρροια καταλαβαίνεις ποιος κολυμπούσε γυμνός» (δηλαδή ποιος ήταν εκτεθειμένος σε τεράστια ρίσκα).
* Ο Γουόρεν Μπάφετ (Warren Buffett) είναι ένας από τους πλουσιότερους και διάσημους επενδυτές στην ιστορία του παγκόσμιου καπιταλισμού. Είναι ο πρόεδρος και κύριος μέτοχος του κολοσσού Berkshire Hathaway, μιας εταιρείας χαρτοφυλακίου (conglomerate) που κατέχει δεκάδες άλλες επιχειρήσεις (από ασφάλειες και σιδηροδρόμους μέχρι ενέργεια) και τεράστια πακέτα μετοχών σε παγκόσμια brands όπως η Apple, η Coca-Cola και η American Express.

[23] “slowly, then all at once”: διάσημη ατάκα από το βιβλίο του Έρνεστ Χέμινγουεϊ «Ο ήλιος ανατέλλει ξανά» (The Sun Also Rises) για το πώς χρεοκοπεί κανείς. Αποδόθηκε ως «σταδιακά, και μετά απότομα» (θα μπορούσε και «σιγά-σιγά και μετά με μιας»).

[24] “Greatest Depression”: Λογοπαίγνιο με το ιστορικό κραχ του 1929 (Great Depression – Μεγάλη Ύφεση). Ο συγγραφέας το βάζει στον υπερθετικό βαθμό δείχνοντας ότι αυτό που έρχεται θα είναι πολύ χειρότερο.

* Με τα λόγια του ίδιου του συντάκτη: Ονομάζομαι Indrajit Samarajiva και είμαι συγγραφέας. Γεννήθηκα το 1982 στο Βανκούβερ του Καναδά, όπου οι γονείς μου έκαναν το διδακτορικό τους. Έζησα στη Σρι Λάνκα για λίγο καιρό πριν μετακομίσω στο Άπερ Άρλινγκτον του Οχάιο, όπου μεγάλωσα. Σπούδασα Γνωσιακές Επιστήμες στο Μόντρεαλ. Ως ενήλικας, επέστρεψα στη Σρι Λάνκα, όπου ζω από τότε. Έχω ξεκινήσει μερικά περιοδικά, έχω εργαστεί για μια μεγάλη εταιρεία τηλεπικοινωνιών, έχω βοηθήσει στη δημιουργία πολλών ιστοσελίδων, έχω διατελέσει διαδικτυακός συντάκτης εφημερίδας και έχω ξεκινήσει και πουλήσει μια νεοσύστατη επιχείρηση εστίασης.
Τώρα γράφω σχεδόν κάθε μέρα, κάτι που ήταν το όνειρό μου από την πρώτη δημοτικού. Είμαι 44 ετών, έχω γυναίκα, δύο παιδιά, μια γάτα, ένα πολύ άτακτο σκυλί και τρία ψάρια που κανείς δεν συμπαθεί. Τα θέματα για τα οποία γράφω γενικά είναι η κατάρρευση (επειδή μπορώ να την παρατηρήσω και η χώρα μου βρίσκεται μπροστά στην ζοφερή καμπύλη), η κλιματική αλλαγή (η οποία συνειδητοποιώ τώρα ότι είναι σύμπτωμα της γενικότερης κατάρρευσης), η Λευκή Αυτοκρατορία (έτσι αποκαλώ την αμερικανική αυτοκρατορία που έχει όλους τους παλιούς αποικιοκράτες ως υποτελείς), η φιλοσοφία, η πολιτική και οτιδήποτε περνάει από το μυαλό μου. Βρίσκομαι σε μια πολύ μακρά διαδικασία κατανόησης πραγμάτων και δεν νομίζω ότι αυτό θα τελειώσει ποτέ, αλλά χαίρομαι να συνομιλώ μαζί σας, ακόμα κι αν δεν συμφωνούμε σε όλα.

Πηγή: indi.ca